Οι Μανιάτες ανάβοντας τη φλόγα της Επανάστασης του 1821

Στη Μάνη είχαν αρχίσει από νωρίς οι προετοιμασίες για την επανάσταση. Ο αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας από την Πολιανή της Μεσσηνίας, μύησε στη Φιλική Εταιρεία τον Καλαματιανό έμπορο Καμαρινό Κ. Κυριακό, που η οικογένειά του είχε καλές σχέσεις με τους Μανιάτες καπετάνιους, στον οποίο ανέθεσαν να προσηλυτίσει τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.

Στη Μάνη πήγε και ο Ηλίας Χρυσοσπάθης και σε λίγο χρόνο η Εταιρεία διαδόθηκε στους πιο αξιόλογους Μανιάτες. Ανάλογη ήταν η υποδοχή και αποδοχή της Εταιρείας στη Μεσσηνία και την υπόλοιπη Πελοπόννησο. Οι καπετάνιοι, οι πρόκριτοι, οι αρχιερείς όλοι σχεδόν είχαν γίνει μέλη της Εταιρείας των Φιλικών.

Ο Περραιβός και οι Σουλιώτες στη Μάνη

Η Φιλική Εταιρεία στις 15 Μαΐου 1819 έστειλε στη Μάνη το Χριστόφορο Περραιβό μαζί με 18 Σουλιώτες με πρόσχημα την ίδρυση σχολείου, στην πραγματικότητα όμως για την προετοιμασία της επανάστασης. Η λέξη «σχολείο» ήταν συνθηματική και σήμαινε τον απελευθερωτικό αγώνα.

Οι οικογένειες του Παναγιώτη Μούρτζινου και του πρώην Αντώνμπεη Γρηγοράκη αναγνώρισαν ως μόνιμο ηγέτη της Μάνης τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, έστω κι αν οι Τούρκοι μετέπειτα θα άλλαζαν τον μπέη και συμφιλιώθηκαν μεταξύ τους. Ο Γρηγόριος ο Ε΄, Πατριάρχης της Κωνσταντινουπόλεως, ενίσχυσε την ίδρυση σχολείου στη Μάνη, δηλαδή την προετοιμασία της επανάστασης με το ποσό των 7.500 ταλίρων (περίπου 45.000 γροσίων).

Οι αρχιερείς και πρόκριτοι των Ελλήνων της νοτίου Πελοποννήσου σε σύσκεψη που έγινε στην Καλαμάτα με την παρουσία του Παναγιωτάτου Μητροπολίτου Μονεμβασίας και Καλαμάτας Χρύσανθου Παγώνη, του σεβασμιοτάτου Χριστιανουπόλεως Γερμανού, του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, του Παναγιώτη Κρεββατά από το Μυστρά και του Χριστόφορου Περραιβού απεσταλμένου της Φιλικής Εταιρείας, αποφάσισαν να ανταποκριθούν στην πρόσκληση των Τούρκων και να προσέλθουν οι προσκληθέντες στην Τριπολιτσά. Σκόπευαν επιστρέφοντας να αρχίσουν την επανάσταση, έστω και αν θα καθυστερούσε λίγο από την καθορισμένη ημερομηνία της 25ης Μαρτίου.



Για μεγαλύτερη σιγουριά οι Τούρκοι κάλεσαν στην Τρίπολη και τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, ο οποίος δεν υπαγόταν στη διοίκηση του πασά του Μοριά, αλλά ήταν υπό την εποπτεία του Τούρκου καπουδάν πασά (ναυάρχου). Αν προσερχόταν και αυτός στην έδρα της ηγεμονίας του Μοριά, τότε δεν θα υπήρχε πιθανότητα επανάστασης, διότι χωρίς τη Μάνη δεν θα ήταν δυνατόν να ξεσηκωθούν οι Έλληνες της Πελοποννήσου. Ο Πετρόμπεης επικαλέστηκε ασθένεια, αλλά στο τελευταίο δεκαήμερο του Φεβρουαρίου έστειλε το γιο του Αναστάσιο, ο οποίος γνώριζε και την τουρκική γλώσσα από την εποχή της ομηρίας του στην Κωνσταντινούπολη. Η μετάβαση στην Τρίπολη του Αναστασίου υπήρξε αίτημα επίσης των Μοραγιάνηδων για να καθησυχάσουν τους Τούρκους, οι οποίοι είχαν σκοπό να αρχίσουν προληπτικά βιαιοπραγίες και σφαγές χριστιανών.

Το αρχικό σχέδιο της Φιλικής Εταιρείας

Σύμφωνα με το αρχικό σχέδιο της Φιλικής Εταιρείας που συντάχθηκε την 1η Οκτωβρίου 1820 στο Ισμαήλιο της Ουκρανίας, ο Γενικός Επίτροπος της Αρχής πρίγκιπας Αλέξανδρος Υψηλάντης θα πήγαινε στη Μάνη μετά από έξι εβδομάδες (δηλαδή μέσα Νοεμβρίου). Από τις πλαγιές του Ταϋγέτου, στον κατάλληλο χρόνο, θα άρχιζε την επανάσταση των Ελλήνων υπό την αδιαμφισβήτητη ηγεσία του ιδίου.

Η μετάβασή του στη Μάνη καθυστέρησε για άγνωστους λόγους. Τελικά, κατά μια εκδοχή, τα γεγονότα των Παραδουναβίων Ηγεμονιών υποχρέωσαν τον Αλέξανδρο Υψηλάντη να αρχίσει από εκεί στις 24 Φεβρουαρίου την επαναστατική κινητοποίηση. Κατόπιν αυτού η Πελοπόννησος έμεινε ακέφαλη και μόνοι αρμόδιοι να καθοδηγήσουν το λαό ήταν ο μπέης με τους καπετάνιους της Μάνης και οι κατά τόπους πρόκριτοι και ιεράρχες. Ο Ιω. Φιλήμων γράφει: «…της δ’ ελλείψεως Υψηλάντου ουδείς άλλος υπήρχεν αρμόδιος προς αναπλήρωσιν, ή μόνη η ισχυρά των προκρίτων τάξις μετά του ηγεμόνος της Λακωνίας Μαυρομιχάλου…»

Φαίνεται, λοιπόν, πως στη Μάνη είχαν αρχίσει από νωρίς οι προετοιμασίες για την επανάσταση. Ο Χριστόδουλος Γ. Καπετανάκης, αναφερόμενος το 1825 στις υπηρεσίες στον απελευθερωτικό αγώνα τoυ πατέρα του και της οικογένειάς του, σημείωσε: «…οπού αρχινήσαμε από τας αρχάς Μαρτίου…».

Ακόμη, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης έγραψε στις 11 Μαρτίου στους Μπεηζαδέδες Πιέρο και Γεωργάκη Γρηγοράκη να μάθει το σκοπό της στρατολογίας του Τζανετάκη Γ. Γρηγοράκη, φοβούμενος μήπως προβεί σε μεμονωμένες επαναστατικές ενέργειες χωρίς να προηγηθεί γενική συμφωνία για κινητοποίηση των Μανιατών. Η παρουσία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και του Χριστόφορου Περραιβού στη Μάνη δεν είχε άλλο σκοπό παρά να συμβάλουν στην προετοιμασία του επαναστατικού αγώνα.

Ο Κολοκοτρώνης, ο οποίος είχε αποβιβασθεί στην Καρδαμύλη από τις 6 Ιανουαρίου 1821, φιλοξενούμενος του Παναγιώτη Μούρτζινου-Τρουπάκη, είχε διάφορες επαφές με τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και τους Μεσσήνιους Γρηγόριο Δικαίο-Παπαφλέσσα και Αναγνωσταρά (Χρήστο Παπαγεωργίου), που παρέμεναν στα σύνορα της Μάνης για να αρχίσουν την επαναστατική δράση στις 25 Μαρτίου. Κατά τον Ιω. Φιλήμονα. οι αρχιερείς και οι πρόκριτοι της Αχαΐας, οι οποίοι στις 10 Μαρτίου είχαν καταφύγει στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας, πρότειναν στον Πετρόμπεη να ξεκινήσει πρώτος την επανάσταση.

Η αρχή της Επανάστασης και η απελευθέρωση της Καλαμάτας

Ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης αποφάσισε στις 17 Μαρτίου 1821 να μεταβεί από την Αρεόπολη στις Κιτριές και να συστήσει εκεί το πρώτο μεγάλο στρατόπεδο του αγώνα. Ήθελε ακόμη να βρίσκεται εγγύτερα στο πεδίο των επικείμενων πολεμικών επιχειρήσεων και να επικοινωνεί ευκολότερα με τους Μεσσήνιους, ιδιαίτερα δε με το Γρηγόριο Δικαίο και τον Αναγνωσταρά, που θα συγκεντρώνονταν γύρω από την Καλαμάτα.

Ο Ιωάννης (Γενναίος) Θ. Κολοκοτρώνης έγραψε σχετικά: «…Αναπτυσσομένης της ιδέας περί της επαναστάσεως, ο σπινθήρ της ελευθερίας ήναπτε τον ενθουσιασμόν των Ελλήνων, οίτινες διεννοούντο περί της ενάρξεως του πολέμου. Όθεν την 17ην Μαρτίου οι πρόκριτοι της Μάνης συνεννοήθησαν να λάβωσι τα όπλα κατά των Τούρκων. Ο δε Κολοκοτρώνης εφανέρωσεν ταύτην εις τον Αναγνωσταράν, Φλέσσαν και λοιπούς..».

Από εκείνη τη στιγμή, λοιπόν, άρχισε και η στρατολογία των Μεσσηνίων. Αφού στις 17 Μαρτίου έγινε αγιασμός στο ναό των Ταξιαρχών της Αρεόπολης και ο Πετρόμπεης με τους λοιπούς αγωνιστές έλαβαν τις ευλογίες της εκκλησίας, αναχώρησαν για τις Κιτριές. Αυτό το γεγονός αποτελεί την πιο σημαντική στιγμή της έναρξης του απελευθερωτικού αγώνα, διότι από εκείνη την ώρα άρχισε ο πραγματικός ξεσηκωμός του 1821, που έφερε στην Ελλάδα την ελευθερία.

Μπορεί να μην έγινε άμεσα αντιληπτή από τους Τούρκους η επαναστατική κίνηση του Πετρόμπεη, διότι έλαβε χώρα μέσα στα σύνορα της Μάνης, όπου δεν κατοικούσαν Τούρκοι, αλλά ο κύβος είχε ήδη ριφθεί. Θα περίμεναν την 25η Μαρτίου για να ξεχυθούν με τα λάβαρά τους εναντίον των Τούρκων της Μεσσηνίας, της Λακωνίας και της Αρκαδίας. Από τη στιγμή εκείνη άρχισαν να κινητοποιούνται τα επαναστατικά στρατόπεδα σε όλη τη Μάνη, στην έδρα του Μπέη, των καπετανιών και γενικά σε όλα τα χωριά, ενώ παράλληλα ένα άλλο στρατόπεδο, το πρώτο στον τουρκοκρατούμενο Μοριά, έκανε την εμφάνισή του δειλά στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία, που βρίσκεται σε μικρή απόσταση βόρεια της Καλαμάτας. Εκεί ήταν ο εκπρόσωπος του Αλέξανδρου Υψηλάντη και της Φιλικής Εταιρείας Γρηγόριος Δικαίος-Παπαφλέσσας με τους συγγενείς και πατριώτες του, εκεί ο Αναγνωσταράς, ο γερο-Μητροπέτροβας, ο Νικήτας Σταματελλόπουλος, οι Μπουραίοι, ο Παναγιώτης Κεφάλας κ.ά., που στρατολογούσαν μέχρι να έρθει ο καιρός για δράση.



Πέρα από τα στρατόπεδα αυτά, κάθε καπετάνιος της Μάνης συγκέντρωνε κοντά του τους ανθρώπους του, τους εφοδίαζε με πυρομαχικά, με τσαρούχια κλπ. Οι Μανιάτες και ακολούθως οι Μεσσήνιοι ήταν εκείνοι που άρχισαν πρώτοι να ετοιμάζονται ουσιαστικά για τον ξεσηκωμό του 1821. Από την ιστορία του Αμβ. Φραντζή προκύπτει ότι υπήρξε προηγουμένως συνεννόηση μεταξύ των επαναστατών της Μάνης και της Μεσσηνίας και πολλές από τις πράξεις τους είχαν προαποφασισθεί: «…έλαβεν συνέντευξιν ο Γρηγόριος Δικαίος εις την Μάνην μετά του Π. Μαυρομιχάλη, του Μούρτζινου και των λοιπών πρωτίστων της Μάνης, και εν τη συνεντεύξει αυτή εγίνοντο διάφοροι τροπολογίαι, προτάσεις, σχέδια και λοιπά περί της ενάρξεως της Ελληνικής επαναστάσεως, όσα δε εβουλεύοντο εκοινοποίουν αυτά και εις τον Θ. Κολοκοτρώνην, εις τον Αναγνωσταράν, και εις τον Νικηταράν…».

Από αυτά καταφαίνεται ότι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ήταν στη Μάνη ως φιλοξενούμενος επισκέπτης και όχι ως ηγέτης και καθοδηγητής, όπως θέλουν να τον παρουσιάσουν ορισμένοι ιστορικοί. Επειδή κυκλοφορούσαν παντού φήμες για επανάσταση των Ελλήνων, οι Τούρκοι της Καλαμάτας άρχισαν να επιζητούν ασφαλέστερο μέρος από την πόλη τους, η οποία ήταν εκτεθειμένη στον κίνδυνο των γειτόνων της Μανιατών. Την αναχώρηση στις 21 Μαρτίου από την Καλαμάτα για να πάει στην Κορώνη ή την Τριπολιτσά είχε προτιμήσει μόνο ένας Τούρκος με την οικογένειά του, ονομαζόμενος Μουράτης, που ήταν γνωστός ως χειρουργός και διατηρούσε φιλικές σχέσεις με πολλούς Έλληνες. Είχε τη μάταιη ελπίδα ότι δεν κινδύνευε, αλλά οι άλλοι Τούρκοι δεν τόλμησαν να φύγουν επειδή: «…ο Νικηταράς είχε καταλάβει τα στενά, και εφύλαττε να τους φονεύση διαβαίνοντας, δεν κινούνται. Εις δε μόνος εξ αυτών, χειρούργος επιτήδειος, φρονών ότι ήτο αναγκαίος δια την τέχνην του και οι Έλληνες ήθελον φεισθή της ζωής του, κινεί με την γυναίκα και τα παιδιά του να υπάγωσιν εις Τριπολιτσάν, και εκείνος μεν φονεύεται, αύτη δ’ επιστρέφει θρηνούσα με τα ορφανά της και επομένως οι Τούρκοι μένουσιν εις Καλαμάταν…».

Βλέποντας ο Βοεβόδας της Καλαμάτας το πλήθος των οπλοφόρων στη γύρω περιοχή, φοβήθηκε και θεώρησε προτιμότερο να αναχωρήσει για την Τριπολιτσά, που ήταν η ιδιαίτερη πατρίδα του. Όμως τον πληροφόρησαν ότι στο δρόμο υπήρχε ενέδρα η οποία σκότωσε το Μουράτη και τελικά αποφάσισε να κλειστεί με τους 150 στρατιώτες και τους λιγοστούς Τούρκους της Καλαμάτας σε τρία οχυρά σπίτια, τα οποία βρίσκονταν κοντά στο ναό της Υπαπαντής του Σωτήρος, ένα εκ των οποίων ανήκε στον Παναγιώτη Ζάρκο, ένα στον Ιωάννη Πανάγου Κυριακό και ένα άλλο στον Ιωάννη Τζάνε.

«…Πρώτοι λοιπόνεισήλθον κατά την 22 Μαρτίου εις τας Καλάμας, ως ανωτέρω είπομεν οι Σταυριανός Π. Καπετανάκης, Ιωάννης Ν. Καπετανάκης, Μιχαήλ Ν. Καπετανάκης, Ηλίας Π. Μαυρομιχάλης. Ταυτοχρόνως ήλθαν ο Γαλάνης Κουμουνδουράκης…».

Οι Καπετανάκηδες έφθασαν από το Αρμυρό πρώτοι, ακολούθησε από τις Κιτριές ο Ηλίας Μαυρομιχάλης και τέλος ήρθε από τον Κάμπο, που είναι μακρύτερα, ο Γαλάνης Κουμουνδουράκης. Με την πρόφαση ότι θα υποστηρίξουν τους Τούρκους για την απαλλαγή της Καλαμάτας από τους «κλέφτες», οι Μανιάτες που ήρθαν οχυρώθηκαν κοντά στα σπίτια του Π. Ζάρκου, του Ηλία Τζάνε και του Ιω. Π. Κυριακού, στα οποία ήταν ασφαλισμένοι από προηγουμένως οι Τούρκοι, ώστε να μην μπορούν οι τελευταίοι να βλάψουν τους Έλληνες της πόλης.

Κατά τη διάρκεια της νύχτας, αναφέρεται, ότι μπήκαν στην Καλαμάτα και άλλοι Μανιάτες, όπως ο Ιωάννης-Κατσής Μαυρομιχάλης και ο αδελφός του Αντωνάκης. Ο Ιω. Φιλήμων για την επανάσταση στη Λακωνία γράφει: «…ης η κίνησις εγένετο σύγχρονος σχεδόν, αλλ’ επισημοτέρα και κραταιοτέρα. Την μεν 22 Μαρτίου επανέστη αύτη, την δε νύκτα της αυτής προς την 23 απεστάλησαν ο Ηλίας Μαυρομιχάλης και οι θείοι τούτου Ιωάννης και Αντώνιος, μετά των αναγκαίων ενόπλων εις Καλάμας, ίνα καταλάβωσι μέρη της πόλεως, συμφώνων όντων και των Καλαμίων, και ούτως ου μόνον ασφαλίσωσι την επί της επιούσης ημέρας είσοδον των λοιπών Λακώνων, αλλά και τας ενδεχομένας προλάβωσι κακώσεις των Τούρκων κατά της πόλεως…».

Πηγή: OI MANIATEΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

Φωτογραφία

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο