Τα βιβλία που διάβαζαν οι Γιαννιώτες στις αρχές του 19ου αιώνα

Στις αρχές του 19ου αιώνα, την εποχή που στα Ιωάννινα διαφέντευε ο περίφημος Αλή Πασάς, η γιαννιώτικη αγορά ήταν από τις πλουσιότερες των Βαλκανίων. Όπως έχει αναφερθεί σε προηγούμενη δημοσίευση, στα Ιωάννινα λειτουργούσε παζάρι απέναντι από το κάστρο κοντά στη λίμνη, και εκτός από τον κεντρικό άξονα, απλωνόταν σε πολυάριθμα στενά και σκοτεινά δρομάκια, τα οποία φιλοξενούσαν επίσης τα εργαστήρια των συντεχνιών.

Ανάμεσα, λοιπόν, στο πλήθος των εμπορευμάτων που διακινούνταν από το συγκεκριμένο παζάρι, υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες πως στα Ιωάννινα υπήρχε σημαντική κίνηση στην πώληση βιβλίων, όχι ασφαλώς από βιβλιοπωλεία, αλλά από καταστήματα που πωλούσαν και διάφορα άλλα εμπορεύματα.

Το γεγονός πως στην αγορά των Ιωαννίνων μπορούσε κάποιος στις αρχές του 1800 να προμηθευτεί βιβλία που τυπώνονταν στη Βενετία, δεν πρέπει ασφαλώς να μας παραξενεύει. Τα Ιωάννινα, την εποχή του Αλή Πασά, υπήρξαν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού με σπουδαία πνευματική, εκπαιδευτική και εμπορική κίνηση. Η πόλη εκείνα τα χρόνια διέθετε ονομαστά σχολεία και βιβλιοθήκες, γι’ αυτό άλλωστε υπήρχε μεγάλη ζήτηση σε βιβλία.



Ποια βιβλία αγόραζαν οι Γιαννιώτες;

Σύμφωνα με τα κατάστιχα της εμπορικής συντροφιάς που μετείχε στα Ιωάννινα ο μεγαλέμπορος Κροκίδας, προκύπτει πως τον Οκτώβριο του 1809 η εμπορική συντροφιά είχε στην κατοχή της 970 βιβλία.

Τα βιβλία που είχαν σημαντικό προβάδισμα σε πωλήσεις ήταν τα σχολικά-εκπαιδευτικά, ακολουθούσαν τα λειτουργικά-εκκλησιαστικά, έπειτα τα ηθικά-ψυχωφελή, στη συνέχεια τα λαϊκής λογοτεχνίας και παιδείας, και τέλος τα βιβλία πρακτικής χρήσης.

Οι τίτλοι βιβλίων

Οι λάτρεις των βιβλίων στις αρχές του 19ου αιώνα μπορούσαν να βρουν στην αγορά την Ιωαννίνων τους εξής τίτλους βιβλίων:
«Χρονικά μινέα», τα οποία γνώρισαν πολυάριθμες εκδόσεις και κυκλοφορούσαν σε πολλά αντίτυπα. Ακόμη, σε πολλά αντίτυπα ήταν διαθέσιμα το «Ψαλτήρι» και ο «Οκτώηχος». Γενικά, υπήρχαν αρκετά διαθέσιμα αντίτυπα σε εκκλησιαστικά βιβλία, όπως «Αγιασματάριο μεγάλο», «Αγιασματάριο μικρό», «Ευαγγέλιο», «Σύνοψη», «Τριώδιο», «Πεντηκοστάριο» κλπ.

Βέβαια, υπήρχαν αρκετά διαθέσιμα αντίτυπα για εκπαιδευτικά βιβλία, όπως η «Παιδαγωγική», το γνωστό σχολικό εγχειρίδιο που γνώρισε πολλές εκδόσεις κατά την Τουρκοκρατία, η «Γραμματική Βησσαρίωνος», η «Γραμματική Θεοδώρου Γαζή», η «Εγκυκλοπαίδεια Πατούσα», και το «Λεξικό Γεωργίου τετράγλωσσο», το οποίο τυπώθηκε για πρώτη φορά από τον Αντόνιο Βόρτολι και περιείχε τέσσερις γλώσσες, την πεζή ελληνική, την απλή γραικική, τη λατινική και την ιταλική.

Επίσης, στα Ιωάννινα κυκλοφορούσαν ακόμη σε αρκετά αντίτυπα ο «Ερωτόκριτος», πιθανότητα από τις εκδόσεις του Γλυκή, ο «Βίος του Αισώπου», το «Γνωμολογικόν του Χρυσοβωλά», το «Γεωπονικόν», και η «Ιστορία του Μορέως».

Το αναγνωστικό κοινό

Ποιοι τελικά είχαν τη δυνατότητα να αγοράζουν βιβλία στα Ιωάννινα στις αρχές του 19ου αιώνα; Εποχή, μάλιστα, κατά την οποία σε άλλες περιοχές του ελληνισμού οι υπόδουλοι Έλληνες μόλις και μετά βίας κατάφερναν να επιβιώνουν, ζώντας καθημερινά μέσα στη φτώχεια, με στερήσεις, κινδυνεύοντας ακόμη και να χάσουν τη ζωή τους από τους Οθωμανούς.

Ασφαλώς, είναι δύσκολο να εξισωθούν οι τιμές των βιβλίων εκείνης της εποχής με τις αντίστοιχες σημερινές, ώστε να γίνει αντιληπτό εάν τότε τα βιβλία ήταν ένα αγαθό φθηνό ή ακριβό. Για παράδειγμα, η «Εγκυκλοπαίδεια Πατούσα» πωλούνταν το 1809 24 βενετικές λίρες, δηλαδή 9 τουρκικά γρόσια. Λαμβάνοντας, λοιπόν, υπόψη πως τότε το μεροκάματο του αγρότη ανερχόταν σε 20-25 παράδες και του τεχνίτη σε 30-40 παράδες, συμπεραίνουμε πως ούτε οι αγρότες ούτε οι τεχνίτες είχαν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν βιβλία, ούτε καν τα πιο φθηνά.

Στα Ιωάννινα, λοιπόν, μόνο η ακμάζουσα αστική τάξη και η ανώτερη «λόγια» τάξη θα μπορούσαν να απορροφήσουν σημαντικές ποσότητες αυτού του είδος των εμπορευμάτων και συνεπώς να δεχτούν τα «φώτα» της γνώσης.

Επιμέλεια: Ε. Μακρή

 

Πηγή: olympias.lib.uoi.gr
Φωτογραφία 

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο