Τι απέγινε η περιουσία των Εβραίων των Ιωαννίνων μετά το Ολοκαύτωμα;

Μετά το Σάββατο 25 Μαρτίου του 1944, τα Ιωάννινα απώλεσαν περίπου 1.900 ψυχές καθώς το σύνολο των μελών της εβραϊκής κοινότητας των Ιωαννίνων συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν με φορτηγά πρώτα στη Λάρισα και στη συνέχεια σε στρατόπεδα συγκέντρωσης του Άουσβιτς και του Μπίρκεναου. Από αυτούς τους 1.900 Ρωμανιώτες Εβραίους κατόρθωσαν να επιζήσουν από το Ολοκαύτωμα μόνο 160-170.

Το κλίμα του αντισημιτισμού από τη δεκαετία του ’30

Από τη δεκαετία του 1930 άνθισε επικίνδυνα το αίσθημα του αντισημιτισμού, αφού θεωρήθηκε μια μορφή εξέγερσης ενάντια στο μοντέρνο καπιταλισμό, μέρος του οποίου αποτελούσαν και οι Εβραίοι. Η πολιτική που υποστηριζόταν πίσω από τον αντισημιτισμό ενείχε συναισθήματα μίσους και απέχθειας, αφού οι Εβραίοι θεωρήθηκαν από τους υποστηρικτές του υπεύθυνοι για την οικονομική κρίση, για την ανάπτυξη του καπιταλισμού και της πλουτοκρατίας και για την παρακμή των παραδοσιακών θεσμών και αξιών.

Ήδη από το 1927 ιδρύθηκε στη Βόρεια Ελλάδα η πατριωτική παραστρατιωτική οργάνωση 3Ε από πρόσφυγες εμπόρους και είχαν κυρίως αντισημιτική δράση. Ιδρυτής της ήταν ο Γιώργος Κοσμίδης, ένας τουρκόφωνος πρόσφυγας. Οι βασικές αιτίες της αντιπαράθεσης με τους Εβραίους ήταν ο οικονομικός ανταγωνισμός λόγω κοινού επαγγέλματος. Η οργάνωση είχε την υποστήριξη της τοπικής εφημερίδας της Θεσσαλονίκης «Μακεδονία», του Γενικού Διοικητή και των αρχών της περιοχής αλλά και του Υπουργού Κοινωνικής Πρόνοιας, γεγονός που φάνηκε στη δίκη του 1932 για τα επεισόδια του πογκρόμ του Κάμπελ.

Η ευρέως γνωστή οργάνωση για τα ισχυρά αντικομουνιστικά και αντισημιτικά της αισθήματα Εθνική Ένωση Ελλάδος (Ε.Ε.Ε.) δραστηριοποιήθηκε και στην περιοχή των Ιωαννίνων από το 1931. Οι Τριεψιλίτες, όπως ονομάζονταν για συντομία, επικαλούνταν εθνικούς σκοπούς και αποτροπή από κινδύνους που απειλούσαν το έθνος. Το αντικομουνιστικό και αντισημιτικό τους αίσθημα ήταν ιδιαίτερα αναπτυγμένο και συνεπώς έκαναν συχνά επιθέσεις σε Εβραίους και διέδιδαν για αυτούς ότι ταυτίζονταν με τους κομουνιστές.

Στις 20/ 8 /1934 ο Χρηστοβασίλης έγραφε σχετικά στην εφημερίδα «Ελευθερία»:
«Ο Εμπορικός Σύλλογος ευρίσκεται άνω κάτω, εκ της μη προσελεύσεως και συμμετοχής των Ισραηλιτών εμπόρων εις την γενικήν συνέλευσιν αυτού, λόγω του ότι, ως ισχυρίζονται ούτοι, ο σύλλογος διοικείται παρ’ανθρώπων, διαπνεομένων από μίσους κατά του Ισραηλιτικού στοιχείου και ως απόδειξις φέρεται ότι τα ίδια πρόσωπα προΐστανται του Εμπορικού Συλλόγου και της Ε.Ε.Ε., ης σκοπός είναι η καταπολέμησης παντός εβραϊκού, διανεμηθείσης παρ΄αυτής και προκηρύξεως προς το κοινόν, δι’ ής συνιστάται μποϋκοτάζ κατά Ισραηλιτών εμπόρων, μέχρις ότου έλθει ο καιρός καθ΄όν θα εκτοπισθή βιαίως τω εν Ηπείρω Ισραηλιτικόν στοιχείον».



Τα Γιάννενα υπό Ιταλική Κατοχή

Μετά την κατάρρευση του Αλβανικού Μετώπου και την υποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων, τα Ιωάννινα βρέθηκαν υπό Ιταλική Κατοχή. Εκείνη την εποχή κατοικούσαν στα Ιωάννινα περίπου 2.000 Ρωμανιώτες Εβραίοι και η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων είχε πλήρη κοινωνική διαστρωμάτωση με ανώτερα, μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα, από επιστήμονες, καταστηματάρχες και εμπόρους μέχρι και γυρολόγους, νερουλάδες, αχθοφόρους κ.ά.

Συνεπώς, δεν ήταν όλοι οι Εβραίοι πλούσιοι, όπως διαδιδόταν από τους αντισημιτιστές. Φαίνεται τελικά πως μόνο 70 εξ αυτών ήταν ιδιοκτήτες καταστημάτων και εύποροι ενώ οι περισσότεροι ήταν εργάτες, τεχνίτες, υπάλληλοι και μικροπωλητές, χωρίς μεγάλο κοινωνικό κύκλο και γνωριμίες, με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες, θρησκευόμενοι και συχνά άμεσα συνδεδεμένοι με την κοινότητα.

Στα χρόνια της δίχρονης Ιταλικής Κατοχής, από τις πρώτες 20 μέρες έφυγαν οι Γερμανοί και ο πρόεδρος της κοινότητας, δρ. Κοφινάς συμβούλευσε τους νέους να ενταχθούν στην αντίσταση και να φύγουν στο βουνό. Ωστόσο, ο Καμπιλής, ως αναπληρωτής πρόεδρος, θεωρούσε όλους τους αντιστασιακούς κομουνιστές και απέτρεπε κάθε τέτοια προσπάθεια.

Μετά τη συνθηκολόγηση του Σεπτεμβρίου του 1943 με την Ιταλία και έχοντας αναλάβει πια οι Γερμανοί, οι νέες συνθήκες που διαμορφώθηκαν ήταν ιδιαίτερα δύσκολες. Το Εβραϊκό Συμβούλιο της πόλης παρότι είχε ενημερωθεί για την τύχη των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, την ερμήνευε ως «θεία τιμωρία», επειδή οι Θεσσαλονικείς δεν ήταν το ίδιο θρησκευόμενοι και «ευλαβείς» με τους Γιαννιώτες και δεν τηρούσαν την αργία του Σαββάτου. Οι περίπου 500 οικογένειες των Εβραίων των Ιωαννίνων εξακολουθούσαν να διαμένουν στις περιοχές έξω και μέσα από το Κάστρο της πόλης.

Ωστόσο, καθώς επικράτησε μεγάλη αβεβαιότητα για την τύχη τους, οι πιο θαρραλέοι ανέβηκαν στα βουνά και εντάχθηκαν στην Εθνική Αντίσταση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και των Βρετανών, ενώ ορισμένοι που δεν είχαν οικογενειακές υποχρεώσεις έφυγαν για να κρυφτούν στην Αθήνα ή μέσω της Εύβοιας κατευθύνθηκαν στη Μέση Ανατολή.

Η αρχή της εξόντωσης

Το καλοκαίρι του 1943 έφτασε στα Γιάννενα η 1η ορεινή μεραρχία ορεινών καταδρομών «Εντελβάις», η οποία είχε διαπράξει φριχτά εγκλήματα πολέμου κατά των αμάχων στη Ρωσία και στα Βαλκάνια. Στις άμεσες προτεραιότητες της μεραρχίας «Εντελβάις» ήταν η χειραγώγηση του εβραϊκού στοιχείου των Ιωαννίνων, γι’ αυτό διατάχτηκε λεπτομερής απογραφή, με ονομαστικούς καταλόγους, όλων των μελών της εβραϊκής κοινότητας Ιωαννίνων από 12 χρονών και πάνω.

Από τις αρχές του 1944 επικρατούσε στα Ιωάννινα ένα κύμα αναβρασμού ενάντια στον ξένο κατακτητή. Συγκεκριμένα, τα ξημερώματα της 20ης Φεβρουαρίου του 1944, παραμονή της επετείου για την απελευθέρωση της πόλης των Ιωαννίνων από του Οθωμανούς, νεολαίοι της ΕΠΟΝ ύψωσαν την ελληνική σημαία στο Ρολόι της κεντρικής πλατείας και στο καμπαναριό της Αγίας Αικατερίνης, αψηφώντας τον Γερμανό κατακτητή.

Τρεις μέρες αργότερα, το βράδυ της 23ης Φεβρουαρίου του 1944, η Γερμανική Διοίκηση της «Εντελβάις», πραγματοποίησε εκτεταμένη επιχείρηση αναζήτησης και σύλληψης κομουνιστικών στοιχείων στα Ιωάννινα.

Στην επιχείρηση αυτή, συνελήφθησαν 108 Γιαννιώτες πολίτες, μεταξύ δε των συλληφθέντων ήταν και τα μέλη του Δ.Σ της εβραϊκής κοινότητας Ιωαννίνων: ο πρόεδρος Μωυσής Κοφίνας, γιατρός, τα Μέλη Ερρίκος Λεβή γιατρός και ανθυπολοχαγός του Ε.Σ., ο Σέμος Κοέν έμπορος, και ο Λέων Μορδεχάι επίσης έμπορος.

Τα συλληφθέντα μέλη της εβραϊκής κοινότητας αρχικά οδηγήθηκαν στο Νησάκι των Ιωαννίνων και φυλακίστηκαν στα υπόγεια του αρχοντικού του Λάππα, όπου ήταν η έδρα της Γερμανικής Στρατιωτικής Μυστικής Αστυνομίας GFP 621.

Στις 5 Μαρτίου 1944, τα τέσσερα αυτά μέλη του Δ.Σ των Γιαννιωτοεβραίων, παραδόθηκαν στη «γερμανική υπηρεσία συγκέντρωσης αιχμαλώτων» και κλείστηκαν στα υπόγεια της Ζωσιμαίας Σχολής.

Την επόμενη μέρα, 6 Μαρτίου 1944, η Γερμανική Διοίκηση της «Εντελβάις» μεταβίβασε την όλη υπόθεση στη δικαιοδοσία του ανώτερου διοικητή των SS και της Αστυνομίας, Βάλτερ Σίμανα, στην Αθήνα.

Στο έγγραφο αναφερόταν: «Για λόγους ασφαλείας κρίνεται απαραίτητη η εκτόπιση σε κάποιο στρατόπεδο συγκέντρωσης, μέχρι το τέλος του πολέμου, των ατόμων που περιέχονται στην κατάσταση, πρόκειται για 4 Εβραίους και 23 λοιπούς κατοίκους Ιωαννίνων».

Ο εκτοπισμός και ο δρόμος προς το Ολοκαύτωμα

Κι ενώ τα επίσημα έγγραφα έκαναν λόγο για τη μεταφορά σε στρατόπεδο συγκέντρωσης μόνο τεσσάρων Εβραίων των Ιωαννίνων, τις μεταμεσονύκτιες ώρες προς το ξημέρωμα του Σαββάτου της 25ης Μαρτίου 1944, η Γερμανική Διοίκηση Ιωαννίνων πραγματοποίησε μυστική σύσκεψη με τους διοικητές της Χωροφυλακής και τα Τμήματα Ασφαλείας, για τον τρόπο διεξαγωγής της επιχείρησης του εκτοπισμού της Εβραϊκής Κοινότητας Ιωαννίνων.

Έτσι, το ξημέρωμα της 25 Μαρτίου 1944, ημέρα του Ευαγγελισμού και ημέρα Εθνικής Γιορτής, στις 3:00 το πρωί, μέσα στο χιονόνερο, οι Γερμανοί στρατιώτες της «Εντελβάις» διασκορπίστηκαν στις εβραϊκές συνοικίες και απέκλεισαν τους γύρω δρόμους, πλαισιωμένοι από άνδρες της Ελληνικής Χωροφυλακής.

Στις 6:00 τα ξημερώματα, τα μικτά αυτά αποσπάσματα των Γερμανών στρατιωτών και των Ελλήνων χωροφυλάκων εισέβαλαν στα σπίτια των Γιαννιωτών Εβραίων και τους υποχρέωσαν να τα εγκαταλείψουν, παίρνοντας μαζί τους σ’ ένα δέμα τα λιγοστά τους υπάρχοντα. Τους συγκέντρωσαν στην Πλατεία Μαβίλη και μέσα στο Κάστρο, στο Ιτς Καλέ. Αφού τους στοίβαξαν σε 80 φορτηγά του γερμανικού στρατού, τους μετέφεραν στη Λάρισα και στη συνέχεια στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Άουσβιτς και του Μπίρκεναου.

Μετά τον εκτοπισμό των Ρωμανιωτών Εβραίων της πόλης

Τις αμέσως επόμενες ημέρες από τον εκτοπισμό περίπου 1.900 Εβραίων των Ιωαννίνων, πραγματοποιήθηκε και η επίσημη αρπαγή των περιουσιακών στοιχείων της εβραϊκής κοινότητας από την Γερμανική Στρατιωτική Διοίκηση Ιωαννίνων σε αγαστή συνεργασία με τη Γενική Διοίκηση Ιωαννίνων.

«Συνήλθεν ο κ. Μπέκερ ανθυπολοχαγός του ΧΧΙΙου ορεινού, (της μεραρχίας «Εντελβάις») και ο κ. Ιωάννης Στ………. ως αντιπρόσωπος της Γενικής Διοικήσεως Ηπείρου, ως και η Ελληνική Χωροφυλακή και άνοιξαν τας κατοικίας και τα καταστήματα των Ισραηλιτών και μετά, αφού ασφαλώς έκλεισαν, παρέδωσαν τα κλειδιά εις τον αντιπρόσωπον της Γενικής Διοικήσεως Ηπείρου…
Ο κ. αντιπρόσωπος της Γενικής Διοικήσεως Ηπείρου, αναγνωρίζει την βοήθειαν των Γερμανών δια την εξασφάλισιν των χρηματικών ποσών, άτινα ευρέθησαν εις τα διάφορα καταστήματα (εμπορικά μαγαζιά των Γιαννιωτοεβραίων) και τα οποία ο ίδιος κατέθεσεν εις την Τράπεζαν…».

Η Γερμανική Στρατιωτική Διοίκηση Ιωαννίνων καθώς και οι διάφορες Επιτροπές Απογραφής που λειτούργησαν παράλληλα με τους Γερμανούς σ’ αυτή την πρώτη «επίσημη αρπαγή»  κατέθεσαν το ποσό του 1.500.000.000 δραχμών στα τοπικά υποκαταστήματα τραπεζών της πόλης των Ιωαννίνων.

Η καταλήστευση των περιουσιών των εβραϊκών σπιτιών και καταστημάτων ασφαλώς συνεχίστηκε και τις επόμενες μέρες από τους κοντινούς συνεργάτες των Γερμανών, οι οποίοι έλαβαν την άδεια να ανοίξουν τα μαγαζιά και να προχωρήσουν στο πλιάτσικο των αγαθών και σε οτιδήποτε άλλο φαινόταν χρήσιμο. Μάλιστα, ο Γενικός Διοικητής Ηπείρου Μιχαήλ Τσιμπρής, που υπήρξε ο επίσημος συνεργάτης των Γερμανών, έδωσε εντολή για την άμεση διανομή, δηλαδή την καταλήστευση των Εβραϊκών περιουσιών στα Γιάννενα.

Παράλληλα, οι Γερμανοί επέτρεψαν στους ντόπιους συνεργάτες τους να γίνουν οι κύριοι ιδιοκτήτες τόσο στα εβραϊκά σπίτια όσο και στα καταστήματα. Το χειρότερο όμως ήταν πως το πλιάτσικο στις εβραϊκές περιουσίες συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια.

Στις 23 Ιανουαρίου 1945, η Εφημερίδα «Αγωνιστής», καθημερινό Όργανο της Επαρχιακής Επιτροπής του Ε.Α.Μ Γιαννίνων, αναφέρεται στη στρατιωτική διαταγή, της ΥΙ Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ, η οποία κατέγραψε τη θλιβερή εικόνα του πλιάτσικου όπως αυτό επιχειρήθηκε από Γιαννιώτες πολίτες εις βάρος των Γιαννιωτοεβραϊκών περιουσιών.

Η συγκεκριμένη διαταγή ήταν σαφής καθώς ανέφερε: «Πολλοί πολίτες καταστρέφουν Ισραηλιτικές περιουσίες, προξενώντας υλικές καταστροφές στα σπίτια και αφαιρούν διάφορα υλικά, πόρτες, παράθυρα, κεραμίδια κ.λπ.». Επίσης, η διαταγή της ΥΙ Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ επισήμανε ότι: «Από τούδε και στο εξής, όποιος θα συλληφθεί να κλέβει περιουσιακά στοιχεία των Γιαννιωτοεβραίων θα παραπεμφθεί και θα τιμωρηθεί αυστηρά από το Στρατοδικείο».

Στις 25 Ιανουαρίου 1945, η Εφημερίδα «Αγωνιστής», καθημερινό Όργανο της Επαρχιακής Επιτροπής του Ε.Α.Μ Γιαννίνων, ανακοίνωσε άλλη μια στρατιωτική διαταγή της ΥΙ Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ, που ανέφερε ότι: «Τα περιουσιακά στοιχεία των μελών της Εβραϊκής Κοινότητας Ιωαννίνων είναι υπό την προστασία και την εγγύηση που παρέχει ο ΕΛΑΣ και ο οποίος έχει καθορίσει σαν άμεσο διαχειριστή την Επιμελητεία του Αντάρτη (ΕΤΑ)».

Τέλος, η διαταγή της ΥΙ Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ ανέφερε με την αυστηρή προειδοποίηση προς όλους τους Γιαννιώτες ότι: «Έως τις 25 τρέχοντος, θα πρέπει όλοι να δηλώσουν στην Επαρχιακή ΕΤΑ Ιωαννίνων, όποια είδη έχουν στην κατοχή τους ή τα αγόρασαν από τις αρχές κατοχής και τα οποία προέρχονται από περιουσιακά στοιχεία των Γιαννιωτοεβραίων της πόλης των Ιωαννίνων».

Την 1η Απριλίου 1945, η Εφημερίδα «Αγωνιστής», καθημερινό Όργανο της Επαρχιακής Επιτροπής του Ε.Α.Μ Γιαννίνων, μέσα από ένα πρωτοσέλιδο δίστηλο άρθρο αποκάλυπτε τα έργα και τις ημέρες όλων αυτών που συμμετείχαν στο πλιάτσικο ή αλλιώς την καταλήστευση των περιουσιακών στοιχείων κινητών και ακινήτων της Γιαννιωτοεβραϊκής Κοινότητας Ιωαννίνων.

«…Με τον άνανδρο και βάρβαρο διωγμό των συμπολιτών μας Εβραίων η περιουσία τους έμεινε στο έρμαιο των διαφόρων Τσιμπρήδων -Φρόντζηδων-πάτερ Αθανασίου κι’ όλου αυτού του έντιμου συναφιού…
Η ρεμούλα και η κλεψιά που επικράτησε είναι κάτι που έγινε γνωστό σε όλη την Ήπειρο και για να καλύψουν τις βρωμιές τους έδιναν πότε πότε και μερικά ψίχουλα στους υπαλλήλους ή σε κανένα χωριό» […].

Ασφαλώς, η ιστορική έρευνα μπορεί να φέρει στο φως όλα τα ονόματα εκείνων που απέκτησαν μεταπολεμικά περιουσίες κλέβοντας και αρπάζοντας τις περιουσίες των άτυχων συμπατριωτών τους που οδηγήθηκαν σε έναν φριχτό και άδικο θάνατο.

Μεταπολεμικά, με τη βοήθεια διαφόρων οργανισμών, επεστράφη τμήμα των περιουσιών σε συγγενείς των θυμάτων, ενώ πολλοί Εβραίοι της Ελλάδας επέλεξαν τη μετανάστευση σε Ισραήλ, ΗΠΑ και στην Αθήνα.

Πηγές:
Η KΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (1941-1944)
Unwertes Leben Unwerter Tod
prologos.gr
agon.gr
kis.gr

Φωτογραφία 

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο