Οι Πηλιορείτες της Αιγύπτου και η σχέση τους με τον Καβάφη

 

Τον 19ο αιώνα και ιδιαίτερα μετά τη διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ το 1869 δημιουργήθηκαν αρκετές θέσεις εργασίας στην Αίγυπτο, γεγονός που προσέλκυσε πολλούς οικονομικούς μετανάστες από την Ελλάδα. Μάλιστα, υπολογίζεται πως οι Έλληνες αποτελούσαν τα 2/3 των Ευρωπαίων μεταναστών της Αιγύπτου.

Το έργο της διάνοιξης της διώρυγας συνδυάστηκε και με τη μεγάλη ζήτηση του αιγυπτιακού βαμβακιού από τη δυτική βιομηχανία, λόγω της έλλειψης που προκάλεσε στην αγορά ο αμερικανικός εμφύλιος. Το Κάιρο, η Αλεξάνδρεια και το Πορτ-Σάιτ αποτέλεσαν σημαντικά κέντρα συγκομιδής και συσκευασίας βαμβακιού. Επιπλέον, οι εκτάσεις, στις οποίες καλλιεργούνταν, κάλυπταν ένα μεγάλο μέρος της αιγυπτιακής εύφορης επικράτειας, που εκτείνονταν από τα δέλτα του Νείλου μέχρι τον Λούξορ.

Η βαμβακοκαλλιέργεια και η εμπορική κίνηση των λιμανιών της χώρας ώθησε και στην ανάπτυξη μίας εκτεταμένης χρηματοοικονομικής δραστηριότητας. Αρκετοί, λοιπόν, ήταν εκείνοι οι επιχειρηματίες από τα διάφορα μέρη της ελληνικής επικράτειας, όπως από την Ήπειρο, τη Μικρά Ασία, την Κύπρο, τα Νησιά Ιονίου και Αιγαίου και ασφαλώς από το Πήλιο. Οι σημαντικότερες οικογένειες της ελληνικής παροικίες της Αιγύπτου ήταν αυτές του Αβέρωφ, του Τοσίτσα, του Καζούλη, του Στουρνάρη, του Μπενάκη, του Σαλβάγου, του Αντωνιάδη, του Ζερβουδάκη κ.ά.



Οι Πηλιορείτες

Στην Αίγυπτο μετανάστευσαν πολλοί Πηλιορείτες, οι οποίοι χάραξαν μία ξεχωριστή πορεία στην όλη οικονομική δραστηριότητα της Αιγύπτου και με την παραμονή τους εκεί κατάφεραν ν’ αποκτήσουν αξιόλογες περιουσίες. Πολλοί δε εξ αυτών συνέδεσαν την επιστροφή στην ιδιαίτερη πατρίδα τους με ευεργεσίες και με διάφορες άλλες προσφορές, που ως στόχο είχαν είτε τη βοήθεια προς το κοινωνικό σύνολο είτε την προσωπική τους, περαιτέρω, ανάδειξη. Πολλοί από αυτούς ήταν έμποροι, χρηματιστές και τραπεζίτες, βιομήχανοι αλλά και λόγιοι.

Φαίνεται πως πρώτος μετανάστευσε στην Αίγυπτο το 1825 ο Δημήτριος Ι. Κασσαβέτης από τη Ζαγορά και με τον αδερφό του Αλέξανδρο ίδρυσαν τον εμπορικό οίκο «Κασσαβέτη & Σία». Τρία αδέρφια από την Τσαγκαράδα Πηλίου, τα οποία διέπρεψαν επίσης στο εμπόριο βάμβακος της Αιγύπτου ήταν ο Γεώργιος, ο Κωνσταντίνος και ο Ιωάννης Καρτάλης.

Από την Τσαγκαράδα καταγόταν και ο Κωνσταντίνος Κορομηλής. Έκανε κι αυτός περιουσία ασχολούμενος με διάφορες χρηματοοικονομικές δραστηριότητες, διατηρώντας συνεταιρικά με τον Κυριακόπουλο το γραφείο «Κορομηλής και Κυριακόπουλος».

Από το ίδιο χωριό του ανατολικού Πηλίου κατάγονταν και τ’ αδέρφια Ευάγγελος και Σοφοκλής Αχιλλόπουλος. Ο πρώτος θεωρείται ως ένας εκ των μεγαλυτέρων ευεργετών της ελληνικής κοινότητας του Καΐρου.

Παράλληλα, οι Πηλιορείτες αναδείχτηκαν και σπουδαίοι βιομήχανοι και κυρίως στη μακαρονοποιία, η οποία βεβαίως και είχε άμεση σχέση με την αλευροβιομηχανία. Στα τέλη του 19ου αιώνα ο Απόστολος Μελαχροινός, ο Ιωάννης Χρ. Αντωνίου και ο Αντώνιος Σκληθριώτης, όλοι από την Πρόπαν -το σημερινό Καλαμάκι του Νοτίου Πηλίου- συνεταιρίστηκαν και ίδρυσαν την ομώνυμη εταιρεία, την οποία όμως διέλυσαν λίγα χρόνια αργότερα και ο καθένας ακολούθησε τον δικό του δρόμο.

Στη συνέχεια, ο Απ. Μελαχροινός ίδρυσε το 1904 την μακαρονοποιία «Μελαχροινός & Σας», ο Ι. Αντωνίου με τ’ αδέρφια του, τον Αντώνη και τον Απόστολο, την εταιρεία «Ιωάννου Χ. Αντωνίου & Αδελφών» το 1907 και ο Σκληθριώτης το 1918 την «Σκληθριώτης & Φάλκος», συνεταιρισθείς με τον Φίλιππο Φάλκο από τον Αγ. Γεώργιο.

Ο Δημήτρης Γαρουφαλιάς και η σχέση του με τον Καβάφη

Από το Πήλιο επίσης καταγόταν ο Δημήτρης Γαρουφαλιάς ο οποίος το 1931 πήγε στην Αλεξάνδρεια, όπου είχαν ήδη εγκατασταθεί ο αδελφός του Γιώργος και ο θείος του Γιάννης που είχαν προκόψει οικονομικά, και συνδέθηκε με τον Αλεξανδρινό ποιητή Κ. Καβάφη. Ο Γαρουφαλιάς είχε γεννηθεί στο Βόλο το 1913 αλλά οι γονείς του ήταν από τις Μηλιές Πηλίου και φαίνεται πως είχαν συγγενείς στην Αγιά Λάρισας.

Ο αδελφός του συναναστρεφόταν τον Αλέκο Σεγκόπουλο, του οποίου η μητέρα καταγόταν επίσης από τον Βόλο και, όταν μετοίκησε στην Αλεξάνδρεια, είχε στενή σχέση με τους Καβάφηδες, αφού έραβε τη μητέρα τους. Ο θείος του Γιάννης είχε παντρευτεί την αδερφή του Σεγκόπουλου Ευμορφία και είχε προσλάβει για ένα διάστημα τον κουνιάδο του ως υπάλληλο στο χρηματιστηριακό γραφείο που διατηρούσε στη «μπόρσα της Αλεξάνδρειας».

Έτσι βρέθηκε ο νεαρός Δημήτρης Γαρουφαλιάς στην παρέα του Σεγκόπουλου, της γυναίκας του Ρίκας Αγαλλιανού και του αδερφού της Γιώργου και μέσω αυτού του κύκλου γνωριμιών γνώρισε και τον Καβάφη. Άλλωστε, εκείνη την εποχή το ζευγάρι Σεγκόπουλου Αγαλλιανού έμενε το ίδιο κτήριο με τον Καβάφη, στην οδό Lepsius 10, ήδη από το 1926.

Πρέπει να σημειωθεί ότι στους καταλόγους διανομής του Καβάφη αναφέρεται το 1929 ως παραλήπτης της συλλογής 1916-1918 και το 1930 της συλλογής 1905-1915 ο φιλότεχνος θείος του Γιάννης, ενώ το 1932 αναφέρεται ο ίδιος, επίσης δύο φορές, ως Μ. Γαρουφαλιάς. Επομένως, είναι προφανές ότι δεν υπερέβαλε όταν ο ίδιος ισχυριζόταν ότι, μέσω του Σεγκόπουλου, συνάντησε από κοντά τον ποιητή και έκανε γνωριμία μαζί του, αφού είναι γνωστό ότι ο Καβάφης δεν χάριζε εύκολα ή τυχαία τις συλλογές ποιημάτων του.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση πρέπει να τον επηρέασε η συγγενική σχέση ανάμεσα στις οικογένειες Σεγκόπουλου-Γαρουφαλιά. Ήταν η εποχή που ο Καβάφης είχε γίνει διάσημος και οι νεαροί, όπως ο Γαρουφαλιάς, κολακεύονταν να τον γνωρίσουν από κοντά, έστω και αν δεν τραβούσαν ιδιαίτερα την προσοχή του πεπειραμένου στις σχέσεις του δημοσίου βίου Καβάφη. Η επίδραση πάντως ήταν άμεση και ισχυρή, τόσο ώστε, όταν ύστερα από 3 χρόνια, το 1934, ο Γαρουφαλιάς επέστρεψε στον Βόλο και έγραψε μια μικρή μελέτη «Ο Καβάφης και το έργο του», η οποία αναδημοσιεύεται το 1937 σε τοπικές εφημερίδες. Το 1935, έτος που πέθανε ο πατέρας του Κωνσταντίνος, ο Γαρουφαλιάς εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και εργάστηκε ως διευθυντής στην εταιρεία «Αμίαντος». Το 1945 τύπωσε το κείμενο «Συμβολή στη μελέτη του Καβάφη» (εκδ. Μαυρίδη).

Από τους πιο γνωστούς Πηλιορείτες που έζησαν και έδρασαν την εποχή του Καβάφη, είναι αναμφισβήτητα οι αδελφοί Κωνσταντίνος και Απόστολος Κωνσταντινίδης από τη Ζαγορά, οι οποίοι σταδιοδρόμησαν λογοτεχνικά με τα ψευδώνυμα Πέτρος Μάγνης και Πήλιος Ζάγρας αντιστοίχως. Δίπλα σε αυτούς πρέπει να τοποθετηθεί και ο Γαρουφαλιάς, άνθρωπος εγγράμματος αλλά όχι λόγιος με την κλασική έννοια του όρου.

Ήταν ο Σεγκόπουλος νόθος γιος του Καβάφη;

Την εποχή που ο Γαρουφαλιάς εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια φημολογούνταν πως ο Αλέκος Σεγκόπουλος είχε στενές σχέσεις με τον Κ. Καβάφη γιατί ήταν ο νόθος γιος του. Βέβαια, ο Γαρουφαλιάς που τους γνώρισε και τους δύο αμφισβητούσε έντονα αυτή τη φημολογία και απέκλειε να ήταν ο Σεγκόπουλος γιος του Αλεξανδρινού ποιητή.

Επεσήμανε ότι η μητέρα του Σεγκόπουλου δεν ήταν διευθύντρια οίκου μόδας, όπως είχε υποστηριχθεί από ορισμένους, αλλά απλώς μια αγράμματη μοδίστρα από φτωχή οικογένεια που απλά έραβε τα ρούχα της μητέρας του Καβάφη. Εντύπωση ωστόσο προκαλούν τα αρνητικά σχόλια που διατύπωσε για τον ίδιο τον Σεγκόπουλο: «Ο άνθρωπος αυτός είχε μια γυμνασιακή μόρφωση. Δεν είχε ιστορικά και γενικότερα πνευματικά ενδιαφέροντα, […] δεν διάβαζε λογοτεχνία. Ήταν κοσμικός τύπος. Πήγαινε στους χορούς των ελληνικών ιδρυμάτων, σύχναζε σε κοσμικά μπαρ και, κυρίως, στο «Σαβόι», ντυνόταν φανταχτερά και μιλούσε με στόμφο […] Αντίθετα, η Ρίκα, η γυναίκα του, ήταν εξαίρετος άνθρωπος, και από καλή οικογένεια». Έφτασε μάλιστα στο σημείο να ψέξει τον ίδιο τον Καβάφη, γιατί «το πρόσωπο που είχε ορίσει ως γενικό κληρονόμο του δεν ήταν σταθερός χαρακτήρας για να στηριχτεί πάνω του».

Ο Σαββίδης για τη σχέση του Κ. Καβάφη και του Σεγκόπουλου

Ο Μανόλης Σαββίδης βέβαια δεν απέκλειε την πιθανότητα να ήταν ο Αλέκος Σεγκόπουλος ο γιος του Καβάφη και γι’ αυτό άλλωστε τον άφησε κληρονόμο. Σημείωνε χαρακτηριστικά: «εκτός από τις δύο ανιψιές του, Χαρίκλεια Αριστείδη Καβάφη και Ελένη – Αγγελική – Λουκία Αλεξάνδρου Kαβάφη, ο Κωνσταντίνος έδειξε αδυναμία προς τον Αλέκο Σεγκόπουλο, γιο της ελληνίδας ράπτριας Ελένης Σεγκοπούλου, η οποία ήταν στην υπηρεσία της Χαρίκλειας Kαβάφη. Η ασυνήθιστη φροντίδα του Kαβάφη για τον Σεγκόπουλο (μετέπειτα κληρονόμο του), καθώς και η πανθομολογούμενη φυσιογνωμική ομοιότητά τους οδήγησαν πολλούς στο συμπέρασμα ότι ο Σεγκόπουλος ήταν γιος του Kαβάφη, ενδεχόμενο το οποίο δεν μπορεί να αποκλειστεί, αφού (σύμφωνα με την πρώτη σύζυγο του Σεγκόπουλου, Ρίκα) ο Kωνσταντίνος δεν ήταν αποκλειστικά ομοφυλόφιλος. Εξίσου πιθανό είναι το ενδεχόμενο ο Αλέκος να ήταν ο νόθος γιος ενός αδελφού του Kαβάφη, το οποίο θα αιτιολογούσε το γεγονός ότι οι δυο άνδρες δεν μίλησαν ποτέ για την ιδιάζουσα σχέση τους».

Πηγές:

Βασίλης Βλαχάκης, «Ο αιγυπτιακός ελληνισμός στον 19ο και 20ο αιώνα. Η περίπτωση των Πηλιορειτών»

Δημήτρης Δημηρούλης, «Ένας Θεσσαλός στην Αλεξάνδρεια του Καβάφη»

tovima.gr

Φωτογραφία

Επιμέλεια: Ε. Μακρή

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο