Οι πρόσφυγες μετά την καταστολή της Επανάστασης του 1854

Μετά την καταστολή της Επανάστασης του 1854 στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία και την υποχώρηση των Επαναστατημένων, δημιουργήθηκε ένα προσφυγικό ρεύμα προς την ελεύθερη Ελλάδα, καθώς οι ελληνικές περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δεν ήταν πια ασφαλείς για όσους είχαν λάβει μέρος στον Αγώνα για ελευθερία. Και μπορεί τα ελληνικά επαναστατικά σώματα να κέρδισαν τους Οθωμανούς, όπως στη μάχη της Καλαμπάκας, οι Μεγάλες Δυνάμεις όμως άσκησαν πιέσεις ώστε να παραμείνει η Θεσσαλία με κάθε τρόπο υπόδουλη στους Τούρκους. Έτσι, όσοι έλαβαν μέρος στην εξέγερση εγκατέλειψαν τις εστίες τους, ακολουθώντας το δρόμο της προσφυγιάς.



Οι Χριστιανοί πρόσφυγες και οι «αλλογενείς»

Πρώτα απ’ όλα, το Υπουργείο Στρατιωτικών και το Υπουργείο Εσωτερικών σε συνεργασία με τους νομάρχες της Φθιώτιδας και της Αιτωλοακαρνανίας ανέλαβαν την περίθαλψη των αξιωματικών, υπαξιωματικών και στρατιωτών του ελληνικού στρατού, που είχαν στελεχώσει τα αντάρτικα σώματα, όπως και τη μεταφορά τους στη Χαλκίδα. Μάλιστα, όλα τα στελέχη του ελληνικού στρατού που μετείχαν στην Επανάσταση του 1854  χαρακτηρίστηκαν ως «Χριστιανοί πρόσφυγες».

Ειδικότερα, οι 320 «πρόσφυγες» του σώματος του Τσάμη Καρατάσου στάλθηκαν στην Αταλάντη, τη Λαμία και το Ξηροχώρι, ενώ ο ίδιος ο Καρατάσος πήγε στη Αθήνα με γαλλικό ατμόπλοιο. Ταυτόχρονα, υπό τις διαταγές του Τσάμη Καρατάσσου τέθηκαν και οι «αλλογενείς» πρόσφυγες Οθωμανοί υπήκοοι, οι οποίοι εστάλησαν στη Σύρο.

Ακόμη, έφτασαν στη Χαλκίδα 167 Έλληνες πολίτες που είχαν υπηρετήσει υπό τις διαταγές του Χατζηπέτρου και μετά την περίθαλψή τους θα επέστρεφαν στους δήμους τους. Στη Χαλκίδα επίσης έφτασαν 247 από την Αιτωλοακαρνανία και 189 πρόσφυγες που υπηρέτησαν υπό των: Ζιάκα, Χατζηπέτρο, Λεωτσάκο, Μέντζα κ.ά.

Όσον αφορά τους Έλληνες Οθωμανούς υπηκόους που βρίσκονταν σε ελεεινή κατάσταση, ο νομάρχης Εύβοιας έλαβε ειδική πρόνοια γι’ αυτούς τους 188. Θα τους δινόταν ως βοήθεια 80 δραχμές και 32 λεπτά και μία μερίδα άρτου.

Η συμμετοχή στην Επανάσταση

Στην Επανάσταση του 1854 έλαβαν μέρος Έλληνες από διάφορες περιοχές, τόσο της Ελεύθερης Ελλάδας όσο και της υπόδουλης. Μέσα από τις καταγραφές των προσφύγων προέκυψε πως οι αγωνιστές επαναστάτες προέρχονταν από: την Αθήνα, τη Σμύρνη, τη Μακεδονία, το Άγιο Όρος, τη Λακωνία, τα Καλάβρυτα, την Ύδρα, τη Σύρο, τη Σάμο, τη Σαντορίνη, τα Ιωάννινα, την Πρέβεζα, τα Τρίκαλα, τα Γρεβενά, τη Λάρισα, το Αργυρόκαστρο, τη Χιμάρα, το Δέλβινο αλλά ακόμη και από το Μαυροβούνιο.

Καθώς οι περισσότεροι πρόσφυγες από την υπόδουλη Ελλάδα μεταφέρθηκαν και στη Χαλκίδα, αποφασίστηκε να παραμείνει το 1/3 των προσφύγων στη Χαλκίδα και τα 3/4 των προσφύγων να μεταφερθούν στην Πελοπόννησο. Βέβαια, οι προσφυγικές ροές προς το ελληνικό κράτος συνεχίστηκαν και μετά το 1854 και αφού αποκαταστάθηκαν οι διπλωματικές σχέσεις της Ελλάδας με την Υψηλή Πύλη. Τον Δεκέμβριο του 1854 από το οθωμανικό έδαφος έφυγαν 56 πρόσφυγες, οι οποίοι είχαν λάβει μέρος στην Επανάσταση της Ηπείρου και της Θεσσαλίας. Αυτοί, ενώ αρχικά είχαν παραμείνει στα σπίτια τους δηλώνοντας «υποταγή» στους Οθωμανούς, στη συνέχεια εγκατέλειψαν τις εστίες τους από το φόβο της εκδίκησης και εγκαταστάθηκαν στη Λαμία.

Οι αυτομολήσεις Οθωμανών

Εκτός όμως από τους Έλληνες υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εκείνη την περίοδο υπήρξε και η περίπτωση των Οθωμανών προσφύγων αξιωματικών, οι οποίοι αυτομόλησαν στο ελληνικό έδαφος. Τέτοιες περιπτώσεις ήταν ο Ελιζάμ Ισμαήλ, Αλβανός αξιωματικός στην οροθετική γραμμή Ηπείρου και Θεσσαλίας και ο λιποτάκτης Οθωμανός Αλή Τζασίδης. Βέβαια, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος εξέφρασε υπόνοιες για τις αυτομολήσεις των Οθωμανών αξιωματικών και τελικά δεν τους συμπεριέλαβαν στους πρόσφυγες, παρά μόνο τους απέπεμψαν έως τα σύνορα με τη συνοδεία χωροφυλάκων.

Ασφαλώς, οι πρόσφυγες που έφτασαν εκείνη την περίοδο δεν είχαν όλοι χαρτιά που να αποδεικνύει από πού κατάγονταν και το λόγο που τους εκδίωκαν οι τουρκικές αρχές. Πάντως, για την αποκατάσταση όλων αυτών των προσφύγων δημιουργήθηκε προσφυγικός συνοικισμός στο χωριό Ανίβιτσα Φθιώτιδας.

Πρόσφυγες ολόκληρες οικογένειες

Εκτός όμως από τους αγωνιστές και στρατιωτικούς πρόσφυγες, το δρόμο της προσφυγιάς πήραν και ολόκληρες οικογένειες από τη Θεσσαλία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση 300 οικογενειών από χωριά των Τρικάλων που κατέφυγαν στη Λαμία, ύστερα από 15 ημέρες πεζοπορίας. Το κράτος δεν μερίμνησε γι’ αυτούς τους ανθρώπους, παρά μόνο οι απλοί πολίτες της Λαμίας, όπου το κάθε σπίτι φιλοξένησε από πέντε ως δέκα Τρικαλινούς πρόσφυγες.

Γενικότερα, η Λαμία βρισκόμενη κοντά στα σύνορα με τα οθωμανικά εδάφη δέχτηκε πολλές προσφυγικές ροές. Οι εικόνες εξαθλίωσης με τους πολεμιστές-πρόσφυγες από τα αντάρτικα σώματα που είχαν μετατραπεί σε ζητιάνους ήταν καθημερινές στους δρόμους της Λαμίας. Οι παλαίμαχοι αυτοί αγωνιστές πουλούσαν ακόμη και τα όπλα τους για λίγο ψωμί, ζητιάνευαν λίγη βοήθεια από τους ντόπιους και μερικές φορές κατέφευγαν ακόμη και σε μικροκλοπές προκειμένου να εξασφαλίσουν λίγο φαγητό.

Πηγή: Vlachodimou, Georgia (2018, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ)Ιδεολογικές και πολιτικές ζυμώσεις στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1853-1854

Φωτογραφία

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο