Τα γεγονότα του κινήματος της 3ης Σεπτεμβρίου 1843

Με αφορμή την κακή οικονομική κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα σε συνδυασμό με τους απεχθείς όρους των Μεγάλων Δυνάμεων για τη δανειοδότηση της χώρας μας, στρατιωτικοί και πολιτικοί οργάνωσαν την 3η Σεπτεμβρίου 1843 κίνημα, επιβάλλοντας στον Βασιλιά Όθωνα να παραχωρήσει Σύνταγμα. Έτσι, με το πρώτο Σύνταγμα της Ελλάδας του 1844 σφραγίστηκε το τέλος της Απολυταρχίας και εγκαθιδρύθηκε η συνταγματική μοναρχία, ένα σύνταγμα βασιζόμενο αρκετά στο γαλλικό Σύνταγμα του 1830 και το βελγικό του 1831.

Ο παραγκωνισμός των Ελλήνων

Από την πρώτη στιγμή που ο ανήλικος Βασιλιάς Όθωνας έφτασε στην Ελλάδα το 1833, έφερε μαζί του Βαυαρούς προκειμένου να στελεχώσουν το νεοσύστατο Βασίλειο, καθώς ως επί το πλείστον ήταν μορφωμένοι και καταξιωμένοι στη χώρα τους. Βέβαια, οι Βαυαροί κυβέρνησαν απολυταρχικά και αυταρχικά, παίρνοντας όλες τις εξουσίες επάνω τους, παραγκωνίζοντας όλους τους Έλληνες και κατασπαταλώντας τα δάνεια τα οποία είχαν συναφθεί προκειμένου να ανασυγκροτηθεί το Κράτος.

Χαρακτηριστική είναι η εικόνα η οποία αποτυπώνεται στη γιορτή των Γενεθλίων της Βασίλισσας το 1837 όπου οι Ελληνίδες κυρίως της αυλής κάθονταν παραγκωνισμένες σε μία γωνιά της αίθουσας όπου πραγματοποιούνταν ο χορός προς τιμήν της Βασίλισσας, ενώ από την άλλη οι κυρίες της αυλής των Βαυαρών βρίσκονταν στο επίκεντρο.

Στις εφημερίδες της εποχής από το 1833 έως και το 1843 έχει αποτυπωθεί σε πληθώρα άρθρων πως επικρατούσε ένας σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στους Έλληνες πολίτες και στους Βαυαρούς. Ο Όθωνας είχε φέρει μαζί του 3.500 Βαυαρούς οι οποίοι θα επέβαλαν την ειρήνη και την τάξη στην ύπαιθρο που υπέφερε από τη ληστεία. Από την άλλη μεριά, οι Έλληνες για όλα τα δεινά τα οποία υπέφεραν κατηγορούσαν τους Βαυαρούς και επί πολλά χρόνια πρόσμεναν και ήλπιζαν ότι ο Όθωνας θα τους παραχωρούσε το πολυπόθητο Σύνταγμα και πως θα ερχόταν η στιγμή που θα περιστοίχιζαν οι ίδιοι τον Θρόνο του Βασιλιά.

Δέκα χρόνια μετά την άφιξη στο Ναύπλιο του νεαρού Βασιλιά και των Βαυαρών, οι ελπίδες των Ελλήνων είχαν πλέον διαψευστεί και είχε γίνει επιτακτική η ανάγκη για αλλαγή του πολιτικού, οικονομικού και κοινωνικού σκηνικού. Τα συσσωρευμένα προβλήματα λόγω της οικονομικής κρίσης καθώς και της πολιτικής και διοικητικής κακοδαιμονίας, είχαν εντείνει τη γενική δυσαρέσκεια, υπονομεύοντας τη σταθερότητα του στέμματος και οδηγώντας στην εξέγερση του 1843.

Όταν ξέσπασε η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου, η συνταγματική ιδέα δεν ήταν παρά πρόσχημα για τους περισσότερους από όσους συμμετείχαν. Οι πολιτικοί αρχηγοί, παραγκωνισμένοι από την ημέρα της έλευσης του Βασιλιά ήθελαν να κυβερνήσουν. Οι στρατιωτικοί από τη μεριά τους είχαν σκοπό να διώξουν τους Βαυαρούς αξιωματικούς που ήταν ακόμη επικεφαλής του στρατεύματος. Ωστόσο, όλοι είχα την ανάγκη μιας σημαίας: διάλεξαν τη σημαία του Συντάγματος. Το καθολικό, λοιπόν, αίτημα της αλλαγής, που εκφραζόταν με το σύνθημα «σύνταγμα», συγκινούσε όλο και περισσότερο το λαό.



Η εφημερίδα «ΑΘΗΝΑ» για τα γεγονότα της 3ης Σεπτεμβρίου

Σε φύλλο της εφημερίδας «ΑΘΗΝΑ» περιγραφόταν αναλυτικά τα όσα διαδραματίστηκαν κατά το κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου. Ο αρθρογράφος έγραφε χαρακτηριστικά στο φύλλο της 8ης Σεπτεμβρίου του 1843:
«Η Ελλάς σώθηκε. Η Ελλάς εισέρχεται ήδη σε νέα εποχή, την οποία άνοιξε η ημέρα της τρίτης Σεπτεμβρίου. Το Έθνος διευθυνόμενο κατ’ αρχάς από τις προσωρινές Κυβερνήσεις, όσες οι διάφορες φάσεις της Επαναστάσεως παρήγαγαν υπό συστήματος επιβλαβούς, το οποίο υπό το σεπτό όνομα της Μοναρχίας διοικεί την Ελλάδα ως τόπο ξένον επιτυγχάνει ήδη την κορωνίδα του πολιτικού διοργανισμού την Συνταγματική Μοναρχία».

«Ορμώμεθα ήδη να διηγηθούμε καθ’ όλην της την λεπτομέρεια όσα συνέβησαν κατά την νύκτα της 2-3 Σεπτεμβρίου και την επομένη. Τα περιστατικά αυτά θέλουν είναι μία ημέρα εις άκρον περίεργα για την ιστορία. Το σύνθημα είχε δοθεί κατ’ αρχάς για την νύκτα της 1-2 Σεπτεμβρίου, αλλά αναβλήθηκε πάλι το κίνημα, για να γίνει περί τον ορθό της 3 Σεπτεμβρίου».

Το χρονικό του κινήματος

Ο στρατηγός Μακρυγιάννης είχε σκοπό να ξεκινήσει από το σπίτι του με λαό οπλισμένο, με άτακτους στρατιώτες αλλά και με τον τακτικό στρατό. Ο Καλλέργης, με το πρόσχημα πως δήθεν σκόπευε να διατηρήσει την τάξη, καθώς είχε ήδη διαδοθεί ο φόβος της εξέγερσης, βγήκε στην πόλη μία ώρα πριν τα μεσάνυχτα με το ιππικό του. Αλλά μόλις διαδόθηκε η πληροφορία πως η χωροφυλακή είχε περικυκλώσει το σπίτι του Μακρυγιάννη, διετάχθη να πάει να συλλάβει τον Μακρυγιάννη και τους οπαδούς του.

Άλλωστε, από ημέρες υπήρχαν διάφοροι κατάσκοποι που ειδοποιούσαν τους Βαυαρούς για το όσα σχεδίαζαν οι κινηματίες. Ο Καλλέργης, δίχως να χρονοτριβεί, λίγο πριν τα μεσάνυχτα διέταξε το στράτευμα να συνταχθεί. Ακολούθησε συνέλευση των αξιωματικών με τη συμμετοχή του διοικητή της Στρατιωτικής Σχολής Συνταγματάρχη Σπύρο Μήλιο και τριών αξιωματικών αυτής, τον Πασχάλη, τον Ράλλη και ενός τρίτου του οποίου το όνομα δεν καταγράφηκε.

Τότε ο Καλλέργης τούς είπε ότι η κατάσταση του Έθνους ήταν απελπιστική, εάν η φρουρά δεν ήθελε να τον ακολουθήσει, για να εκτελέσει το κίνημα εκείνο το οποίο έπρεπε να επιτύχουν ή να πεθάνουν. Οι περισσότεροι αξιωματικοί έδειξαν την πλήρη αφοσίωσή τους στη διαταγή του Καλλέργη και μόνο λίγοι αγνόησαν το σχέδιο.

Ταυτόχρονα, ο Καλλέργης είχε παρατεταγμένους στον στρατώνα πιστούς ιππείς και μόλις συμφώνησαν για το κίνημα οι αξιωματικοί, ο Καλλέργης φώναξε «Ζήτω το Σύνταγμα», ένα σύνθημα που το επανέλαβαν όλοι οι συγκεντρωμένοι αξιωματικοί. Το κίνημα ξεκίνησε με δύο τουφεκιές στον αέρα, ειδοποιώντας μ’ αυτόν τον τρόπο και τους άλλους για την έναρξη του κινήματος. Ο Καλλέργης ορίστηκε επικεφαλής της φρουράς, η οποία συγκροτούταν από το τάγμα της γραμμής, το ιππικό και ένα λόχο ακροβολιστών, καθώς ο άλλος λόχος είχε αναχωρήσει για να συλλάβει με τους χωροφύλακες τον Μακρυγιάννη.

Την 1 ώρα μετά τα μεσάνυχτα, ο Καλλέργης οδήγησε τους στρατιώτες μπροστά στα ανάκτορα όπου παρατάχθηκαν σε δύο γραμμές φωνάζοντας ζήτω το Σύνταγμα. Ταυτόχρονα ο Καλλέργης έστειλε αποσπάσματα στρατιωτών για να καταλάβουν τις Γραμματείες, την Τράπεζα και το Ταμείο, και ένας άλλος ιππέας για να ελευθερώσει τον Μακρυγιάννη, οποίος καθώς πολιορκούταν ήδη δύο ώρες διέτρεχε πολύ μεγάλο κίνδυνο. Ο Μακρυγιάννης ήταν αποκλεισμένος στο σπίτι του με λίγους στρατιώτες, όταν έφθασαν οι χωροφύλακες, οι οποίοι επειδή δεν ήθελαν να παραβιάσουν το σπίτι του, περιορίσθηκαν απλά να το περικυκλώσουν. Αλλά όταν προσπάθησαν να αφοπλίσουν έναν από τους στρατιώτες του που είχε βγει έξω, οι σύντροφοι του Μακρυγιάννη πυροβόλησαν και σκότωσαν τον ενωμοτάρχη και τραυμάτισαν δύο άλλους χωροφύλακες.

Βέβαια, οι χωροφύλακες πείστηκαν στη συνέχεια να υποχωρήσουν και να σταματήσουν τους πυροβολισμούς, κι έτσι βγήκε από το σπίτι ο Μακρυγιάννης με τους δικούς του και όλοι κατευθύνθηκαν προς τα ανάκτορα.

Η συγκέντρωση του πλήθους στην πλατεία Ανακτόρων

Αφού οι κραυγές του πλήθους ακούσθηκαν στα ανάκτορα, βγήκε ο Υπασπιστής του Βασιλιά, ο Γαρδικιώτης Γρίβας, μαζί με τον Γραμματέα των Στρατιωτικών Κ.Α. Βλαχόπουλο. Ο Γραμματέας, πλησίασε τον Καλλέργη και τους στρατιώτες και αποπειράθηκε να τους προτρέψει να διαλυθούν, όμως με διαταγή του Καλλέργη συνελήφθη από τον Γαρδικιώτη και ταυτόχρονα και οι δύο τέθηκαν υπό κράτηση στον στρατώνα.

Τότε εμφανίστηκε ο Βασιλιάς με τον Συνταγματάρχη Χες, σε ένα παράθυρο του παλατιού, το οποίο ήταν απέναντι από την πλατεία, και απευθυνόμενος στον Καλλέργη τον ρώτησε τι σκοπούς είχε αυτό το κίνημα των στρατιωτών. Ο Καλλέργης απάντησε ότι ο λαός και ο στρατός ζητούσαν Σύνταγμα.
«Ας διαλυθούν είπε ο Βασιλιάς, και θέλει φροντίσει περί της αιτήσεως τους. Μεγαλειότατε, απάντησε ο Καλλέργης, δεν θέλουν να διαλυθούν έως ότου η Υ.Μ δεν αποφασίσει με το Συμβούλιο της Επικρατείας».

Μετά από λίγη ώρα συγκεντρώθηκε στα ανάκτορα πλήθος κόσμου και στις 3:00 το πρωί ο λαός συγκάλεσε τους Συμβούλους. Πρώτοι εμφανίστηκαν ως Σύμβουλοι οι: Αν. Μεταξάς, Α. Λόντος, Τσούρτς και ο Ζωγράφος. Η παρουσία τους εμψύχωσε τους στρατιώτες και το λαό, που περικύκλωσε τον Μεταξά και τον Λόντο και τους χαιρέτησε με τα ονόματα των παλαιών Αγώνων. Στη συνέχεια, ήρθαν και άλλοι Σύμβουλοι. Πρώτοι ήρθαν ο Ρήγας Παλαμίδης και ο Μανόλης, μετέπειτα οι υπόλοιποι, και ήρθε και ο Σπύρος Μήλιος στο Συμβούλιο ως αντιπρόσωπος του στρατού.

Μετά από σύντομη συζήτηση, το Συμβούλιο συνέταξε την προκήρυξη, την οποία ο Ανδρέας Λόντος ανέλαβε να γνωστοποιήσει στο συγκεντρωμένο λαό και στρατό στην πλατεία των Ανακτόρων. Σε αυτό το μέρος ανυπόμονοι περίμεναν όλοι την πράξη ενός σώματος, στο οποίο είχαν εναποθέσει τις ελπίδες τους και τις τύχες της πατρίδας. Ανέτειλε ο ήλιος, όταν ο κ. Σίμος ανέγνωσε σε αυτούς που μπορούσαν να ακούσουν μέσα στην πλατεία την προκήρυξη του Συμβουλίου, όταν μάλιστα έφθασε η ώρα να διαβάσει τον όρκο, στρατιώτες και λαός, όλοι αυθόρμητα ανέτειναν τα χέρια προς τον ουρανό.

Η προκήρυξη του Συμβουλίου αναγνώρισε το κίνημα και αποκαθιστούσε αυτό το Σώμα συνυπεύθυνο. Λαός και στρατός είχαν ήδη ό,τι επιθυμούσαν, τη νομιμότητα, την αντιπροσωπεία από ένα νομοθετικό σώμα, το οποίο στην κατάσταση αυτή, την άνευ Κυβερνήσεως, ανελάμβανε τη διεύθυνση των πραγμάτων και εξασφάλιζε την κοινή ησυχία.

Εκτός από την προκήρυξη, το Συμβούλιο συνέταξε και μία αναφορά προς τον Βασιλιά με την οποία ζητούσε την παραχώρηση συντάγματος. Επίσης, το Συμβούλιο ψήφισε ορισμένα διατάγματα με τα οποία καθοριζόταν η σύγκληση της Εθνοσυνέλευσης σε διάστημα ενός μηνός, η σύνθεση του προσωρινού υπουργικού συμβουλίου, η εξουσιοδότηση του υπουργικού συμβουλίου να συγκαλέσει την Εθνοσυνέλευση, η παύση των μελών του προηγούμενου υπουργικού συμβουλίου, ο καθορισμός του όρκου του στρατού και των πολιτικών αρχών καθώς και η απόλυση από τις δημόσιες υπηρεσίες όλων των ξένων («εκτός των αρχαίων φιλελλήνων»).

Το Συμβούλιο της Επικρατείας, ύστερα από πρόταση του Κων. Ζωγράφου, εξέλεξε επιτροπή που την αποτελούσαν οι Γ. Κουντουριώτης, Λ. Μαυρομιχάλης, Γ. Αινιάν, Γ. Ψύλλας, Α. Λόντος και ο γραμματέας του Συμβουλίου, Κ. Προβελέγγιος. Η επιτροπή θα παρουσίαζε τις αποφάσεις στον Βασιλιά, ο οποίος με τη σειρά του θα τις επικύρωνε και θα τις υπέγραφε.

Πηγές:

Η ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ: Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ
ΜΟΝΑΡΧΙΑΣ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ (1835-1843)

Το θεσμικό έργο της Οθωνικής απόλυτης μοναρχίας (1833 – 1843), η πολιτική εφαρμογής του και οι αντιδράσεις.

docplayer.gr

Φωτογραφία 

 

Επιμέλεια: Ε. Μακρή

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο