Οι Νεότουρκοι, η άνοδος στην εξουσία και οι σχέσεις με τη Μασονία

Στις αρχές του 20ού αιώνα επικρατούσε ένας γενικότερος πολιτικός αναβρασμός στην Οθωμανική Αυτοκρατορία καθώς η ανώτερη τάξη της οθωμανικής αριστοκρατίας, φοιτητές, και στρατιωτικοί επεδίωκαν μεταρρυθμίσεις και ανατροπή του καθεστώτος της Αυτοκρατορίας.

Η οργάνωση των Νεότουρκων

Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ ενώ αρχικά είχε φιλελεύθερες απόψεις και στις 23/12/1876 είχε δημοσιεύσει το πρώτο Σύνταγμα της Αυτοκρατορίας, αργότερα λόγω γεωπολιτικών εξελίξεων και οικονομικών ζητημάτων το κατήργησε και διέκοψε τις εργασίες της Βουλής το 1878.

Έτσι, η στροφή του Σουλτάνου προς ένα αυταρχικό μοντέλο διακυβέρνησης σε συνδυασμό με τη γενικότερη δυσαρέσκεια για την απώλεια των εδαφών της Αυτοκρατορίας ήταν από τους βασικούς λόγους που ιδρύθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1887 η οργάνωση «Εταιρία για την Οθωμανική Ένωση» που αργότερα μετονομάστηκε σε «Επιτροπή για την Οθωμανική Ένωση και Πρόοδο». Τα πρώτα μέλη της, που ήταν φοιτητές της Στρατιωτικής Ιατρικής Σχολής, ήταν οι Ισαάκ Σουκουτί, Μεχμέτ Ρεσίτ, Αμπντουλάχ Τσεβντέτ, Ιμπραήμ Τέμο και Χουσεΐν Ζεΐτ Αλή. Η οργάνωση αυτή γρήγορα εξαπλώθηκε και σε άλλες σχολές, ήταν δομημένη σε μικρούς πυρήνες ατόμων, με συνδέσμους ανάμεσά τους, χωρίς καμία φανερή πολιτική δράση και σαφή ιδεολογία.

Τα επόμενα χρόνια υπήρξαν διάφορες ομάδες Νεοτούρκων που δρούσαν στο εσωτερικό αλλά και το εξωτερικό, με πολλές διαφωνίες των μελών τους. Κοινό πάντως σύνθημα όλων ήταν η ανατροπή της εξουσίας του Σουλτάνου και η διακυβέρνηση της Αυτοκρατορίας από τους Νεότουρκους. Έτσι, με την Επανάσταση των Νεοτούρκων το 1908 και σύνθημα «Ισότης-Αδελφότης-Δικαιοσύνη» κυριάρχησε στην πολιτική ζωή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέχρι το 1918 το Κομιτάτο Ένωση και Πρόοδος, επιδιώκοντας τον μετασχηματισμό της Αυτοκρατορίας από ένα πολυεθνικό κράτος σε καθαρά εθνικό, δηλαδή τουρκικό.

Το Σύνταγμα του 1908 και οι εκλογές

Μετά την επανάσταση του κινήματος των Νεοτούρκων, ο Σουλτάνος αναγκάστηκε να ανακηρύξει Σύνταγμα τον Ιούλιο του 1908 και να προκηρύξει ταυτόχρονα εκλογές. Στην ουσία, οι Νεότουρκοι επέβαλαν το Σύνταγμα των Νεοοθωμανών του 19ου αιώνα, δηλαδή του πρώτου Συντάγματος που είχε υπογράψει ο ίδιος ο Σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄.

Στη συνέχεια, το Κομιτάτο ανέλαβε να διοργανώσει τη διεξαγωγή των εκλογών. Κατάρτισε τους συνδυασμούς, όρισε τις βουλευτικές έδρες και κάλεσε τις διάφορες εθνότητες να ορίσουν τους αντιπροσώπους τους. Οι ψηφοφόροι θα εξέλεγαν τους εκλέκτορες οι οποίοι στη συνέχεια θα υποδείκνυαν τους βουλευτές για την Οθωμανική Βουλή. Σχετικά με τους Έλληνες υποψηφίους, αυτούς θα τους υποδείκνυαν ο Πατριάρχης και οι κατά τόπου Μητροπολίτες. Η εκλογική βάση ήταν ένας βουλευτής ανά 30.000-70.000 ψηφοφόρους.

Κι ενώ το Κομιτάτο είχε ως σύνθημα την ισότητα, την αδελφότητα και τη δικαιοσύνη, στις εκλογές αρνήθηκε να δεχτεί την αρχή της ποσοστιαίας εκπροσώπησης των διαφόρων εθνοτήτων στη Βουλή. Μάλιστα, αναφορικά με τους Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το Κομιτάτο αντιπρότεινε την ανάδειξη ίσου αριθμού Ελλήνων και Τούρκων βουλευτών στις περιφέρειες όπου οι Έλληνες αποτελούσαν την πλειοψηφία. Από την άλλη, δεν θα ίσχυε κάτι αντίστοιχο για τις περιοχές όπου οι Τούρκοι αποτελούσαν την πλειοψηφία.

Κατά τη διάρκεια των εκλογών, μια νέα περιπλοκή του Κρητικού Ζητήματος στάθηκε αιτία να δημιουργηθεί κλίμα δυσπιστίας ανάμεσα στους Έλληνες και τους Τούρκους της Αυτοκρατορίας. Ανάμεσα σε διάφορες παλινωδίες και παρατυπίες εις βάρος των Ελλήνων, τελικά σ’ αυτές τις πρώτες εκλογές εξελέγησαν 24 Έλληνες Βουλευτές.

Μέρος των συμφωνιών ανάμεσα στο Κομιτάτο και στους Έλληνες ήταν η εκλογή των βουλευτών Κωνσταντινουπόλεως Κ. Κωνσταντινίδη και Π. Κοσμίδη, τους οποίους υπέδειξε ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ’, ενώ ο Π. Καρολίδης, καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, έχοντας χάσει την οθωμανική του υπηκοότητα, εξελέγη βουλευτής Σμύρνης. Ωστόσο, σε έξι περιφέρειες (Ιωάννινα, Κοζάνη, Λήμνο, Μυτιλήνη, Χίο και Ρόδο) εξελέγησαν μόνο Έλληνες βουλευτές και κανένας Τούρκος καθώς σ’ αυτές τις περιοχές πλειοψηφούσαν οι Έλληνες.



Από τις εκλογές στην εκθρόνιση του Αμπντούλ Χαμίτ Β’

Μετά τις εκλογές, το Κομιτάτο κυβερνούσε τη χώρα διαμέσου της Βουλής αλλά απέφευγε να διορίσει μέλη του σε κυβερνητικές θέσεις. Κατά τον πρώτο χρόνο της Βουλής, το Κομιτάτο βρέθηκε αντιμέτωπο με μια συνεχώς αυξανόμενη εξωκοινοβουλευτική αντιπολίτευση καθώς δεν είχε ικανοποιήσει τις προσδοκίες όσων είχαν υποστηρίξει το Κίνημα τον Ιούλιο του 1908. Μαζί με τους δυσαρεστημένους υποστηριχτές του Κομιτάτου συσπειρώθηκαν και ομάδες συντηρητικών μουσουλμάνων, με αποτέλεσμα να γίνει πραξικόπημα στην Κωνσταντινούπολη στις 31 Μαρτίου 1909 για να ανατραπεί το Κομιτάτο από την εξουσία.

Βέβαια, ο στρατός των Νεότουρκων κατάφερε να καταπνίξει το πραξικόπημα και να αποκαταστήσει την εξουσία του Κομιτάτου. Οι Νεότουρκοι τότε εκθρόνισαν τον Σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ και ανέβασαν στο θρόνο τον Μεχμέτ Ρεσάτ, ο οποίος όμως ήταν πλήρως υποταγμένος στο Κομιτάτο και την πραγματική εξουσία της Αυτοκρατορίας την ανέλαβε ο αρχηγός του Γ΄ Σώματος Στρατού.

Όταν τελικά επικράτησαν θριαμβευτικά στη διοίκηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οι Νεότουρκοι, έγιναν εμφανείς και οι προθέσεις τους απέναντι στις εθνότητες της Αυτοκρατορίας που δεν ήταν μουσουλμάνοι, όπως οι Έλληνες και οι Αρμένιοι. Η πολιτική που άρχισαν να εφαρμόζουν από το 1909 δεν είχε πια καμία σχέση με όσα διακήρυτταν προτού αναλάβουν την εξουσία περί ισότητας, αδελφοσύνης και δικαιοσύνης. Ο Βρετανός πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη, Sir Gerald Lowther, το 1910 σημείωνε πως η πολιτική που ακολουθούσαν οι Νεότουρκοι ισοδυναμούσε με τη σύνθλιψη των μη τουρκικών στοιχείων στην τουρκική χοάνη.

Η σχέση των Νεότουρκων με τη Μασονία

Η συγγραφέας και ιστορικός Nest Webster στο βιβλίο της «Secret Societies and subversive Movements», Λονδίνο, 1928, παραθέτει πως το κίνημα των Νεότουρκων ξεκίνησε στις μασονικές στοές της Θεσσαλονίκης, με την άμεση επίβλεψη της Μεγάλης Ανατολικής Στοάς της Ιταλίας.

Άλλωστε, σε συνέντευξη που παραχωρήθηκε στην εφημερίδα του Παρισιού «Le Temps» στις 20/8/1908, ο ίδιος ο Νεότουρκος Ρεφίκ Μπέη ανέφερε τα εξής: «Είναι αλήθεια ότι δεχόμαστε υποστήριξη από την Ελεύθερη Μασονία και ειδικά από την Ιταλική Μασονία. Οι δύο ιταλικές στοές της Θεσσαλονίκης “Macedonia Risorta” και “Labor et Lux” έχουν προσφέρει ανεκτίμητες υπηρεσίες και έχουν γίνει καταφύγιο για μας. Συναντιόμαστε εκεί σαν φίλοι μασόνοι, γιατί στην πραγματικότητα πολλοί από μας είναι μασόνοι, αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι συναντιόμαστε ώστε να μπορούμε να οργανωθούμε καλύτερα».

Η σχέση με τους Εβραίους

Άλλοι πάλι συγγραφείς και ιστορικοί προσπάθησαν να ερευνήσουν τη σχέση των Νεότουρκων με τους Εβραίους. Ο Βρετανός ιστορικός R. Seton Watson στο βιβλίο του «The Rise of Nationality in the Balkans», Λονδίνο 1917, εκφράζει την άποψη ότι τα πραγματικά μυαλά του κινήματος υπήρξαν οι Εβραίοι ή οι εξωμότες Εβραίοι, γνωστοί ως Ντονμέδες.

Πίστευε, λοιπόν, ότι οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, όπως και της Βιέννης, του Βερολίνου, της Βουδαπέστης και ίσως και του Λονδίνου και του Παρισιού στήριξαν οικονομικά τους Νεότουρκους. Σύμφωνα, επίσης, με μία έκθεση της Αστυνομίας (23/1/1914) που στάλθηκε απευθείας στο Υπουργείο Εξωτερικών στην Αγία Πετρούπολη, φέρεται να είχε οργανωθεί στην «Nouri Osman» στοά της Κωνσταντινούπολης πανισλαμικό συνέδριο από Νεότουρκους και Εβραίους. Σύμφωνα πάλι με την έκθεση αυτή φέρονται να μετείχαν σε αυτό ο Ταλαάτ Μπέη (Υπουργός), ο Μπεντρί Μπέη, ο ντονμέ Γιαβίτ Μπέη, όπως επίσης οι Εβραίοι Σαμουέλ Εφέντη (Αρχηγός της Υπηρεσίας Ασφαλείας) και Αβραάμ Μπέη (υποδιοικητής της Αστυνομίας).

Γενικά, αναφορικά με την εβραϊκή συμμετοχή στο κίνημα των Νεοτούρκων φαίνεται πως υπάρχουν ορισμένα σκοτεινά σημεία, χωρίς να αποκλείεται η ενεργή δραστηριότητά τους στο κίνημα.

Πηγές:

ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΕΣ 1908-1918

ΟΙ ΝΕΟΤΟΥΡΚΟΙ ΚΑΙ ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΑΛΒΑΝΙΚΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ

Φωτογραφία 

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο