Το χρονικό της πτώσης της Κωνσταντινούπολης το 1453



Το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας επισφραγίστηκε με την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς στις 29 Μαΐου του 1453. Τελευταίος Βυζαντινός Αυτοκράτορας ήταν ο Κωνσταντίνος ΙΑ Παλαιολόγος που έπεσε υπερασπιζόμενος τη βασιλεύουσα.

Ο Κωνσταντίνος ΙΑ Παλαιολόγος στέφτηκε αυτοκράτορας του Βυζαντίου στις 6 Ιανουαρίου του 1449 στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου στον Μυστρά και από εκεί μετέβη στην Κωνσταντινούπολη. Δύο χρόνια αργότερα ενθρονίστηκε Σουλτάνος των Οθωμανών ο Μεχμέτ Β΄, που έμεινε γνωστός στην ιστορία ως Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής.

Ο Μωάμεθ Β΄ αμέσως μετά την ενθρόνισή του ξεκίνησε να σχεδιάζει την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης. Γι’ αυτό το σκοπό κατασκεύασε το φρούριο Ρούμελι Χισάρ στην ευρωπαϊκή πλευρά του Βοσπόρου για να ελέγχει την κίνηση στο Βόσπορο. Έτσι, κατάφερε να αποκλείσει την Κωνσταντινούπολη από τον Εύξεινο Πόντο.

Η πολεμική προετοιμασία των Βυζαντινών

Κωνσταντίνος ΙΑ Παλαιολόγος προετοιμαζόταν από μήνες για την πολιορκία των Οθωμανών. Είχε φροντίσει από νωρίς να αποθηκευτούν τρόφιμα και πυρομαχικά και να επισκευαστούν τα αμυντικά οχυρώματα. Το 1453 ο αριθμός των αρτιμελών ανδρών της Κωνσταντινούπολης έφτανε τους 6.000, από τους οποίους οι 4.973 ήταν επαγγελματίες στρατιώτες και μέλη της εθνοφυλακής. Ανάμεσα στους υπερασπιστές της Κωνσταντινούπολης υπήρχαν και 3.000 Ιταλοί. Ακόμη, ο Τζοβάνι Τζουστινιάνι, αρχηγός γενουατών στρατιωτών, έφτασε στην Κωνσταντινούπολη τον Ιανουάριο του 1453 με 400 άνδρες. Επιπλέον, στην Κωνσταντινούπολη στις αρχές του χρόνου υπήρχαν πέντε βενετικές γαλέρες που έστω κάτω από πιέσεις βοήθησαν στην άμυνα της πόλης.

Τελικά, ο αριθμός των ανδρών που υπερασπίστηκαν τα τείχη κυμαινόταν από 6.000 ως 8.500. Οι περισσότεροι από αυτούς ανήκαν στις τοπικές εθνοφρουρές και είχαν μια στοιχειώδη εκπαίδευση. Βέβαια, ο στρατός των Βυζαντινών βρισκόταν σε μειονεκτική θέση, καθώς είχαν να αντιμετωπίσουν περίπου 60.000 Οθωμανούς.

Οι Βυζαντινοί διέθεταν ακόμη πυροβόλα όπλα, τα οποία όμως σίγουρα ήταν πολύ μικρότερα από τα γιγαντιαία οθωμανικά κανόνια. Επίσης, το 1453 οι Βυζαντινοί χρησιμοποίησαν το υγρόν πυρ το οποίο πιθανότατα ήταν μια ύλη σαν πετρέλαιο που εκτοξευόταν από ένα σιφόνι και έπειτα αναφλεγόταν. Βέβαια, ήταν αρκετά πολύπλοκο και επικίνδυνο για να χρησιμοποιείται συχνά.

Η αρχή της πολιορκίας

Από τον Ιανουάριο του 1453 ο Μωάμεθ Β΄ βρισκόταν στην Αδριανούπολη έχοντας συγκεντρώσει αρκετό στρατό και οι Βυζαντινοί είχαν αποκλειστεί εντός των τειχών.

Στις 23 Μαρτίου του 1453 ο Σουλτάνος και ο κύριος όγκος των οθωμανικών δυνάμεων αναχώρησαν από την Αδριανούπολη και συγκεντρώθηκαν σε απόσταση τεσσάρων περίπου χιλιομέτρων έξω από την Κωνσταντινούπολη. Το πυροβολικό είχε πάρει θέση κοντά στα τείχη με δεκατέσσερα ή δεκαπέντε πυροβόλα ακροβολισμένα κατά μήκος των χερσαίων τειχών. Τρία από αυτά ήταν τοποθετημένα απέναντι από τις Βλαχέρνες.

Ο αυτοκράτορας από την άλλη έκανε συνεχώς προσπάθειες να ενισχύσει την άμυνα. Στις 2 Απριλίου τοποθετήθηκε η πλωτή αλυσίδα στον Κεράτιο Κόλπο και έγινε προσπάθεια διάνοιξης μιας τάφρου γύρω από τα εκτεθειμένα τείχη των Βλαχερνών. Ακόμη, δεμάτια από μαλλί και δερμάτινα καλύμματα κρεμάστηκαν έξω από τα τείχη για να απορροφούν τα χτυπήματα από τα βλήματα. Ωστόσο, αυτά δεν φάνηκαν ιδιαίτερα χρήσιμα μπροστά στο πυροβολικό των πορθητών. Ταυτόχρονα, η ακολουθία του σουλτάνου έστησε της σκηνές της στο λόφο Μάλτεπε.

Το πρωί της 6ης Απριλίου ο Κωνσταντίνος ΙΑ Παλαιολόγος μαζί με τον Τζοβάνι Τζιουστινιάνι βρίσκονταν στην Πύλη του Αγίου Ρωμανού. Τότε ξεκίνησε ο βομβαρδισμός από τους Οθωμανούς ο οποίος συνεχίστηκε και στις 7 Απριλίου. Η πρώτη επίθεση στην καρδιά των χερσαίων τειχών πραγματοποιήθηκε πιθανότατα στις 7 Απριλίου. Στις 11 ή 12 Απριλίου ξεκίνησε πάλι ο βομβαρδισμός και από τότε οι Οθωμανοί δεν σταμάτησαν σχεδόν καθόλου.

Η πρώτη επίθεση του οθωμανικού στόλου στην πλωτή αλυσίδα στον Κεράτιο Κόλπο ήταν ανεπιτυχής, καθώς δεν μπόρεσε να σπάσει την αλυσίδα. Τη νύχτα της 17ης προς 18ης Απριλίου οι Οθωμανοί εξαπέλυσαν επίθεση στο μεσοτείχιο των χερσαίων τειχών, ωστόσο ύστερα από μάχη τεσσάρων ωρών απωθήθηκαν. Την επόμενη μέρα όμως ο στόλος τους κατέλαβε τα Πριγκιποννήσια.

Λίγο πριν την Άλωση

Στις 3 Μαΐου οι Βυζαντινοί τοποθέτησαν κανόνια στα τείχη του Κεράτιου Κόλπου προκειμένου να απωθήσουν τα οθωμανικά πλοία. Ο Μωάμεθ Β΄ όμως χρησιμοποίησε ένα νέο ολμοβόλο μεγάλης εμβέλειας το οποίο άνοιξε πυρ στις 5 Μαΐου. Τα μεσάνυχτα της 12ης Μαΐου πραγματοποιήθηκε μεγάλη επίθεση του Μωάμεθ Β΄ με δύναμη 50.000 ανδρών κοντά στα ανάκτορα. Στη μάχη αυτή σημειώθηκαν μεγάλες απώλειες και για τους δύο αντιπάλους.



Αν και το αυτοκρατορικό περιβάλλον προέτρεψε τον Κωνσταντίνο ΙΑ να εγκαταλείψει την Κωνσταντινούπολη, εκείνος αρνήθηκε. Οι Οθωμανοί τότε έσκαψαν λαγούμια κάτω από το βόρειο άκρο των χερσαίων τειχών στο σημείο που ήταν πιο αδύναμα, όμως οι Βυζαντινοί τα ανακάλυψαν και τα κατέστρεψαν. Ακόμη, την 21η Μαΐου αναχαιτίστηκαν κι άλλες προσπάθειες Οθωμανών λαγουμιτζήδων με τη χρήση καπνού ή νερού.

Ο Μωάμεθ Β΄ λίγες ημέρες προτού καταλάβει την Κωνσταντινούπολη πρότεινε στον αυτοκράτορα να του παραδώσει την πόλη. Η προσφορά αυτή βέβαια ήταν πολύ γενναιόδωρη, καθώς επέτρεπε στον αυτοκράτορα και στους υπουργούς του να εγκαταλείψουν την πόλη παίρνοντας μαζί τους και τις περιουσίες τους και επιπλέον έδινε στον Κωνσταντίνο ένα βασίλειο στην Πελοπόννησο το οποίο βέβαια θα ήταν υποτελές στο σουλτάνο. Επίσης η πρόταση έλεγε πως όσοι κάτοικοι παρέμεναν στην Κωνσταντινούπολη δεν θα πειράζονταν.

Παρά όμως την δελεαστική πρόταση του Σουλτάνου, ο Κωνσταντίνος ΙΑ Παλαιολόγος την απέρριψε στις 23 Μαΐου. Στη συνέχεια, ο στρατός των Οθωμανών προετοιμάστηκε για τρεις ημέρες, από τις 26 έως τις 28 Μαΐου. Η τελευταία και κορυφαία έφοδος σκόπευε να γίνει εναντίον όλης της περιμέτρου της Κωνσταντινούπολης.

Η πτώση της Πόλης

Το απόγευμα της 28ης Μαΐου, οι Βυζαντινοί έκαναν μια σεμνή λιτανεία η οποία κινήθηκε στους δρόμους και στις πλατείες της Κωνσταντινούπολης. Όλοι όσοι βρίσκονταν στην Κωνσταντινούπολη, Ορθόδοξοι και Λατίνοι πήραν μέρος κρατώντας τις θαυματουργές εικόνες, τα λείψανα των Αγίων και τους χρυσούς σταυρούς. Σε κάθε εικονοστάσι, σε κάθε αδύνατο σημείο του τείχους η λιτανεία σταματούσε, οι ιερείς διάβαζαν ευχές, οι επίσκοποι σήκωναν τις αρχιερατικές τους ράβδους και ευλογούσαν τους στρατιώτες ραντίζοντάς τους παράλληλα με αγιασμό.

Έπειτα έγινε λειτουργία στο ναό της Αγίας Σοφίας στην οποία παραβρέθηκε και ο ίδιος ο αυτοκράτορας οποίος προσευχήθηκε μπροστά στα εικονίσματα του Χριστού και της Παναγίας. Αργότερα ο Κωνσταντίνος με τη συνοδεία του επισκέφτηκε τα τείχη για μια τελευταία επιθεώρηση. Λίγο πριν χαράξει ο Κωνσταντίνος είχε πάρει τη θέση του κοντά στη Πύλη του Αγίου Ρωμανού.

Περίπου στη 1:30 ξημερώματα 29ης Μαΐου άρχισε η επίθεση των οθωμανικών στρατευμάτων. Η κύρια έφοδος έγινε στα χερσαία τείχη, στην Πύλη του Ρωμανού, όπου ήταν ένα σημείο το οποίο είχε υποστεί μεγάλη φθορά. Οι άτακτοι στρατιώτες έφεραν ανεμόσκαλες στα τείχη για να μπορούν να αναρριχηθούν.

Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ΙΑ Παλαιολόγος εκείνο το πρωινό πολέμησε σαν απλός στρατιώτης μαζί με τους άντρες του. Εκείνη την ημέρα είχε αφαιρέσει από επάνω του τα αυτοκρατορικά εμβλήματά του. Μέσα σ’ αυτήν τη μάχη πέθανε ηρωικά ως επικεφαλής των στρατιωτών του.

Ο Μωάμεθ Β΄ πάλι μπήκε στην Κωνσταντινούπολη το μεσημέρι και πήγε κατευθείαν προς την Αγία Σοφία. Εκεί στάθηκε στην είσοδό της και πήρε μια χούφτα χώμα την οποία έριξε μέσα στο τουρμπάνι που φορούσε σαν ένδειξη ταπείνωσης μπροστά στον Θεό που του χάρισε μια τέτοια νίκη. Έπειτα μπήκε μέσα και προσευχήθηκε.

Η εγκατάλειψη της Θείας Πρόνοιας

Οι περισσότεροι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης θεώρησαν τότε πως η Θεία Πρόνοια τους είχε εγκαταλείψει εξαιτίας αμαρτιών. Ακόμη και ένα φυσικό φαινόμενο που συνέβη στις 24 Μαΐου το θεώρησαν ως κακό οιωνό και πως ήταν γραφτό να πέσει η Πόλη. Το απόγευμα της 24ης Μαΐου επάνω στον τρούλο της Αγίας Σοφίας προέβαλε μια κόκκινη λάμψη.

Το φως έμεινε εκεί αρκετή ώρα και έπειτα χάθηκε. Ίσως βέβαια να επρόκειτο για έκλειψη της σελήνης ή απλώς για αντικατοπτρισμό από τις φωτιές του στρατοπέδου των Οθωμανών. Οι περισσότεροι όμως το ερμήνευσαν ως σημάδι πως το Άγιο Φως τους εγκατέλειψε και μαζί με αυτό και ο φύλακας άγγελος της Πόλης.

Πηγές:

Οθωμανικές πολιορκίες της Κωνσταντινούπολης μέχρι και την Άλωση του 1453

Η άλωση της Κωνσταντινούπολης μέσα από τα χρονικά των ιστορικών Γεώργιου Σφραντζή, Κριτόβουλου του Ίμβριου, (Μιχαήλ) Δούκα και Λαόνικου Χαλκοκονδύλη

Φωτογραφία

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο