Οι Έλληνες Αρβανίτες και η ηπειρώτικη καταγωγή τους



Ο όρος «Αρβανίτης» στο πέρασμα των αιώνων

Αδιαμφισβήτητα, ο όρος «Αρβανίτης» έχει υποστεί τόσες εννοιολογικές μεταλλάξεις στο διάβα του χρόνου, που σήμερα επικρατεί μια γενική σύγχυση σχετικά με το τι είναι ένας Αρβανίτης, εάν δηλαδή είναι Έλληνας ή Αλβανός. Εάν μάλιστα προστεθούν και οι ελλιπείς ιστορικές γνώσεις των σύγχρονων Ελλήνων σε συνάφεια με την έξαρση διάφορων εθνικιστικών «κορωνών», σίγουρα κρίνεται αρκετά δύσκολη η εξακρίβωση της ιστορικής πραγματικότητας.

Στην αρχή ο όρος «Αρβανίτης» φανέρωνε την καταγωγή των Ελλήνων κατοίκων της περιοχής του Αρβάνου. Αργότερα, που στην περιοχή του Αρβάνου ήρθαν πληθυσμοί εξ ανατολής, οι αυτοαποκαλούμενοι Σκιπτάρ ή Σκιπετάρ, προσφωνούνταν κι εκείνοι ως Αρβανίτες λόγω του γεγονότος πως κατοικούσαν στο Άρβανο. Στη συνέχεια, Αρβανίτες αποκαλούνταν οι έποικοι της Ηπείρου και της Αλβανίας στον ελλαδικό χώρο.

Ακόμη, στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας Αρβανίτες αποκαλούνταν και οι προερχόμενοι από την Αλβανία που εφορμούσαν στην υπόδουλη Ελλάδα και διέπρατταν κάθε είδους βιαιοπραγίας και λεηλασίας εις βάρος του χριστιανικού πληθυσμού. Στα νεώτερα χρόνια Αρβανίτες ονομάζονται αποκλειστικά οι Έλληνες που ομιλούν την αρβανίτικη διάλεκτο.

Ο γεωγραφικός προσδιορισμός της περιοχής του Αρβάνου

Οι γηγενείς Ηπειρώτες γνωρίζουν από την παράδοση πως το Άρβανο είναι η περιοχή στην αριστερή όχθη του ποταμού Αώου μέχρι τον αιγιαλό του Αυλώνα, η οποία διαχωρίζεται από τον Κελυνδό ποταμό σε ανατολικό και δυτικό Άρβανο.

Το ανατολικό Άρβανο αρχίζει από τα χωριά Κούτζη και Ζουλιάτες, και ανεβαίνει μέχρι τα χωριά δυτικά του Δέλβινου. Το δυτικό πάλι αρχίζει από τους Ζουλιάτες και φτάνει μέχρι τον Αυλώνα.

Ως αρχική κοιτίδα, λοιπόν, των Αρβανιτών θεωρείται η Βόρειος Ήπειρος, συνεπώς οι Αρβανίτες είναι Έλληνες Ηπειρώτες. Στην περιοχή της Βορείου Ηπείρου, σημερινής νότιας Αλβανίας, τα πανάρχαια τοπωνύμια Άρβων και Άρβανον, οι ακμάζουσες ελληνικές πόλεις, αλλά και το πανάρχαιο πατριδωνυμικό Αρβανίτες αποτελούν απόδειξη για την αρχαιότατη παρουσία Ελλήνων σ’ αυτή την περιοχή.

Η Αρβανίτικη γλώσσα

Στα παλαιότερα χρόνια που στο Άρβανο κατοικούσαν μόνο Έλληνες Ηπειρώτες, πριν δηλαδή την εγκατάσταση των Σκιπτάρ, φυσικά οι Αρβανίτες μιλούσαν μόνο ελληνικά. Καθώς όμως άρχισαν οι Έλληνες Αρβανίτες να πλαισιώνονται από τους Γκέγκηδες και τους Τόσκηδες, φύλα των Σκιπετάρ, η καθημερινή συναναστροφή και η κοινή συμβίωση γέννησε έναν νέο γλωσσικό κώδικα επικοινωνίας, τα Αρβανίτικα. Το γεγονός πως οι Έλληνες της Βορείου Ηπείρου υιοθέτησαν την αρβανίτικη διάλεκτο δεν σημαίνει πως έπαψαν να ομιλούν και τα ελληνικά και ασφαλώς ποτέ δεν ξέχασαν ποια ήταν η καταγωγή τους, ούτε βέβαια αφομοιώθηκαν από τους Σκιπετάρ. Τα αρβανίτικα, όπως άλλωστε και τα βλάχικα, ποτέ δεν αποτέλεσαν εθνική γλώσσα για να θεωρούνται και ως κριτήριο εθνικής καταγωγής.



Ο Ατταλειάτης, οι Αρβανίτες και οι Αλβανοί

Ο Ατταλειάτης, Βυζαντινός αξιωματούχος και χρονογράφος, μνημονεύει στο έργο του για πρώτη φορά τον όρο «Αρβανίτες» τον 11ο αιώνα, αναφερόμενος σε συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα της Αυτοκρατορίας. Ο όρος «Αρβανίτες» εμφανίζεται ξανά τον 14ο αιώνα και ως ταυτόσημο με τους Αλβανούς, πράγμα που αρχίζει να δημιουργεί μεγάλη σύγχυση.

Οι ιστορικοί ισχυρίζονται πως η εισαγωγή του όρου «Αλβανοί» για τη δήλωση των ομώνυμων πληθυσμών της Βαλκανικής οφείλεται σε αρχαιομαθείς και αρχαΐζοντες λογίους. Με απλά λόγια, ο όρος «Αλβανοί» αλλά και «Αλβανίτες» είναι κατασκεύασμα των λογίων, καθώς το «Αλβανός» ή «Αλβανίτης» μπορεί να παραχθεί από το όρος Άλβανον της Ρώμης αλλά σε καμία περίπτωση από το Άρβανον. Συνεπώς, το «Αλβανίτης» θα είχε διαφορετική έννοια από τη σημερινή, να δηλώνεται δηλαδή ο κάτοικος του Αρβάνου.

Διάφορες ιστορικές μαρτυρίες

Ο Κ. Άμαντος έγραφε ότι «Αρβανίτες» αποκαλούσαν στην Κωνσταντινούπολη όλους τους Ηπειρώτες. Στην Κέρκυρα πάλι ως «Αρβανίτες» αποκαλούσαν τους ορθόδοξους χριστιανούς της Ηπείρου σε αντιδιαστολή με τους μουσουλμάνους της Ηπείρου, τους οποίους ονόμαζαν Τούρκους.

Ο Βακαλόπουλος δήλωνε πως: «…οἱ Ἠπειρῶται ἐλέγοντο ἄλλοτε ἐν Τουρκίᾳ καί Ἀρβανῖται ὡς γνῶσται τῆς ἀλβανικῆς γλώσσης».

Ο Ψαλίδας χρησιμοποίησε και για την Ήπειρο τη λέξη Αλβανία, «λογίαν μορφήν τοῦ παλαιότερον ὑπό τῶν ἄλλων Ἑλλήνων διά τήν Ἤπειρον χρησιμοποιουμένου ὅρου Ἀρβανιτιά». Όμως, στο πρώτο υπόμνημά του προς τον Καποδίστριαν (15/27 Αυγ. 1828) γράφει: «…ἡ Ἤπειρος κακά λέγεται Ἀρβανιτιά, ἐνῶ κανείς ἀρβανίτικα δέν ἠξεύρει».

Η Σκιπερία και οι Σκιπετάρ

Μέχρι περίπου τον 14ο αιώνα, οι γειτονικοί λαοί ονόμαζαν την περιοχή που κατοικούσαν Έλληνες Αρβανίτες ως Αρβανιτία. Αργότερα, την ονόμαζαν Αλβανία, ονομασία που διήρκεσε μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, εποχή που συστάθηκε το Αλβανικό κράτος. Οι Αλβανοί πάλι στη γλώσσα τους αυτοαποκαλούνται Σκιπετάρ, και τη χώρα τους την ονόμασαν Σκιπερία -Shqiperia-.

Οι ερευνητές προτάσσουν διάφορες ερμηνείες για την ονομασία Σκιπερία. Μια ερμηνεία θέλει Shqiperia να σημαίνει χώρα των αετών (shqip=αετός), ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι σημαίνει τόπος βραχώδης. Κάποιοι υποστηρίζουν πως η λέξη Shqiperia παράγεται από τη δαρδανική πόλη Σκούποι (Σκόπια), θεωρώντας πως πρώτα οι Σκιπετάρ κατοίκησαν στα Σκόπια και μετά στην περιοχή της σημερινής Αλβανίας. Έχει, βέβαια, προταθεί και η άποψη πως η λέξη Shqiperia δηλώνει την περιοχή όπου κατοικούν οπλοφόροι, από το shqipetο=όπλο.

Ασφαλώς, όποια και εάν είναι η προέλευση της λέξης Shqiperia και της φυλετικής ομάδας των Σκιπετάρ, το σίγουρο είναι πως ετυμολογικά δεν σχετίζεται ούτε με τη λέξη Άρβανον ούτε με τη λέξη Αρβανίτης για να ταυτίζονται και αυτές οι δύο πληθυσμιακές ομάδες.

Παρακολουθήστε ένα βίντεο με τον Καβοντορίτικο χορό σε αρβανίτικα δίστιχα, που είναι πολύ αγαπητός στους Αρβανίτες της Αττικής και της Εύβοιας.


Πηγές:

stamoulis.gr
stamoulis.gr
pare-dose.net

Φωτογραφία


Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο