Το Νησί της Παμβώτιδας ή αλλιώς το νησί των Μανιατών

Το Νησί της λίμνης των Ιωαννίνων είναι ένα από τα δύο κατοικούμενα νησιά σε λίμνη στην Ελλάδα. Είναι ένα πανέμορφο νησί χωρίς όνομα και αποκαλείται απλά ως Νησί ή νησάκι της Παμβώτιδας.

Ο οικισμός του Νησιού δημιουργήθηκε περί τα τέλη του 16ου αιώνα, αλλά σίγουρα το Νησί είχε κατοικηθεί πολύ προγενέστερα, ίσως και από τον 10ο αιώνα. Οι αδερφοί μοναχοί Θεοφάνης και Νεκράτιος Αψαράδες, απόγονοι της μεγάλης βυζαντινής οικογένειας των Αψαράδων και κτήτορες της Μονής του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου του Νησιού, μνημονεύουν στην αυτοβιογραφία τους πως υπήρχε παλαιότερη κώμη από τον 16ο αιώνα. Άλλωστε, ήδη από την εποχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου υπήρχαν στο Νησί Μονές, Ασκηταριά και Ησυχαστήρια, πράγμα που σίγουρα δηλώνει ανθρώπινη παρουσία.



Η εγκατάσταση Μανιατών στο Νησί

Το Νησί της Παμβώτιδας είναι γνωστό και ως νησί των Μανιατών, καθώς φέρεται πως οι πρώτοι κάτοικοι του Νησιού είχαν έρθει από τη Μάνη προς τα τέλη του 16ου αιώνα, μια άποψη βέβαια που δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς ιστορικά. Ωστόσο, μερικοί γλωσσικοί ιδιωματισμοί και κύρια ονόματα που τείνουν να εξαφανιστούν ήταν ξένα για την περιοχή των Ιωαννίνων.

Ο Αραβαντινός έγραφε σχετικά με τους νησιώτες το 1856:

«[…] Το νησί δεν κατοικείτο μέχρι των αρχών 17ης εκατονταετηρίδος. Το χωρίον όπερ φαίνεται εις το νησί αυτό, έκειτο εις το αντίπερα μέρος, δεξιόθεν της Ντρεπάντοβας όπερ και σήμερον φαίνονται ερείπια τινά. Ηναγκάσθησαν οι τότε παραλίμνιοι εκείνοι χωρικοί, ένεκα των συχνών επιδρομών των ληστρικών συμμοριών (οίτινες εκρύπτοντο και ενεφώλευον εντός των άλλοτε πυκνών δασών του νυν αδέντρου όρους του Μιστικελίου) ίνα αποικήσωσι εις το αντίκρυ μέρος της Νήσου ενίοτε δε οι άποικοι ούτοι μετήρχοντο δε έκτοτε και έως και σήμερον το αλιευτικόν επιτήδευμα και διαβιβαστικόν πλώϊμον έργον, όπως και οι κάτωθι του χωρίου του Περάματος. Λέγεται ότι ήρθαν ή απήχθησαν εκ Μάνης, αλλά το πειθανότερον ότι απωκίσθησαν εκ του Αμβρακικού Κόλπου ή εκ τίνος νήσου Ιονικής, αλιείς την τέχνην όντες […]».

Βέβαια, αν λάβουμε υπόψη πως μετά την κατάληψη της Πελοποννήσου από τους Οθωμανούς, πολλοί Μανιάτες που δεν ήθελαν να υποταχθούν πάλι στους Τούρκους έφυγαν προς τη Δύση και σε άλλες περιοχές του Ελλαδικού χώρου, δεν αποκλείεται όντως μια ομάδα Μανιατών να έφτασε και στο Νησί των Ιωαννίνων.

Την ίδια εποχή άλλωστε, ομάδα Μανιατών έφυγε από το Οίτυλο προς την Κορσική και άλλη ομάδα Μανιατών κατέφυγε στο Πήλιο και αργότερα κάποιοι απόγονοί τους εγκαταστάθηκαν και στα παράλια της Λάρισας, όπως στο Σκλήθρο.

Σχετικά με τη γλώσσα και τα ήθη των νησιωτών έγραψε Ηπειρώτης ιστορικός, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1917 ότι: «…Περίεργος είναι ή εν τη Νήσω λαλουμένη διάλεκτος, ήτις ελάχιστας λέξεις έχει τουρκικάς και παρουσιάζει προφοράν διάφορον της λαλουμένης εν Ιωαννίνοις. Δεν είναι δε αδιάφορος η παράδοσις περί της εν ταις αρχαίς του 17ου αιώνος εκ Μάνης ελεύσεως των πρώτων κατοίκων οίτινες το μεν κατ’ αρχάς εγκατέσθησαν να μεθηκοίσουν επί της Νήσου, προς αποφυγήν των εν τω Τουλαμηνούντι όρει κρυπτομένων ληστών και υπάρχουσι δε οι αποδεχόμενοι μάλλον την εκ Αμβρακικού Κόλπου ή εκ τινός των Ιονίων Νήσων μετοίκησιν αυτών, αλλά καίτοι η κατά παράδοσιν καταγωγή των Νησιωτών εκ Μάνης δεν εβεβαιώθη εξ ασφαλών πηγών και διαιωνιζόμενων μνημείων, δεν είναι η μόνη περίπτωσις καθ’ ην διαβλέπομεν εν Ηπείρω σχέσιν προς τους Μανιάτας».

Όπως επίσης ότι «οι κάτοικοι της Νήσου της Λίμνης των Ιωαννίνων κατάγονται εκ Μάνης και μετεφέρθησαν εκεί υπό του φοβερού επιδρομέως κατά της Μάνης Σιλάν Πασά. Πρόκειται περί του σκληρότατου πασά των Ιωαννίνων ο οποίος το 1614 επέδραμε κατά της Μάνης και ηρήμωσε την χώραν».

Πάντως, το γεγονός πως ακόμη και σήμερα είναι συνηθισμένη η φράση «πηγαίνουμε στους Μανιάτες», αποδεικνύει πως έχει διατηρηθεί στη συλλογική μνήμη η μανιάτικη καταγωγή των νησιωτών.



Εντυπώσεις ξένων περιηγητών για το Νησί

Ο Τούρκος περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή

Το 1670 επισκέφθηκε τα Ιωάννινα και το Νησί ο Τούρκος περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή. Το Νησί το αποκαλούσε ως «νησί των απίστων» επειδή κατοικούνταν μόνο από Χριστιανούς και έγραφε σχετικά: «Έχει ωραία σπίτια και οι κάτοικοι του ασχολούνται με την αλιεία. Δια φιρμανίου από των χρόνων της καταλήψεως των Γιαννίνων έχουν το δικαίωμα της αλιείας, για το οποίο πληρώνουν μηνιαίως χίλια γρόσια». Ανέφερε ακόμη ότι στο Νησί υπήρχαν 200 σπίτια και 100 καΐκια για αλιεία και μεταφορά των κατοίκων των πέριξ χωριών στα Γιάννινα.

William Martin Leake

Ο William Martin Leake επισκέφθηκε τα Ιωάννινα στις αρχές του 19ου αιώνα και έγραψε κι εκείνος τις εντυπώσεις του για το Νησί: «Το Νησί ή νησί των Ιωαννίνων εκτείνεται σε χώρο 1 μίλι μήκος και 1/3 του μιλίου πλάτος. Σ’ αυτό υπάρχει κατοικία του Βεζίρη, πέντε μικρά μοναστήρια και ένα χωριό με 100 σπίτια. Οι ψαράδες του Νησιού εξασφάλισαν το μονοπώλιο της αλιείας καταβάλλοντος στον Αλή 15.000 πιάστρα το χρόνο. Ήταν επίσης υποχρεωμένοι να πληρώνουν το καθιερωμένο χαράτσι και να εφοδιάζουν το Σεράι με καυσόξυλα.

Το χωριό βρίσκεται ανάμεσα σε κήπους και πλατάνια. Την καθαριότητα των σπιτιών του δεν τη βρίσκεις πουθενά ανάμεσα στην κατώτερη τάξη των Ιωαννίνων και στα χωριά της περιοχής. Εξαίρεση αποτελούν οι Βλάχοι της Πίνδου. Οι γυναίκες γνέθουν βαμβάκι και λευκαίνουν τα πανιά που υφαίνονται στα Ιωάννινα. Τα μοναστήρια χρησιμοποιούνται τώρα για φυλακές, στις οποίες συγκεντρώνονται κρατούμενοι από όλα τα σημεία της Επικράτειας του Βεζίρη.

Επειδή ο περιορισμός στο Νησί είναι πιο υγιεινός και χαλαρός σε σύγκριση με τις φυλακές στο Κάστρο, προορίζεται για τα μικρότερα αδικήματα και για εκείνους που κρατούνται ως όμηροι, εγγύηση για τους συγγενείς τους που απουσιάζουν. Στο μεγαλύτερο μοναστήρι έχουν εγκατασταθεί οι γυναίκες και τα παιδιά των Σουλιωτών που κατέφυγαν στα Επτάνησα ύστερα από την κατάληψη του Σουλίου».

Ο Άγγλος περιηγητής Henry Holland

Από τα γραφόμενα του Άγγλου περιηγητή Henry Holland βρίσκουμε την ενδιαφέρουσα πληροφορία πως σε παλαιότερες εποχές υπήρχαν καστανιές στο Νησί. «[…] Το νησί απέναντι από την πόλη είναι γραφικό στη γενική του εμφάνιση και εξωραΐζεται με ένα μικρό παλάτι του Βεζίρη που φαίνεται στην ακτή του. Ένα χωριό στη βόρεια πλευρά του είναι σχεδόν κρυμμένο από τα πλούσια φυλλώματα των καστανιών και των πλατανιών που μεγαλώνουν ανάμεσα στα σπίτια του… Απέναντι από τα Ιωάννινα υψώνεται στην άκρη του νερού απότομο και μεγαλοπρεπές το Μιτσικέλι, ιδιαίτερα εντυπωσιακό και μαγευτικό […]».

Ο Γάλλος ζωγράφος Louis Duple

Ο Louis Duple, ο Γάλλος ζωγράφος και περιηγητής που επισκέφθηκε την Ήπειρο στα 1817, στις εντυπώσεις του, όπως αναφέρονται στο εικονογραφημένο λεύκωμα «Voyage a Athenes et a Constantinople», γράφει για το Νησί:

«Ανακάλυψα στο μικρό νησί ένα όμορφο χωριό με επτά ωραία μοναστήρια. Αυτό το νησάκι βρίσκεται ακριβώς απέναντι από ένα ακρωτήρι στο ανατολικό άκρο του βουνού “Πατκοράς”. Αντίκρυ ξεχωρίζει το οχυρό και το παλιό σεράι, ξεκομμένα από την υπόλοιπη πόλη από μία ναυτική τάφρο.

Συνεπαρμένο το βλέμμα μου αντικρίζει, γύρω γύρω, πότε τις βάρκες των ψαράδων και πότε το άγρια πουλιά, που μου έδιναν καινούργιες εμπνεύσεις για το ζωγραφικά μου πίνακα. Απέραντη θλίψη με κατέκλυσε γιατί θα έχανα, φεύγοντας, αυτή τη συναρπαστική γοητεία από την οποία είχα εμποτισθεί για ν’ αποδώσω, όσο καλλίτερα γίνεται, στον πίνακα μου το παλάτι και το οχυρό».

Οι νυχτερινές βαρκάδες και το κυνήγι

Στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι κάτοικοι των Ιωαννίνων μίσθωναν τις βάρκες των Νησιωτών, έφερναν μαζί τους φαγητό και μουσικά όργανα και έκαναν νυχτερινές βαρκάδες με το φως του φεγγαριού. Ακόμη, στις αργίες -την Κυριακή οι Χριστιανοί, Σάββατο οι Εβραίοι, Παρασκευή οι Μουσουλμάνοι-, οι νησιώτες ως ικανοί κωπηλάτες και κυνηγοί συνόδευαν τους «παράγοντες» και σημαντικούς επισκέπτες της πόλης στα κυνήγια που οργάνωναν στη λίμνη.

Όπως γράφει ο Δημήτρης Χατζής στο διήγημα «Ο Σιούλας ο ταμπάκος», οι ταμπάκοι εκτιμούσαν τους νησιώτες γιατί ήταν επιδέξιοι ψαράδες και καλοί κυνηγοί:

«Οι ταμπάκοι ψωνίζαν άμα χρειαζόντανε κάτι, μα και κει δεν είχανε πολλά νταραβέρια -τι νταραβέρια με τους χωριάτες; Το βράδυ πηγαίνανε σε δικά τους κρασοπουλειά όπου δεν πατούσαν χωριάτες- μονάχα καϊκτσήδες από το μικρό νησί της λίμνης μπαίνανε καμιά φορά και πίνανε λίγο μαζί τους, πριν γυρίσουν στο νησί τους το βράδυ. Μ’αυτούς τους ένωνε το πάθος του κυνηγιού -γι’ αυτό τους δίναν το ελεύτερο να κάτσουνε δίπλα τους».

Επιμέλεια: Ε. Μακρή

 

Πηγές:

okeanis.lib.puas.gr
visit-pilio.gr
fkkskiathou.blogspot.com
users.ntua.gr
ikee.lib.auth.gr
kathimerini.gr
nisi-ioanninon.gr

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο