Περί ελληνικότητας των Βλάχων της Μακεδονίας, Ηπείρου και Θεσσαλίας



Οι βλαχόφωνοι πληθυσμοί της Μακεδονίας, της Ηπείρου και της Θεσσαλίας είναι αδιαμφισβήτητα δίγλωσσοι αυτόχθονες Έλληνες, που εκλατινίστηκαν γλωσσικά μετά την υποταγή στους Ρωμαίους.

Η λέξη Βλάχος χρησιμοποιείται στον ελληνικό χώρο για να περιγράψει εκείνον που ανήκει σε συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα, η οποία συγγενεύει με τη λατινική γλώσσα. Βέβαια, η πλειοψηφία των βλαχόφωνων της βορειοδυτικής Ελλάδας αυτοπροσδιορίζονται και ως Αρμάνοι ή Αρωμάνοι.

Αρμάνος ή Αρωμάνος

Σχετικά με την ονομασία Αρμάνος ή Αρωμάνος, έχουν δοθεί δύο ερμηνείες. Μια πρώτη ερμηνεία θέλει τη λέξη Αρμάνος ή Αρωμάνος να προέρχεται από τη λέξη Ρωμιός. Άλλωστε στη Ρωμαϊκή και αργότερα στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία οι Έλληνες ονομάζονταν Ρωμιοί. Η δεύτερη ερμηνεία της λέξης Αρμάνος ή Αρωμάνος υποστηρίζει πως αυτή η ονομασία παραπέμπει σε λατινόφωνες πληθυσμιακές ομάδες, οι οποίες παρέμειναν στα Βαλκάνια μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Η Αρμανική-Βλαχική γλώσσα

Η γλώσσα των Βλάχων είναι μια λατινογενής γλώσσα που διασώζεται μόνο στον προφορικό λόγο. Ασφαλώς, με το πέρασμα του χρόνου έχει αλλάξει από την αρχική της μορφή και έχει εμπλουτιστεί και με πολλές ελληνικές λέξεις. Ουσιαστικά, η ανάγκη της επικοινωνίας των Ρωμαίων και των Ελλήνων γέννησε την ελληνοβλαχική ή κουτσοβλαχική γλώσσα.

Η βλαχική ή κουτσοβλαχική γλώσσα δεν ήταν εθνική γλώσσα, γι’ αυτό άλλωστε ποτέ δεν αποτέλεσε κριτήριο εθνικής ταυτότητας. Οι βλαχόφωνοι πληθυσμοί της Ελλάδας συμμετείχαν σε όλους τους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες της Ελλάδας και πολλοί βλαχόφωνοι έδειξαν έμπρακτα την αγάπη τους στην πατρίδα, αφήνοντας κληροδοτήματα στην Ελλάδα σε εποχές που η χώρα μαστιζόταν από μεγάλα οικονομικά προβλήματα.

Η Ρουμανική προπαγάνδα

Με τη δημιουργία του Ρουμανικού Βασιλείου άρχισε να δημιουργείται το «Κουτσοβλαχικό Ζήτημα», και η ρουμανική προπαγάνδα να υποστηρίζει πως οι Βλάχοι της Πίνδου είναι «ρουμανίζοντες». Από την μεριά της Ελλάδας, σε έκθεση του 1881 ο πρεσβευτής στο Βερολίνο Αλέξανδρος Ραγκαβής υποστήριξε την ελληνικότητα των βλαχόφωνων της Ελλάδας και απέκλεισε το ενδεχόμενο να κατέβηκαν οι βλαχόφωνοι από τη Ρουμανία στην Ελλάδα. Μάλιστα, το Υπουργείο Εξωτερικών απέστειλε αυτή την έκθεση σε όλες τις ελληνικές πρεσβείες για να αποκρούουν τη ρουμανική προπαγάνδα.

Πάντως, η ρουμανική προπαγάνδα έδρασε για πολλές δεκαετίες σε περιοχές όπου ζούσαν οι βλαχόφωνοι, όπως στην Ήπειρο και τη Μακεδονία. Η αρχή έγινε με το ταξίδι των Ραντουλέσκου-Μπολιντινεάνου το 1853 στην Ήπειρο και στη Μακεδονία. Όταν ο Ραντουλέσκου επέστρεψε στο Βουκουρέστι, εξέδωσε το βιβλίο του «Το όνειρο ενός απόκληρου», αναφερόμενος στους «ρουμανίζοντες» της Ελλάδας.

Οι απόψεις των Ρουμάνων περί «ρουμανιζόντων» βλαχόφωνων της Ελλάδας δεν επηρέασαν τους βλαχόφωνους Έλληνες και μόνο μια μικρή μειοψηφία της τάξης του 10% των βλαχόφωνων υπηρέτησαν τη ρουμανική προπαγάνδα. Ανάμεσα στους υποστηρικτές της ρουμανικής προπαγάνδας ήταν ο δάσκαλος Απόστολος Μαργαρίτης.

Ο Μαργαρίτης στήριξε την επεκτατική πολιτική των Ρουμάνων, ιδρύοντας με χρήματα που του δόθηκαν γι’ αυτό τον σκοπό το 1862 βλαχικά σχολεία στο Κρούσοβο, στο Μοναστήρι, στα Ιωάννινα και στη Θεσσαλονίκη. Μάλιστα, το 1866 στο Βουκουρέστι απέβαλε την ελληνική ιθαγένεια και άρχισε πια ως Ρουμάνος να μισθοδοτείται από το δημόσιο ταμείο της Ρουμανίας. Η ελληνική πλευρά υποστήριζε τότε πως ο Μάργαρης σε όλη αυτή την ανθελληνική δράση στην Ήπειρο και τη Μακεδονία είχε την υποστήριξη πολλών προξένων των Μεγάλων Δυνάμεων σ’ αυτές τις περιοχές και κυρίως της Αυστρίας.

Ιστορικές μαρτυρίες για την ελληνικότητα των Βλάχων

Πολλοί ιστορικοί, όπως οι R. Rossier, G. Mayer, Fr. Joseph Sulter, P.S. Schafarik, και ο Wace-Thomson στο βιβλίο του «The nomads of Balkans», London 1911, υποστηρίζουν τον εκλατινισμό των ελληνοβλάχων και πως οι Βλάχοι της Δακίας έχουν προέλθει από Έλληνες βλαχόφωνους που μετακινήθηκαν στην περιοχή της Δακίας ασχολούμενοι κυρίως με το εμπόριο.

Στην Ελλάδα, πρώτος εισήγαγε την παραπάνω θέση στα τέλη του 18ου αιώνα ο Λαρισαίος λόγιος, ο Κωνσταντίνος Κούμας. Στο έργο του «Οι Έλληνες» αναφέρει: «Διεσκορπισμένοι εις διάφορα χωρία ως επί το πλείστον ορεινά από της Μακεδονίας έως την Πελοπόννησον είναι οι λεγόμενοι Βλάχοι Μακεδόνες όντες και Θετταλοί και Έλληνες το γένος».

Μία ενδιαφέρουσα άποψη για τον εκλατινισμό των Ελλήνων και τη δημιουργία της βλαχικής γλώσσας βρίσκουμε στον Μιχαήλ Χρυσοχόου. Ο Μιχαήλ Χρυσοχόου ήταν αξιωματικός, χαρτογράφος του ελληνικού στρατού, και υποστήριζε πως όταν οι Ρωμαίοι κατάκτησαν την Ήπειρο και Μακεδονία γύρω στα 167 π.Χ., τοποθέτησαν φρουρές στις ορεινές διαβάσεις για τη διασφάλιση των συγκοινωνιών από τους ορεινούς μαχητικούς κατοίκους.

Επειδή οι Ρωμαίοι δεν επαρκούσαν για τη φύλαξη των διαβάσεων, χρησιμοποιούσαν Ρωμαίους αξιωματικούς και ντόπιους οπλίτες που τους στρατολογούσαν για αρκετά χρόνια. Στα χρόνια της στρατολογίας έμαθαν τα Λατινικά που τα μιλούσαν μαζί με τα Ελληνικά και δημιουργήθηκε η βλαχική γλώσσα. Έτσι εξηγείται η παρουσία βλάχικων πληθυσμών σε όλες τις διαβάσεις-διακλαδώσεις Πίνδου, Ολύμπου και Βαρνούντας.



Η περιήγηση της Φιλανδής Fredrika Bremer το 1856

Η Φιλανδή περιηγήτρια Fredrika Bremer επισκέφτηκε την Ελλάδα το 1856. Στη διάρκεια της περιήγησής της στα χωριά του Πηλίου διαπίστωσε ότι οι κάτοικοι της Θεσσαλίας έτρεφαν ισχυρά αισθήματα για την ελεύθερη Ελλάδα. Το ίδιο παρατήρησε και στην Ήπειρο και τη Μακεδονία, τουλάχιστον στο νότιο τμήμα της Μακεδονίας, από τη Θεσσαλονίκη ως το όρος Άθως, γιατί στο βόρειο τμήμα επισήμανε την παρουσία και σλαβικού πληθυσμού που ήταν επηρεασμένοι από τη φανατική ρωσική προπαγάνδα.

Η Fredrika Bremer σημείωσε πως οι ορεινοί κάτοικοι της Ηπείρου και της Μακεδονίας ήταν Έλληνες και θερμοί πατριώτες. Γι’ αυτό άλλωστε στα υψώματα του Ολύμπου, της Πίνδου και του Πηλίου τραγουδούσαν τα πατριωτικά άσματα του Ρήγα, διεγείροντας το παλαιό πνεύμα της ανεξαρτησίας.

Έτσι, η Bremer κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο Όλυμπος, η Όσσα, το Πήλιο και η Πίνδος έπρεπε να ξαναγίνουν κτήματα του ελληνικού πολιτισμού, γιατί μόνο τότε το ιερό άλσος της Δωδώνης, ο Αχέροντας και ο Κωκυτός θα γινόταν προσπελάσιμα στους εραστές της αρχαιότητας και της ομορφιάς της φύσης.

Πηγές:
Η ρουμανική προπαγάνδα στο Βιλαέτι Ιωαννίνων και στα βλαχόφωνα χωριά της Πίνδου
«Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΒΛΑΧΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΑΠΟ ΕΛΛΗΝΕΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΒΛΑΧΟΦΩΝΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ»
Σχετικά με την καταγωγή των Βλάχων
«Η Πολιτισμική ταυτότητα των Βλάχων κατοίκων του Μοναστηρίου μέσα από τις συνεντεύξεις τους»
φωτογραφία

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο