Οι επιστολές του Ν. Ζωσιμά προς τους διαχειριστές των κληροδοτημάτων

Στα αρχεία του Αλεξίου Φίλιου, Γιαννιώτη εμπόρου γουναρικών και συγγενή των Ζωσιμάδων, βρέθηκαν οι επιστολές του Νικολάου, του Μιχαήλ και του Αναστασίου Ζωσιμά, από τις οποίες αντλούνται πολύτιμες πληροφορίες για τη διαχείριση των χρημάτων που έστελναν οι Ζωσιμάδες στα Ιωάννινα για αγαθοεργίες.

Ο Φίλιος είχε παντρευτεί το 1830 τη θυγατέρα του δασκάλου Γρηγοράσκου Μπαλάνου, τη Βασιλική, η οποία ήταν εγγονή της Αλεξάνδρας Χατζή Ντόκου, δηλαδή η Βασιλική ήταν εγγονή της μεγαλύτερης αδερφής των Ζωσιμάδων.

Σύμφωνα μ’ αυτές τις χειρόγραφες επιστολές, οι Ζωσιμάδες από το 1792 μέχρι το 1818 είχαν καταθέσει στο Αυτοκρατορικό Ορφανοτροφείο της Μόσχας το ποσό των 280.000 χάρτινων ρουβλίων, εκ των οποίων 120.000 ρούβλια για τη σχολή Μπαλάνου (ή Γκούμα), 90.000 για την παντρειά φτωχών κοριτσιών, 30.000 για την περίθαλψη αποκλεισμένων σπιτιών και 40.000 υπέρ του Κοινού Νοσοκομείου και Πτωχοδοχείου.

Στα Ιωάννινα επίτροποι και εκτελεστές των εντολών τους, στους οποίους διαβιβάζονταν οι τόκοι των παραπάνω κεφαλαίων, είχαν οριστεί ο γαμπρός τους Κυριάκος Χατζής Ντόκος, σύζυγος της Αλεξάνδρας, η αδερφή τους Ζωίτσα Κομπούλη, ο άντρας της αδερφής τους Αγγελικής, ο Κωνσταντίνος Λαμπαδάριος, και μετά το 1815 που πέθαναν ετούτοι, όρισαν επίτροπο στα Ιωάννινα τον δεύτερο εξάδερφό τους από την πλευρά της μητέρας τους, τον Σταύρο Ιωάννη ή Τσαπαλάμο, τον πατέρα του ιδρυτή της Εθνικής Τραπέζης Γεωργίου Σταύρου.

Βέβαια, λόγω της έκρυθμης κατάστασης που επικρατούσε στα Ιωάννινα μετά το θάνατο του Αλή Πασά και την πυρπόληση της πόλης έως το 1828, οι Ζωσιμάδες φρόντιζαν να φτάνουν χρήματα που έστελναν στα Ιωάννινα μέσω διάφορων επιφανών συμπολιτών, ως βοήθεια για να απαλύνονται τα προβλήματα των κατοίκων.

Το 1828 ο Νικόλαος Ζωσιμάς διόρισε πια μόνιμη επιτροπή στα Ιωάννινα που αποτελούνταν από τους προκρίτους της πόλης. Έτσι, εκτελεστές των εντολών του ορίστηκαν ο Δ. Δρόσος, Κ. Αθανασίου, Ν. Τζίνης, Ι. Λιάμπεης και ο Σπ. Μπογάς.

Το 1832, ο Νικόλαος Ζωσιμάς είχε την λαμπρή σκέψη να ιδρύσει στα Ιωάννινα μία σχολή με την επωνυμία «Ζωσιμαία Αδελφότης». Γι’ αυτό γράφει προς την Κοινότητα των Ιωαννίνων να συγκληθεί Γενική Συνέλευση και να οριστεί Επιτροπή των σχολείων κι έτσι ομόφωνα εξελέγησαν τα μέλη της Επιτροπής, δηλαδή ο Δ. Δρόσος, ο Κ. Αθανασίου, ο Ν. Τζίνης, ο Β. Δημητρίου και ακόμη δύο μέλη που δεν αποδέχτηκαν το αξίωμα.

Η μεταλλική σφραγίδα της Επιτροπής έφερε στο κέντρο ανάγλυφη γλαύκα και χρονολογία 1831 ενώ στην περιφέρεια της σφραγίδας γραφόταν «Ἡ ἐπιτροπή τῶν σχολείων Ἰωαννίνων». Εικάζεται πως αργότερα έλαβε το γυμνάσιο την ονομασία «Ζωσιμαία Σχολή» δεδομένου ότι η «Ζωσιμαία Αδελφότης» εκτός από το γυμνάσιο συντηρούσε οικονομικά δύο από τα τρία δημοτικά σχολεία της πόλης, ενώ το τρίτο, η Καπλάνειος Σχολή, συντηρούνταν από πόρους του Καπλάνη.

Η Επιτροπή των σχολείων μόλις ανέλαβε τα καθήκοντά της ζήτησε πίστωση για να αγοράσουν οικόπεδο για να ιδρυθεί σχολικό κτήριο. Η σχετική πίστωση εστάλη άμεσα από τον Ζωσιμά κι έτσι, κατ’ επιθυμία του δωρητού, αγοράστηκε πρώτα το οικόπεδο του Μαλίκου και λίγο αργότερα το διπλανό οικόπεδο του Σπ. Μπαμπανίκου, εκεί όπου αργότερα χτίστηκε το Μέγαρο της Εθνικής Τράπεζας.

Δυστυχώς όμως η οθωμανική κυβέρνηση δεν επέτρεψε να χτιστεί σ’ αυτά τα οικόπεδα η «Ζωσιμαία Σχολή» καθώς ακριβώς απέναντι βρισκόταν το οθωμανικό τζαμί Λιάμ όπου λειτουργούσε μουσουλμανικό σχολείο και υπήρχε ο φόβος πως θα προξενούνταν προστριβές και διαπληκτισμοί ανάμεσα στους χριστιανούς και μουσουλμάνους μαθητές, πράγμα που ενδεχομένως να προξενούσε διαμάχες και μεταξύ των γονιών τους. Έτσι, τα μέλη της Επιτροπής ζήτησαν ξανά χρήματα από τον Ν. Ζωσιμά για να αγοράσουν άλλα δύο συνεχόμενα οικόπεδα, ζητώντας να αγοράσουν το σπίτι του Δ. Αθανασίου, το οποίο μέχρι το 1902 χρησίμευε ως γυμνάσιο καθώς και το παρακείμενο οικόπεδο της Μπέρκοβας. Σ’ αυτό το σημείο, λοιπόν, ανεγέρθη το κτίριο της Ζωσιμαίας Σχολής.



Το παρασκήνιο για την αγορά των οικοπέδων

Με τα χρήματα που έστειλε ο Ν. Ζωσιμάς για να αγοραστούν τα οικόπεδα, το πρώτο οικόπεδο του Μαλίκου γράφτηκε στο όνομα του Δ. Δρόσου και του Σπ. Μπογά. Το δε οικόπεδο του Μπαμπανίκου γράφτηκε στο όνομα του Ν. Τζίνη και του Κ.Α. Αθανασίου, το οικόπεδο του Μπέρκου στο όνομα του Δρόσου και του Κ. Αθανασίου, και το οικόπεδο του Δ. Αθανασίου γράφτηκε στο όνομα του Σπ. Μπογά.

Αφού, λοιπόν, αγοράστηκαν και τα τέσσερα οικόπεδα, ο Ζωσιμάς ζήτησε να χτιστεί το σχολείο στο οικόπεδο του Μαλίκου καθώς το θυμόταν από παιδί και θεωρούσε πως βρισκόταν στην καλύτερη θέση. Τα μέλη της Επιτροπής διατηρούσε το καθένα ξεχωριστή αλληλογραφία με τον Ζωσιμά, όπου ο καθένας έγραφε τη δική του θέση και άποψη για το ζήτημα της ανέγερσης του σχολικού κτιρίου.

Το 1836, λοιπόν, κάποια από τα μέλη της Επιτροπής έγραψαν στον Ζωσιμά να τους στείλει 17.000 τάλιρα για την ανέγερση του κτηρίου της σχολής στα οικόπεδα Αθανασίου και Μπέρκου, όμως οι υπόλοιποι της Επιτροπής του συνέστησαν να μην τα στείλει, γιατί στο μεταξύ βρίσκονταν σε διχόνοια, σε σημείο μάλιστα να έχουν μοιράσει και τους κατοίκους της πόλης σε δύο φατρίες, που η μία κατηγορούσε την άλλη. Έτσι, ξεκίνησε μία νέα θλιβερή περίοδος για την πόλη και ο ίδιος ο Ζωσιμάς δυσαρεστημένος με τη διαχείριση της Επιτροπής απαίτησε να γραφτούν τα οικόπεδα στην «Ζωσιμαία Αδελφότητα». Και καθώς τα μέλη της Επιτροπής δεν φαίνονταν να υπακούν στις εντολές και δεν ήταν πρόθυμοι να αποχωριστούν τα οικόπεδα που ήταν στο όνομά τους, ο Ν. Ζωσιμάς για περισσότερα από δύο χρόνια σταμάτησε να αλληλογραφεί μαζί τους και ασφαλώς δεν τους έστελνε χρήματα.

Η επιστολή

ΖΩΣΙΜΑΣ ΠΡΟΣ Δ. ΔΡΟΣΟΝ ΚΑΙ Κ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

Τήν 15 Ἀπριλίου 1838 Νίζνα

Ἐντιμότατοι Κύριοι Δημήτριε Δρόσου Κατῖνε Ἀθανασίου

Εὐμενώς ἔλαβον τήν ἀπό τάς 7 Δεκεμβρίου τοῦ περασμένου μηνός και χρόνου ἐξ ἧς ἐχάρην διά τον αἴσιον τῆς ὑγείας σας.

Μέ τήν ὁποίαν μέ ἀναγγέλλετε ὅτι ἔχετε λάβει τάς γραφάς μου, ἀπο τας 14 7βρίου και ὅτι νά ἐλάβεταν τήν σημείωσιν διά τά ὅσα μέ αὐτάς σάς ἔγραφα και κατ’ αὐτάς κοινῶς θέλετε μέ ἀποκριθῆ.

Και περιπλέον μέ λέγετε ὅτι εἴχετε λάβει τά σταλθέντα ἀπό Κωνσταντινούπολιν μετρητά ὁποῦ σάς εἴχε στείλει διά λογαριασμόν μου ὁ Κύριος Παναγιώτης Σκουμπουρδῆς γρόσια 23.000 ἤτοι εἴκοσιν τρείς χιλιάδες, τά ὁποῖα κατά τήν διαταγήν μου θέλετε τά μεταχειρισθῆ διά την οἰκοδομήν τῆς ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Νικολάου κατά τήν διόρισίν μου.

Φίλτατοι συμπατριῶται μέ δυσαρέσκειάν μου μέ παρεκινήσατε νά σᾶς ἀναγγείλω διά νά μήν ἔχω ἕως τήν σήμερον καμμίαν ἀπόκρισιν εἰς τάς γραφάς μου, ἀγνοῶ τό αἴτιον διά τήν σιωπήν σας και πλέον ἔκρινα εὔλογον νά δώσω διά τώρα ἀπέρασιν τόσον διά τήν οἰκοδομήν τῆς ἐκκλησίας τοῦ ἁγίου Νικολάου ὡσαύτως και διά τήν οἰκοδομήν τοῦ Ἑλληνικοῦ Γενικού Σχολείου, και διά τήν ἀνάπαυσίν μου ἀπεφάσισα πλέον νά μή σάς στείλω τά μετρητά ὁποῦ ἔστελνα καθ’ ἕκαστον χρόνον και ἄς ὄψονται οἱ αἴτιοι και ἄς δώσουν λόγον ἐν ἡμέρᾳ Κρίσεως. Και το ηὗρον εὔλογον νά πάρω ἄλλα μέτρα θεάρεστα και καθώς κάμνει ὁ καθείς το ἀπολαμβάνει.

Σᾶς κάμνω γνωστόν τόσον εἰς τά ἐδῶ ὡσαύτως και εἰς τήν Μόσχαν ἔλαβαν γράμματα ἀπό τά αὐτόθι ἕως ἀρχάς Μαρτίου και τούς γράφουν ὅτι περνάτε πολλά καλά και ἥσυχα, ὡσαύτως και αἱ ζωοτροφίαι το να εἶναι μέτριαι, και ἔλαβον μεγαλωτάτην εὐχαρίστησιν.

Και ἀπορῶ πῶς ὁ Πανιερώτατος Μητροπολίτης δέν σᾶς ἐπαρακίνησεν νά μέ ἀποκριθῆτε εἰς τας γραφάς μου, ὡσαύτως καί ὁ ἴδιος ὡς ἐμοι δοκεῖ, δέν μέ ἀπεκρίθη οὔτε διά τήν παραλαβήν ζωνιχογούνας ὁποῦ τοῦ εἶχα στείλει μέ τον κυρ Πάνον Ἀντωνίου προς ἀνάπαυσιν και εὐχαρίστησίν μου. Και πλέον μήν ἔχοντας κανένα ὡς τά σήμερον γράμμα σας το ἔκρινα και ἐγώ εὔλογον νά μή γράψω πλέον κανενός τῶν συμπατριωτῶν μου, ὡσαύτως και τοῦ Πανιερωτάτου Μητροπολίτου. Ἡ παροῦσά μου δουλεύει κοινῶς εἰς ὅλους τούς συμπατριώτας μου, ἡ ὁποία ἄς διαβασθῇ εἰς τήν Μητρόπολιν παρόντος τῆς Κοινότητος· Ἐπειδή δέν μοῦ εἶναι ἀρεστὀν νά παραπονεθῇ κανείς ἀπό λόγου μου και ἄς ὄψονται οἱ αἴτιοι ὁποῖοι μᾶς ἐσήκωσανν τόν ζῆλον και τήν ὑπόληψιν ὅπου ἔτρεφεν ή Ζωσιμαία Ἀδελφότης εἰς τήν φιλτάτην τους Πατρίδα ὁποῖ σχεδόν ἐμπράκτως τό ἐβλέπατε.

Ταῦτα και προσκυνῶντας σας μένω ὅλως ἰδικός σας

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΖΩΣΙΜΑΣ

Η νέα Επιτροπή

Έπειτα ο Ν. Ζωσιμάς έσπευσε να διορίσει νέα Επιτροπή, η οποία αποτελούνταν από τον Αλέξιο Φίλιο, γαμπρό του στην εγγονή της αδερφής του, τον πρώτο του εξάδερφο ιατρό Θεοδόσιο Λαμπαδάριο και τον πεθερό αυτού, τον Π. Σαμαρνιώτη. Η Κοινότητα πάλι με επέμβαση του Γενικού Διοικητού ζήτησε να λογοδοτήσουν τα μέλη της πρώτης Επιτροπής αναφορικά με τις καταχρήσεις των διαχειριστών.

Όταν ήρθαν στο φως οι οικονομικές ατασθαλίες των διαχειριστών του κληροδοτήματος του Ζωσιμά, με κοινή απόφαση καθαιρέθηκε ο προεστός και οι επίτροποι των αγαθοεργών καταστημάτων και αντικαταστάθηκαν από άλλους. Νέος προεστός της πόλης ορίστηκε ο Αλέξιος Φίλιος ο οποίος είχε και τη στήριξη όλης της πόλης και ως νέος έφορος της Ζωσιμαίας Σχολής κατόρθωσε να ηρεμήσει τον Νικόλαο Ζωσιμά, ο οποίος σκόπευε να διαθέσει αλλού το τεράστιο ποσό των 30.000 αργυρών ρουβλίων και όχι στα Ιωάννινα. Ο Φίλιος κατόρθωσε ακόμη να αποσπάσει τις υπογραφές των μελών της παλιάς Επιτροπής οι οποίοι διαβεβαίωναν ότι τα οικόπεδα που ήταν στο όνομά τους είχαν αγοραστεί με χρήματα της «Ζωσιμαίας Αδελφότητας».

(Συνεχίζεται)

Πηγή: Ηπειρωτικά Χρονικά τεύχος 6, 1931, τεύχος 8, 1933

Φωτογραφία

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο