Οι είλωτες στην αρχαία Σπάρτη

Μετά τον Τρωικό Πόλεμο και την παρακμή του μυκηναϊκού πολιτισμού, εγκαταστάθηκαν στη Λακωνική δωρικά φύλα, τα οποία εδραίωσαν την κυριαρχία τους στην περιοχή. Σύμφωνα με μια εύλογη υπόθεση, τρεις φυλές Δωριέων, των οποίων τα ονόματα διατηρήθηκαν στα ιστορικά χρόνια, εισέβαλαν γύρω στον 11ο αιώνα από το βορρά στην περιοχή της Λακωνίας.

Οι Δωριείς που κατέβηκαν στην Πελοπόννησο ήταν χωρισμένοι σε τρεις φυλές: τους Υλλείς, τους Δυμάνες και τους Πάμφυλους. Οι ήρωες των φυλών αυτών ήταν συνδεδεμένοι με το μυθικό Αιγιμιό, το γιο του Δώρου, ο οποίος ήταν γενάρχης των Δωριέων. Ο Δύμας και ο Πάμφυλος ήταν γιοι του Αιγιμιού και ο Ύλλας ήταν γιος του Ηρακλή, τον οποίο είχε υιοθετήσει ο Αιγιμιός.

Μπορεί βέβαια οι Δωριείς να είχαν κατακτήσει την περιοχή του Ευρώτα, όμως αποτελούσαν μια μικρή μειοψηφία σε σχέση με τον εντόπιο πληθυσμό, τον οποίο μάλιστα κατέκτησαν και τον εξανάγκασαν σε ένα ιδιαίτερο είδος δουλείας.



Η ίδρυση της αρχαίας Σπάρτης

Η πόλη της αρχαίας Σπάρτης άρχισε να οργανώνεται από τα τέλη του 9ου π.Χ. και τις αρχές του 8ου π.Χ. αιώνα. Φαίνεται πως στις αρχές του 8ου αιώνα π.Χ. η πόλη της Σπάρτης προέκυψε από το συνοικισμό τεσσάρων δήμων ή τεσσάρων χωριών της κοιλάδας του ποταμού Ευρώτα: την Πιτάνη, τη Μεσσόα, την Κυνόσουρα και τις Λίμνες. Τα επόμενα χρόνια, ενσωματώθηκαν στη Σπάρτη και οι Αμύκλες.

Έως το 750 π.Χ., οι Σπαρτιάτες κατάκτησαν την κοιλάδα του Ευρώτα και υποδούλωσαν τους γηγενείς κατοίκους της περιοχής, οι οποίοι έμειναν στην ιστορία γνωστοί με την ονομασία είλωτες. Έτσι, στο χώρο της δωρικής Σπάρτης ζούσαν πολλοί πληθυσμοί με διαφορετική κοινωνική διαστρωμάτωση. Από την μια ήταν οι λίγοι Σπαρτιάτες που είχαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα, και από την άλλη οι περίοικοι που ζούσαν στην περιφέρεια και απολάμβαναν ένα καθεστώς περίπου ισονομίας και οι είλωτες, που αποτελούσαν την πλειονότητα του πληθυσμού και δεν είχαν καθόλου δικαιώματα.

Η κοινωνική οργάνωση των ειλώτων

Οι προηγούμενοι Έλληνες κάτοικοι της κοιλάδας του Ευρώτα ονομάστηκαν είλωτες -που μάλλον σήμαινε οι «κατακτημένοι»-, και περιήλθαν στην κατοχή των Σπαρτιατών γαιοκτημόνων, αλλά δεν έγιναν ατομική ιδιοκτησία τους, όπως ήταν οι δούλοι στις άλλες πόλεις. Οι είλωτες θεωρούνταν πάντοτε περιουσία της πόλης. Οι περισσότεροι δεν εργάζονταν στα σπίτια των κυρίων τους ούτε διαβιούσαν μαζί με ελεύθερους πολίτες, αλλά ασχολούνταν με την αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή και ζούσαν σε καλύβες μέσα στα χωράφια ως δουλοπάροικοι.

Οι είλωτες είχαν σχετική αυτονομία σε σύγκριση με τους οικόσιτους δούλους άλλων πόλεων. Συγκροτούσαν οικογένειες, κατείχαν περιουσιακά στοιχεία -μέχρι και την επικαρπία γης-, τελούσαν δικές τους θρησκευτικές λατρείες και διατηρούσαν τα έθιμά τους. Το κυριότερο ήταν πως όλοι τους ήταν Έλληνες, όπως ακριβώς και οι άρχοντές τους.

Παρά τη σχετική αυτονομία τους, οι είλωτες, που έφταναν κάποτε να είναι έως και δέκα φορές πολυπληθέστεροι από τους ελεύθερους πολίτες, ζούσαν σε καθεστώς ιδιαίτερης καταπίεσης. Η παρουσία τους αποτελούσε μόνιμο κίνδυνο για την πολιτική σταθερότητα της Σπάρτης. Για να αποφευχθεί το μίασμα που θα προκαλούσε ο φόνος τους, αλλά και για να είναι δυνατή η άμεση καταστολή οποιασδήποτε επαναστατικής τους ενέργειας, η Σπάρτη κήρυσσε επίσημα συμβολικό πόλεμο εναντίον τους κάθε χρόνο.

Με τον τρόπο αυτό οι ελεύθεροι πολίτες μπορούσαν να σκοτώνουν είλωτες χωρίς να λογοδοτούν. Μάλιστα, η αυστηρότατη εκπαίδευση των νεαρών Σπαρτιατών, γνωστή ως ἀγωγή, περιλάμβανε ενέδρες και θανατώσεις ειλώτων ως μέρος των θεσπισμένων τελετών ενηλικίωσής τους. Οι υπόδουλοι ζούσαν διαρκώς κάτω από το ζυγό της επίσημης κρατικής τρομοκρατίας.



Η είλωτες, στυλοβάτες της οικονομίας της Σπάρτης

Καθώς οι είλωτες ήταν οι μόνοι που δούλευαν στη γη των πολιτών και επίσης η μοναδική πηγή εργατικού δυναμικού για όλες τις χειρωνακτικές εργασίες, αποτελούσαν το σημαντικότερο παράγοντα στην οικονομία της Σπάρτης.

Επειδή ακριβώς δεν αποτελούσαν μέρος της ιδιωτικής περιουσίας των Σπαρτιατών αλλά ανήκαν στην πόλη, οι είλωτες δεν μπορούσαν να πουληθούν. Μάλιστα, υπήρχε η δυνατότητα σε περίπτωση ανάγκης της Σπάρτης να απελευθερωθούν μαζικά, όπως άλλωστε συνέβη την εποχή του Πελοποννησιακού πολέμου. Τότε ο στρατηγός Βρασίδας απελευθέρωσε τους είλωτες που πολέμησαν στη Χαλκιδική.

Σε κατάσταση πολέμου, οι είλωτες μετείχαν ως βοηθοί των Σπαρτιατών. Συνήθως για κάθε Σπαρτιάτη αντιστοιχούσε από ένας έως επτά είλωτες. Επίσης, οι είλωτες υπηρετούσαν και ως ερέτες στα πλοία και μερικές φορές ως ψιλοί πεζικάριοι.

Ανάμεσα στους είλωτες ξεχώριζαν οι Μεσσήνιοι, οι οποίοι έκαναν συχνά εξεγέρσεις και αποτελούσαν ένα μόνιμο πρόβλημα για τη Σπάρτη. Οι Σπαρτιάτες βέβαια για να διατηρούν την τάξη, τρομοκρατούσαν τους είλωτες με κάθε μέσο, όπως με ξυλοδαρμούς, εξευτελισμούς και ασφαλώς με τις συστηματικές δολοφονίες.

Πηγές:
greeklaws.com

eclass.uop.gr

greek-language.gr

Φωτογραφία 



Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο