Η Λάρισα στο κέντρο του Ελληνοτουρκικού Πολέμου το 1897

Όταν ξέσπασε ο λεγόμενος «ατυχής» πόλεμος του 1897, με αφορμή το Κρητικό Ζήτημα και προσπαθώντας η Ελλάδα να προσαρτήσει τα εδάφη της Μακεδονίας και της Ηπείρου που βρίσκονταν υπό οθωμανική κατοχή, η Θεσσαλία ήταν μόλις 16 χρόνια ελεύθερη.

Ο Ελληνοτουρκικός πόλεμος το 1897 ήταν τυπικά η πρώτη συντονισμένη πολεμική αναμέτρηση της Ελλάδας εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από την Επανάσταση του 1821, τυπικά όμως όχι ουσιαστικά καθώς ήδη το 1854 οι Θεσσαλοί συντονισμένοι ανεπίσημα από αξιωματικούς του ελληνικού στρατού είχαν επαναστατήσει και πέτυχαν τη νικητήρια μάχη της Καλαμπάκας. Δυστυχώς, όμως, οι ενέργειες και το παρασκήνιο των Μεγάλων Δυνάμεων δεν είχαν επιτρέψει το 1854 την ένωση της Θεσσαλίας με την Ελλάδα.

Ο Ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 στα πλαίσια της «Μεγάλης Ιδέας» για την απελευθέρωση ελληνικών εδαφών που βρίσκονταν υπό οθωμανική κατοχή ουσιαστικά προκλήθηκε από την Τουρκία εξαιτίας της στάσης της στο Κρητικό Ζήτημα.

Από τον Φεβρουάριο του 1897, τα στρατεύματα της «Εθνικής Εταιρείας», της ελληνικής μυστικής οργάνωσης που αποτελούνταν κυρίως από στρατιωτικούς, πέρασαν τα ελληνοτουρκικά σύνορα δίνοντας έτσι την αφορμή στους Τούρκους να κηρύξουν τον πόλεμο και τελικά να αναδειχτούν νικητές, σε έναν πόλεμο που η Ελλάδα δεν είχε προετοιμαστεί για να αντιμετωπίσει. Τα σύνορα της Ελλάδας έφταναν στη γραμμή βόρεια του Πηνειού ποταμού στη Λάρισα, ανατολικά στο Θερμαϊκό κόλπο και δυτικά μέχρι τον Αμβρακικό κόλπο.

Στις 5 Απριλίου η Υψηλή Πύλη ειδοποίησε τον Έλληνα Πρεσβευτή στην Κωνσταντινούπολη για τη διακοπή των ελληνοτουρκικών σχέσεων και ταυτόχρονα προετοίμασε τον στρατό της για τον πόλεμο. Διαβάζοντας κανείς τα επίσημα τηλεγραφήματα της τουρκικής διοικήσεως, παρατηρεί ότι η Τουρκία αποποιείται την όποια ευθύνη για την περιπλοκή του Κρητικού Ζητήματος και καθιστά υπεύθυνη για την κήρυξη του πολέμου την Ελλάδα. 



Το τηλεγράφημα της τουρκικής διοικήσεως

Καθιστώμεν γνωστόν εις υμάς ὅτι, καθ’ ἅ ἐγνώρισε διά τηλεγραφημάτων του τό ἀρχηγεῖον τῆς ἐν Ἐλασσῶνι αὐτοκρατορικής στρατιᾶς, οί Ἕλληνες, τήν νύκτα τοῦ Σαββάτου τῆς 5ης τρέχοντος μηνός Ἀπριλίου, ὑπερβάντες ἐκ πολυαρίθμων σημείων τά αὐτοκρατορικά σύνορα διά μεγάλης δυνάμεως τακτικοῦ στρατοῦ ἤρξαντο πολέμου καθ’ ημών, ἡ δέ μάχη συνεχίζεται καί νῦν ἔτι, τῶν Ἕλλήνων ποιούμενων καί χρήσιν τοῦ πυρός τῶν τηλεβόλων των. Ἡ ὑπό τῆς Ἑλληνικής Κυβερνήσεως, κατ’ ἀντίθεσιν παντός κανόνος τοῦ διεθνούς δικαίου ἀποστολή στρατοῦ εἰς Κρήτην, αἱ πολεμικοί τελευταίως ἐν τοῖς συνόροις ἡμῶν προετοιμασίαι της, ήδη δέ καί ἡ ἔναρξις ἐχθροπραξιών καθ’ ἡμῶν, καθ’ ὅν χρόνον τό ἡμέτερον ὑψηλόν Κράτος, πρός διατήρησιν τῆς εἰρήνης καί ἡσυχίας του, μηδεμιᾶς ἐφείσθη μέχρι σήμερον προσπάθειας, ἐπέβαλον ἀμοιβαίως ἡμῖν τήν ἀνάγκην ἐκτελέσεως τῶν ἐνδεικνυομένων στρατιωτικῶν ἐνεργειῶν, διά τήν διαφύλαξιν τῶν δικαιωμάτων καί τῆς ἀκεραιότητας τῆς κραταιᾶς ἡμῶν αὐτοκρατορίας ἀπό πάσης διαταράξεως.

Δι’ ὅ, τῆς εὐθύνης τοῦ πολέμου βαρυνούσης ἀκεραίως την Ἑλληνικήν Κυβέρνησιν, ἀποφάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καί αἰτηθείσης τῆς ἀδείας, ἐξεδόθη παρά τῆς Αὐτοῦ Χαλιφικής Μεγαλειότητος αὐτοκρατορικόν φιρμάνιον, δι’ ὅν ἐδόθησαν ὁριστικαί διαταγαἰ παρά τόν Ὑψηλοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, πρός τόν ὡς εἴρηται ἀρχηγόν, ὅπως ἐπίσπευσῃ τήν ὑπό τοῦ τήν θείαν ἀρωγήν ἐπικαλούμενου αὐτοκρατορικοῦ στρατοῦ ἐκτέλεσιν πάσης ἀμυντικῆς ἤ επιθετικῆς πολεμικῆς ενεργείας.

Από την άλλη μεριά, η Ελλάδα συγκέντρωσε μια στρατιά περίπου 45.000 αντρών, μερικώς όμως προετοιμασμένη για έναν πόλεμο με τα τουρκικά στρατεύματα. Τότε ξεκίνησαν και οι εχθροπραξίες στα εδάφη τόσο της Ηπείρου όσο και της Μακεδονίας. Τη νύχτα της 11ης Απριλίου η Λάρισα εκκενώθηκε και το κύριο σώμα του στρατού υπό τον διάδοχο Κωνσταντίνο συγκεντρώθηκε στα Φάρσαλα.

Οι Τούρκοι την 17η και 18η Απριλίου επιτέθηκαν στις ελληνικές δυνάμεις στο Βελεστίνο και ενώ αρχικά αποκρούστηκαν, τελικά διατάχθηκε γενική υποχώρηση. Νέα αμυντική γραμμή ορίστηκε η περιοχή Δομοκού-Αλμυρού, χωρίς όμως πάλι να μπορέσει ο ελληνικό στρατός να συγκρατήσει την ορμητικότητα των Τούρκων. Ο ελληνικός στρατός αναγκάστηκε να υποχωρήσει προς την πεδιάδα της Λαμίας και σίγουρα θα είχε καταληφθεί από τους Τούρκους εάν δεν επενέβαινε ο Τσάρος Νικόλαος μετά την παράκληση του Βασιλιά Γεωργίου για να διαπραγματευτεί με τον Σουλτάνο.

Μετά από διαπραγματεύσεις υπεγράφη συνθήκη ειρήνης στις 22-24 Δεκεμβρίου του 1897, στην οποία η Ελλάδα καταδικάστηκε σε πληρωμή αποζημίωσης 4 εκατομμυρίων τουρκικών λιρών.

Την περίοδο του Ελληνοτουρκικού Πολέμου η Λάρισα περιήλθε για σύντομη περίοδο ξανά στα χέρια των Τούρκων. Γενικά, στην περιοχή της Θεσσαλίας είχαν συγκεντρωθεί πολλοί ξένοι είτε για να πολεμήσουν ως εθελοντές στο πλευρό των Ελλήνων είτε πάλι για να υπηρετήσουν τους Τούρκους. Ανάμεσα στους ξένους που συγκεντρώθηκαν στη Λάρισα υπήρξαν και ξένοι διπλωμάτες, περιηγητές, πολεμικοί ανταποκριτές και γιατροί του Ερυθρού Σταυρού, οι οποίοι άφησαν τις εντυπώσεις τους για την περιοχή και κατέγραψαν τα γεγονότα αυτής της περιόδου, κάποιοι πιο αντικειμενικά και κάποιοι βέβαια φανερά επηρεασμένοι από τον φιλοτουρκισμό τους. 

Ζαν ντε Μονκλού, πολεμικός ανταποκριτής στη Λάρισα το 1897

Ο Ζαν ντε Μονκλού, αρθρογράφος, ήρθε ως πολεμικός ανταποκριτής στη Λάρισα την εποχή της προετοιμασίας των δύο στρατευμάτων, ένθεν και ένθεν της μεθοριακής γραμμής για τον ελληνοτουρκικό πόλεμο. Επιθυμώντας να σεβαστεί την αμεροληψία κατέγραψε κατ’ αρχήν την γεωγραφική θέση των δύο στρατευμάτων, τη δυσκολία στη μετακίνηση των υποζυγίων λόγω έλλειψης δρόμων, το πολυπληθές και καλά οργανωμένο τουρκικό στράτευμα, τον άτακτο και απροετοίμαστο ελληνικό στρατό, τους καλά γυμνασμένους ευζώνους και προέβλεψε την ατυχή, για την Ελλάδα, έκβαση του πολέμου.

Ο Γάλλος ανταποκριτής Πιερ Μιλ

Ο Πιερ Μιλ, Γάλλος ανταποκριτής προερχόμενος από τη Θεσσαλονίκη, φθάνοντας στη μεθόριο είχε την ευκαιρία να περιγράψει την πολυμορφία του Τουρκικού στρατού, τις περίεργες στολές τους, τους καυχησιάρηδες νεαρούς Αλβανούς αλλά και τους σοβαρούς και συνετούς Εβραίους. Στην Μελούνα και τον Τύρναβο η ατμόσφαιρα μύριζε σαπίλα και θανατικό και δεν διαφέρει σε τίποτα από εκείνες των Βέστερ και Ρόουζ εκτός βέβαια από τους χαρακτηρισμούς του τουρκικού στρατού ως ένα σύνολο ήρεμων ανθρώπων, πιστών στον Αλλάχ που ζούσαν για πολύ καιρό χωρίς ρούχα, χωρίς ανέσεις, χωρίς γυναίκες και πολεμούσαν πιστά. Αποδίδει βέβαια όπως ήταν φυσικό τις λεηλασίες σε Λάρισα και Φάρσαλα στους φυλακισμένους και στους άτακτους Έλληνες στρατιώτες αντιστοίχως.

Ο Αντόλφο Ρόσσι, Ιταλός πολεμιστής ανταποκριτής

Ο Αντόλφο Ρόσσι, Ιταλός πολεμιστής ανταποκριτής, καταγράφει στο βιβλίο του τον απροετοίμαστο Ελληνικό στρατό, το άδικο της διενέργειας του πολέμου και δίνει συγκλονιστικές περιγραφές από τους ανθρώπους που στοιβάζονταν στο λιμάνι του Βόλου, αλλά και από τους τραυματίες που μεταφέρονταν από τα πεδία των μαχών στο πλοίο όπου είχε στηθεί πρόχειρο ιατρείο με εθελοντές και εθελόντριες του Ερυθρού Σταυρού. Δεν παρέλειψε να περιγράψει επίσης και τη θλιβερή εικόνα της Λάρισας λίγο μετά την κατάληψή της από τους Τούρκους.

Ο Τόμας Γκούντελ, Άγγλος συγγραφέας

Ο Τόμας Γκούντελ, Άγγλος συγγραφέας, ήρθε στη Λάρισα λίγο μετά την κατάληψή της από τους Τούρκους. Στο κείμενό του η Λάρισα έχει ξαναπάρει τους γνωστούς της ρυθμούς, με το παξιμάδι να συντροφεύει τον πρωινό καφέ, τον κάμπο με την απλοχωριά του, τη σιδηροδρομική γραμμή να γίνεται αναίτια τεθλασμένη, τις αρχαιολογικές έρευνες που έμελλε να ανακαλύψουν μια πόλη 8.000 ετών, τη δυσπιστία στο πόσιμο ποταμίσιο νερό, και τη ζωή των κατοίκων να περιστρέφεται στις πεδιάδες του Αχιλλέα, τα λημέρια των δώδεκα θεών, τις πηλιορείτικες βουνοκορφές των Κενταύρων και την αθλιότητα της μεταπολεμικής Λάρισας.

Τ.Γ. Λέγκ, φιλότουρκος Άγγλος δημοσιογράφος

Ο Λέγκ, Άγγλος δημοσιογράφος, περιόδευσε στη Θεσσαλία ενώ εκείνη ήταν και πάλι τουρκική. Στο άρθρο του δεν διστάζει να δηλώσει τον φιλοτουρκισμό του και να χαρακτηρίσει τη δεινή θέση της Θεσσαλίας ως αποτέλεσμα επινοήσεων εκ μέρους της επιτηδευμένης φυλής των Ελλήνων, και τη λεηλασία της πόλης της Λάρισας ως έργο των φυλακισμένων. Επίσης χαρακτηρίζει ανύπαρκτη τη δράση των Γκέκηδων που καταλήστευαν τους κατοίκους ενώ τους Τούρκους διοικητές Σειφουλάχ πασά, Ετέμ πασά και Χακκί πασά ως την αφρόκρεμα της τουρκικής διοίκησης. Παράλληλα τα καμένα χωριά και τους πολυάριθμους τάφους των αδικοχαμένων ανδρών τα θεωρεί αποτέλεσμα της κακής και ασυνείδητης ελληνικής διοίκησης.

Πηγές:
ΕΠΙΣΗΜΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΤΟΥ 1897, ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΑ ΕΚ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

army.gr
ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 19ον ΑΙΩΝΑ
ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΠΕΡΙΗΓΗΤΩΝ








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο