Το ιστορικό Σούλι της Ηπείρου και η κυριαρχία των Σουλιωτών

Σχετικά με την ιστορία του Σουλίου και τις μάχες των Σουλιωτών ενάντια στους Οθωμανούς κατακτητές και κυρίως ενάντια στον Αλή Πασά των Ιωαννίνων, αντλούμε πολύτιμες πληροφορίες από το έργο του Λαρισαίου αγωνιστή και συγγραφέα Χριστόφορου Περραιβού «Ιστορία του Σουλλίου και Πάργας».

Το ιστορικό Σούλι της Ηπείρου απαρτιζόταν από τέσσερις οικισμούς, που συγκροτούσαν το Τετραχώρι. Οι τέσσερις αυτοί οικισμοί ήταν το Σούλι, η Κιάφα, η Σαμονίβα και ο Αβαρίκος. Η περιοχή του Σουλίου εκτεινόταν σε φυσικά οχυρή θέση, σε μία περιοχή με έντονο ανάγλυφο, ανάμεσα στα όρη της Παραμυθιάς και την κορυφογραμμή που σχηματίζουν τα όρη του Σουλίου, ενώ το βαθύ φαράγγι του Αχέροντα την καθιστούσε απροσπέλαστη από το νότο. Αργότερα, σε χαμηλότερο υψόμετρο δημιουργήθηκε το Επταχώρι, αποτελούμενο από επτά οικισμούς.

Η ονομασία του Σουλίου

Ο Περραιβός στο ιστορικό του έργο αναφέρει ότι το όνομα της περιοχής αποδίδεται σε κάποιον Σούλη ή Σούλιου που φονεύτηκε στην τοποθεσία όπου σήμερα είναι το Σούλι. Παραθέτει πως οι οικιστές του Σουλίου μετοίκησαν κατά διαστήματα από το 1500-1600 μ.Χ. από τα γειτονικά χωριά για να αποφύγουν την τουρκική δουλεία. Οι φυγάδες αυτοί αφού εγκαταστάθηκαν στο Σούλι με τις οικογένειές τους, αυξήθηκαν και έκτισαν τα πρώτα τέσσερα χωριά, το Σούλι,τη Σαμονίβα, την Κιάφα και τον Αβαρίκο.

Βέβαια, η ευρύτερη περιοχή του Σουλίου κατοικήθηκε από το 800 π.X. από τους πρώτους Έλληνες και ονομάστηκε Θεσπρωτία. Υπάρχει και η άποψη πως γύρω στο 1600 μ.Χ. μεμονωμένες οικογένειες από χωριά της Θεσπρωτίας, που ήθελαν να αποφύγουν την οθωμανική καταπίεση, ανέβηκαν στα βράχια της Mούργκας και έχτισαν το Tετραχώρι. Αυτές οι οικογένειες εκπροσωπούσαν ολόκληρη την περιοχή της Σελλαΐδος και πολύ σωστά μπορούν να θεωρηθούν απόγονοι των Σελλών.

Σύμφωνα πάλι με μια άλλη ερμηνεία η λέξη Σούλι είναι αρβανίτικη και σημαίνει δοκάρι, καθώς θεωρείται πως οι πρώτοι Σουλιώτες ήταν Αρβανίτες και όχι ασφαλώς Αλβανοί. Το γεγονός πως υπήρχαν Αρβανιτόφωνοι στο Σούλι δεν σημαίνει πως οι Σουλιώτες ήταν Αλβανοί. Άλλωστε, σε προηγούμενο άρθρο έχουμε αναφερθεί στη διαφορά μεταξύ των Ελλήνων Αρβανιτών και των σημερινών Αλβανών-Σκιπετάρ, που δεν έχουν καμία εθνολογική σχέση μεταξύ τους, παρά μόνο ομοιότητα στο γλωσσικό ιδίωμα και ασφαλώς το αρβανίτικο ιδίωμα δεν αποτελεί στοιχείο εθνικής ταυτότητας.



Οι οικισμοί και οι ονομαστές οικογένειες Σουλιωτών

Από τους τέσσερις οικισμούς του Τετραχωρίου, το Σούλι ήταν ο αρχαιότερος οικισμός και κάλυπτε μια έκταση 1.000 στρεμμάτων. Σύμφωνα πάντα με τον Περραιβό, στα αραιοχτισμένα σπίτια του κατοικούσαν 460 οικογένειες κατανεμημένες σε φάρες που εξυπηρετούνταν από 100 και πάνω πηγάδια. Από τις σπουδαιότερες φάρες ήταν οι Τζαβελλαίοι, Μποτσαραίοι, Κουτσονικαίοι, Μπουσμπαίοι, Φωτομαραίοι, Κασκαραίοι, Σεχαίοι, Καλογεραίοι, Ζορμπαίοι κ.ά. Επίσης, στην Σαμονίβα κατοικούσαν 50 οικογένειες, οι Δαγκλαίοι, Μπεκαίοι κ.ά., στην Κιάφα 90 οικογένειες, σε τέσσερις φάρες, οι Ζερβαίοι, Φωταίοι, Νικαίοι και στον Αβαρίκο 60 οικογένειες, σε τρεις φάρες.

«Όθεν ο βίος των Σουλιωτών ουδέποτε απέβη βιομηχανικός ή εμπορικός ή λόγιος όπως ο βίος των άλλων ελληνικών κοινοτήτων. Το κύριον αυτών ενασχόλημα ήτο ο πόλεμος ή η προς πόλεμον παρασκευή. Κανένας καμίαν τέχνην ή πραγματεία δεν μεταχειρίζεται παρά όλη η γύμνασις παιδιόθεν είναι εις τα άρματα». Οι Σουλιώτες, λοιπόν, από μικροί εκπαιδεύονταν στα όπλα και εκμεταλλεύονταν στο έπακρον τα πλεονεκτήματα που τους πρόσφερε η φυσική οχυρή θέση της περιοχής, κάτι αντίστοιχο με τους Σπαρτιάτες.

Το Σούλι αυτόνομη πολιτεία επί Τουρκοκρατίας

Οι κάτοικοι του Τετραχωρίου αποτελούσαν αυτόνομη προνομιούχα πολιτεία με δικούς της νόμους, στρατό, νομοθετικά και εκτελεστικά σώματα. Τη διοίκηση στο Σούλι ασκούσαν η Γερουσία, στην οποία ανήκε η πολιτική και δικαστική εξουσία και αποφάσιζε για πόλεμο ή ειρήνη, και το Συμβούλιο των Καπεταναίων, το οποίο ήταν υπεύθυνο για την πολεμική προετοιμασία και για την διεξαγωγή πολέμου. Αυτό διόριζε τον Αρχιστράτηγο, ο οποίος αποκαλούνταν Πολέμαρχος. Για τη θέση του Αρχιστράτηγου επιλέγονταν ο ικανότερος, γενναιότερος και εμπειρότερος των Καπεταναίων.

Την ανώτατη δικαστική εξουσία της Συμπολιτείας Σουλίου την επόπτευε «Το Κριτήριο της Πατρίδος» και συνεδρίαζε σε ιδιαίτερο οίκημα, του οποίου σώζονται τα ερείπια. Βέβαια, τις μικρές διαφορές των φαρών τις έλυνε ο αρχηγός της φάρας, ενώ τις διαφορές μεταξύ των ανδρών της ίδιας φάρας τις έλυναν συνήθως οι γυναίκες.

Στο Σούλι κάθε ύβρις προς κάποιο άτομο της φάρας θεωρούνταν ότι αντανακλούσε σε ολόκληρη τη φάρα και η απλή υπόνοια για την τιμή κάποιας γυναίκας αρκούσε για να λιθοβοληθεί με απόφαση του αρχηγού της φάρας. Αν πάλι κάποια θεωρούνταν μοιχαλίδα, την έβαζαν σε σάκο και την πετούσαν σε γκρεμό από τον Αχέροντα.

Οι Σουλιώτες δεν είχαν γραπτό δίκαιο, αλλά για την αρμονική συμβίωση των κατοίκων στην Συμπολιτεία ακολουθούνταν οι άγραφοι νόμοι. Νόμοι τους ήταν τα ελληνικά ήθη και έθιμα, καθώς και οι πατροπαράδοτες συνήθειες του τόπου.

Η κυριαρχία των Σουλιωτών

Από το 1720 ιδίως και μετά, οι έποικοι του Σουλίου πληθύνονταν και ο πληθυσμός του Τετραχωρίου έφθασε σε 2.500 κατοίκους. Με το πέρασμα των χρόνων ήρθαν σε προστριβές με τους Αγάδες του Μαργαριτίου, της Πάργας, της Παραμυθιάς, του Φαναριού και των Ιωαννίνων.

Μέχρι το 1740 οι Σουλιώτες βρίσκονταν σε συνεχείς αγώνες για απόκρουση των επιδρομών και για τη διαφύλαξη της ανεξαρτησίας τους. Στη συνέχεια, οι επιχειρήσεις των Σουλιωτών από αμυντικές έγιναν επιθετικές. Το 1741 κατέλυσαν την τουρκική εξουσία σε πολλά γειτονικά χωριά, τα οποία και υπέταξαν. Προσπάθησαν αφενός να ελευθερώσουν τους καταδυναστευόμενους Έλληνες από τους Τουρκολβανούς γείτονές τους, αφετέρου δε επιδίωκαν να αυξήσουν τα έσοδα με τους φόρους τους. Τα χωριά αυτά έμειναν στην ιστορία με την ονομασία Παρασούλια και οι κάτοικοι με το όνομα Παρασουλιώτες. Το Τετραχώρι μαζί με τα επτά πλησιέστερα χωριά το Επταχώρι (Τσεκουράτι, Περιχάτι, Βίλλια, Αλποχώρι, Κοντάταις, Γκιονάλα και Τσεφλήκι), αποτελεούσαν ένα είδος Ομοσπονδίας και οι κάτοικοί τους ονομάζονταν Σουλιώτες.

Ως το 1760 οι Σουλιώτες είχαν κυριαρχήσει σε όλη σχεδόν τη ΝΑ Ήπειρο, έχοντας κέντρο το Σούλι όπου ήταν η πρωτεύουσα της Συμπολιτείας. Η Συμπολιτεία του Σουλίου αποτελούταν από 12.000 κατοίκους και συντηρούσε στρατό που ανερχόταν σε 2.000 έως 2.500 αγωνιστές. Οι Σουλιώτες ήταν λιτοδίαιτοι, ολιγαρκείς και πολύ σκληραγωγημένοι. Τίποτε δεν θεωρούσαν ανώτερο και πολυτιμότερο από την ανδρεία.

Στην αρχή οι Τούρκοι δεν αντέδρασαν, γιατί οι Παρασουλιώτες ήταν συνεπείς στις φορολογικές υποχρεώσεις απέναντί τους. Η Συμπολιτεία πλήρωνε ετησίως φόρο στο Σουλτάνο τον οποίο έπαιρνε από τους Παρασουλιώτες συγκεντρωμένο από τον κεφαλικό φόρο και το Προβατονόμιο. Οι Παρασουλιώτες πλήρωναν στους Σουλιώτες και φόρο υποτέλειας σε είδη και τρόφιμα.

Η περιοχή αποτελούσε ένα είδος «ουδέτερης» ζώνης ανάμεσα στους Τούρκους και στους Βενετούς. Πολλές φορές οι Τούρκοι κινούμενοι από συμφέροντα βοηθούσαν τους Σουλιώτες στους πολέμους τους. Η Βενετία θεωρούσε αναγκαία τη διατήρηση σχέσεων με την ημιανεξάρτητη αυτή πολιτεία γιατί έτσι αναχαιτιζόταν κάθε τουρκικός κίνδυνος στις παραθαλάσσιες κτήσεις της.

Η σύγκρουση με τους Τούρκους και η κυριαρχία του Αλή Πασά

Όταν αργότερα συγκρούστηκαν τα συμφέροντα των Τούρκων, Ρώσων, Γάλλων και Άγγλων, κυρίως για τον έλεγχο των παράλιων του Ιονίου, οι Γάλλοι, οι οποίοι διαδέχτηκαν τους Βενετούς, άνοιξαν στενές σχέσεις με τους Σουλιώτες. Το γεγονός αυτό οι Τούρκοι το θεώρησαν εχθρική πράξη, γι’ αυτό και δεν αντέδρασαν στις προσπάθειες των τοπικών πασάδων να υποτάξουν τους Σουλιώτες.

Το Σούλι έγινε ευρύτερα γνωστό κυρίως από τους ηρωικούς αγώνες εναντίον του Αλή Πασά των Ιωαννίνων την τελευταία δεκαετία του 18ου αιώνα και στις αρχές του 19ου αιώνα. Το 1789 και το 1792 οι απόπειρες του Αλή δεν έφεραν το ποθητό αποτέλεσμα να υποτάξει τους Σουλιώτες. Το 1798 τελικά κατάφερε να ελέγξει όλη την περιοχή και το 1800 άρχισε ένα σχέδιο αποκλεισμού του Σουλίου, που οδήγησε τον Δεκέμβριο του 1803 στη συνθήκη παράδοσης και στην εγκατάλειψη του Σουλίου, μετά από ηρωικές μάχες και πράξεις αυτοθυσίας των Σουλιωτών.

Παρακολουθήστε και το ακόλουθο βίντεο από το ιστορικό Σούλι

Πηγές:

eranistis.net
users.sch.gr
odysseus.culture.gr

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο