Πώς γεννήθηκε η Βόρεια Ήπειρος και προσαρτήθηκε στην Αλβανία



Με τους Βαλκανικούς Πολέμους την περίοδο 1912-1913, ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε και τις βόρειες περιοχές της Ηπείρου, την Κορυτσά, τη Χειμάρρα, το Αργυρόκαστρο, φτάνοντας λίγο έξω από τον Αυλώνα.

Το γεγονός πως στις περιοχές αυτές κατοικούσαν αμιγώς ελληνικοί πληθυσμοί, που δέχτηκαν τον ελληνικό στρατό ως απελευθερωτή από τον οθωμανικό ζυγό, δεν ήταν αρκετό για τις Μεγάλες Δυνάμεις, ώστε να επιτρέψουν να ενσωματωθεί στο ελληνικό κράτος ολόκληρη η Ήπειρος.

Η γέννηση της «Βορείου Ηπείρου»

Με τη Συνθήκη του Λονδίνου στις 29 Ιουλίου 1913 αναγνωρίστηκε η Αλβανία ως ανεξάρτητο κράτος. Λίγους μήνες αργότερα, με το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, στις 17 Δεκεμβρίου 1913, η περιοχή που κατοικούνταν κυρίως από Έλληνες χριστιανούς ονομάστηκε «Βόρεια Ήπειρος» και προσαρτήθηκε στο νεοσύστατο αλβανικό κράτος.

Οι Μεγάλες Δυνάμεις για να εξαναγκάσουν την ελληνική κυβέρνηση να δεχτεί το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας με το οποίο οριζόταν η προσάρτηση της Βορείου Ηπείρου στην Αλβανία, άφηναν ακόμη σε εκκρεμότητα το ζήτημα των νησιών του Αιγαίου. Τα νησιά που είχαν απελευθερωθεί με τους Βαλκανικούς Πολέμους θα προσαρτούνταν επίσημα στην Ελλάδα μόνο εάν υποχωρούσαμε στο ζήτημα της Βορείου Ηπείρου. Έτσι, η ελληνική κυβέρνηση δέχθηκε παρά τις όποιες αντιρρήσεις να υποχωρήσει από τη διεκδίκηση των εδαφών της Βορείου Ηπείρου.

Η αυτονομία της Βορείου Ηπείρου

Ενώ, λοιπόν, η ελληνική κυβέρνηση υποχώρησε από τις πιέσεις των Μεγάλων Δυνάμεων, δεν φάνηκε να δέχτηκαν και οι Έλληνες της Βορείου Ηπείρου την προοπτική να γίνουν Αλβανοί πολίτες. Έτσι, πρώτοι οι κάτοικοι της Χειμάρρας με αρχηγό τον Σπυρομήλιο πήραν τα όπλα και ύψωσαν τη σημαία της αυτονομίας. Οι κάτοικοι της Χειμάρρας συγκρότησαν δική τους κυβέρνηση του «Αυτόνομου Κράτους της Χειμάρρας».

Το παράδειγμα της Χειμάρρας ακολούθησαν και άλλες περιοχές της Βορείου Ηπείρου, ιδρύοντας τελικά την «Κυβέρνηση της Αυτονόμου Ηπείρου» στο Αργυρόκαστρο. Οι Αλβανοί ανήμποροι να αντιμετωπίσουν τους εξεγερμένους Έλληνες, υπέγραψαν τελικά το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας. Στις 17 Μαΐου 1914 οριζόταν η «Αυτόνομη Δημοκρατία της Βορείου Ηπείρου» και αναγνωριζόταν η ελληνικότητα της περιοχής καθώς και τα δικαιώματα του ντόπιου πληθυσμού.

Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και η κατάλυση της Αυτονομίας των Βορειοηπειρωτών

Δυστυχώς, οι Βορειοηπειρώτες δεν πρόλαβαν να απολαύσουν για πολύ καιρό την αυτονομία τους. Εκτός του γεγονότος πως τυπικά δεν εφαρμόστηκε ποτέ το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η περιοχή της Βορείου Ηπείρου βρέθηκε υπό Ιταλική κατοχή. Βέβαια, μετά την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο το 1917, ο ελληνικός στρατός προέλασε πάλι στο Αργυρόκαστρο, την Πρεμετή, την Χειμάρρα, τη Ρίζα, το Λεσκοβίκι και την Μοσχόπολη. Αλλά και αυτή τη φορά δεν κατέστη δυνατή η ενσωμάτωση της Βορείου Ηπείρου στο ελληνικό κράτος, παρά το γεγονός πως η Ελλάδα ήταν πάλι σύμμαχος των νικητών του πολέμου.

Στη συνδιάσκεψη ειρήνης του Παρισιού

Μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Αλβανία υπέβαλε τον Φεβρουάριο του 1919 τις διεκδικήσεις της, ζητώντας από τις Μεγάλες Δυνάμεις να αναγνωριστεί η Μεγάλη Αλβανία, της οποίας τα σύνορα έφταναν μέχρι την Πρέβεζα. Η Ιταλία από την άλλη φαινόταν να επιμένει για την επικύρωση του παλαιότερου Πρωτοκόλλου της Φλωρεντίας.

Το Φθινόπωρο του 1921, αν και δεν υπήρχε καμία ελπίδα για τους Βορειοηπειρώτες, σημειώθηκε έντονη κινητοποίηση από την ελληνική διπλωματία αλλά και από ελληνικούς φορείς, ώστε να μην οριστικοποιηθεί η ένταξη της Βορείου Ηπείρου στην Αλβανία.

Ο Σπ. Μαρκεζίνης ιστορώντας τα δραματικά γεγονότα εκείνης της περιόδου σημείωνε σχετικά: «Μετά μακράς δε διαπραγματεύσεις οι Άγγλοι προσεχώρησαν τελικώς προς τις αντιλήψεις των Ιταλών και η πρεσβευτική Διάσκεψις των Παρισίων απεφάνθη εναντίον των ελληνικών απόψεων τον Νοέμβριον του 1921 αποδεχθείσα και πάλιν τα υπό του Πρωτοκόλλου της Φλωρεντίας το 1913 καθορισθέντα».

ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΕΡΙΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΕΙ ΒΟΡΕΙΟΗΠΕΙΡΩΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΟ ΜΕ ΤΟ ΒΟΡΕΙΟΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

Ιωάννινα, 27.8.1921

ΨΗΦΙΣΜΑ

Λαός πόλεως Ιωαννίνων και περιχώρων μετά των παρεπιδημούντων και προσφύγων Βορειοηπειρωτών πληροφορηθείς μετά βαθυτάτης οδύνης ότι το βορειοηπειρωτικόν ζήτημα, το οποίον τα Ανώτατον Διασυμμαχικόν Συμβούλιον δι’ αποφάσεως αυτού από 13ης Ιανουαρίου 1920 έλυσε οριστικώς επιδικάσαν τμήματα Αργυροκάστρου και Κορυτσάς εις μητέρα Ελλάδα συμφώνως προς τα εθνολογικά και ιστορικά αυτής δίκαια, παραπέμπεται εκ νέου εις ανασυζήτησιν ενώπιον της Γενικής Συνελεύσεως της Κοινωνίας των Εθνών εν Γενεύη, συνεπείς εκκλήσεως των Αλβανών, συνελθών σήμερον την 27ην Αυγούστου (9 Σεπτεμβρίου) 1921 εις πάνδημον συλλαλητήριον εν τη Πλατείς Κωνσταντίνου του Ελευθερωτού και έχων υπ’ όψιν την ελληνικότητα της Βορείου Ηπείρου ως και την ακραιφνή ελληνικήν συνείδησιν του λαού αυτής, τον ανώτερον ελληνικόν πολιτισμόν της χώρας ταύτης απέναντι απολιτίστου αλβανικού λαού, αρχεγόνου πολιτικής καταστάσεως και τον καθαρώς τουρκικόν χαρακτήρα της αλβανικής κυβερνήσεως, πάντων τούτων αναγνωρισθέντων παρά του Ανωτάτου Διασυμμαχικόν Συμβουλίου δια της ρηθείσης αποφάσεώς τον περί αποδόσεως των άνω τμημάτων εις την μητέρα Ελλάδα,



ΨΗΦΙΖΕΙ

1ον. Διαμαρτύρεται εντόνως κατά πάσης ανασυζητήσεως του βορειοηπειρωτικού ζητήματος και αναθεωρήσεως ειρημένης αποφάσεως και δηλοί ότι πάσα νέα τοιαύτη ενέργεια αποτελεί κατάφωρον αδικίαν, μη συμβιβαζομένην προς τα υψηλά φιλοδίκαια αισθήματα των πεπολιτισμένων λαών και τους περί δικαίου και ελευθερίας αγώνας των συμμάχων κρατών.

2ον. Ν’ αποστολή τηλεγράφημα διαμαρτυρίας προς τον εξοχώτατον Πρόεδρον της Γενικής Συνελεύσεως της Κοινωνίας των Εθνών εν Γενεύη, προς τους εξοχωτάτους πρωθυπουργούς των συμμάχων κυβερνήσεων Αγγλίας, Γαλλίας, Ιαπωνίας, Ιταλίας και Βελγίου και προς τον εξοχώτατον Πρόεδρον της Δημοκρατίας των Ηνωμένων Πολιτειών διά μέσου των εν Αθήναις πρεσβειών.

3ον. Διακηρύττει ενώπιον του πεπολιτισμένου κόσμου ότι την ελευθερίαν της Β. Ηπείρου, ανακτηθείσαν δια του αυτονομιακού αγώνος του 1913 και καθαγιασθείσα δια μεγάλων θυσιών αίματος θέλει προάσπιση πάση θυσία και θ’ αποκρούση εν ιερώ συναγερμώ των τέκνων αυτής πάσαν δυσμενή λύσιν και επιβουλήν της ελευθερίας του και ότι αδυνατεί να υποκύψη εις μέγα αδίκημα αποσπάσεως της ελληνικής Βορείου Ηπείρου από μητρός Ελλάδος, ανεξαρτήτως πάσης ενεργείας ή αποφάσεως και αυτής έτι της ελληνικής κυβερνήσεως.

4ον. Υποβάλλει την θερμήν παράκλησιν προς την ελληνικήν κυβέρνησιν, όπως διατάξη την άμεσον προέλασιν του ελληνικού στρατού προς ανακατάληψιν των επιδικασθέντων παρά του Ανωτάτου Διασυμμαχικού Συμβουλίου τμημάτων Αργυροκάστρου και Κορυτσάς, ων την ελληνικότητα δια της προειρημένης αποφάσεώς των ανεγνώρισαν, προς εξασφάλισιν των κεκτημένων απαραγράπτων και ιερών εθνικών δικαίων επί της χώρας ταύτης.

5ον. Εκλέγει και διορίζει επιτροπήν, αποτελουμένην εκ των κ.κ. Σωτηρίου Συρμακέση, προέδρου του Δημοτ. Συμβουλίου Ιωαννιτών, Παύλου Πουτέτση, προέδρου Βορειοηπειρωτικού Συλλόγου, Αλεξίου Μέξη, προέδρου Δικηγορικού Συλλόγου, Γεωργίου Τζαβέλλα, προέδρου Πολιτικού Συλλόγου Ηπείρου, Γεωργίου Κιαγιά, προέδρου Πανηπειρωτικού Συλλόγου Φιλελευθέρων, Σταύρου Χαρισιάδου, αντιπροέδρου Λαϊκού Πολιτικού Συλλόγου, Κων. Βλάχου, προέδρου Εμπορικού Συλλόγου, Βασιλείον Παλάσχα, αντιπροσώπου του Πανηπειρωτικού Εργατικού Κέντρου, εις ην αναθέτει την εντολήν, όπως συντάξη και διαβιβάση τηλεγράφημα διαμαρτυρίας ως άνω και επιδώση αντίγραφον του παρόντος ψηφίσματος εις την Γενικήν Διοίκησιν Ηπείρου, παρακαλουμένην να διαβίβαση αυτό προς την ελληνικήν κυβέρνησιν δώση δε αυτό προς δημοσίευσιν εις τας ενταύθα εκδιδομένας εφημερίδας Ήπειρον, Κήρυκα και Άνθρωπον, και άποστείλη τούτο προς τας εν Αθήναις Εκδιδομένας Εφημερίδας.

Εν Ιωαννίνοις τη 27 Αυγούστου 1921

*Για την απόδοση του ψηφίσματος, χρησιμοποιήθηκε από το συντάκτη του geonews.gr το μονοτονικό σύστημα.

Πηγές:

ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΟΡΕΙΟΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ (1921)

Η ΒΟΡΕΙΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ ΤΗΣ ΣΥΝΟΡΑ

el.wikipedia.org

Φωτογραφία