Μαρτυρίες Ρώσων περιηγητών για τους Έλληνες την Τουρκοκρατία

Οι Έλληνες γενικά διατηρούσαν ήδη από την εποχή του Βυζαντίου σχετικά καλές σχέσεις με τους Ρώσους και αργότερα που βρέθηκαν υπό τον οθωμανικό ζυγό, ιδιαίτερα την εποχή της Μεγάλης Αικατερίνης, η Ρωσία ήταν η χριστιανική υπερδύναμη που φάνταζε ως η μόνη ικανή να αντιταχθεί στην παντοδυναμία του Σουλτάνου.

Το δεύτερο ήμισυ του 18ου αιώνα, οι ανέκαθεν παραδοσιακές σχέσεις μεταξύ της Ελλάδας και της Ρωσίας ενισχύθηκαν και εντατικοποιήθηκαν, γεγονός που αποδίδεται στη δραστηριοποίηση του πολεμικού και πολιτικού ρόλου της Ρωσίας στη λεκάνη της Μεσογείου.

Την εποχή εκείνη, πάλι, η πλειοψηφία των Ρώσων αντλούσαν τις γνώσεις τους για την Ελλάδα από τα σχολικά και πανεπιστημιακά εγχειρίδια της κλασικής παιδείας. Εξάλλου, ήταν διαδεδομένη η άποψη της καταπίεσης των ορθόδοξων Ελλήνων χριστιανών από τους σκληρούς και άπιστους Τούρκους, που υπέβαλαν τους ορθόδοξους αδερφούς υπό καθεστώς υποτιμητικής δουλείας. Επισκεπτόμενοι όμως τον ελληνικό κόσμο, οι Ρώσοι περιηγητές ανακάλυψαν και μία νέα Ελλάδα, η οποία, σε ορισμένες περιπτώσεις, διέφερε από τις αρχικές τους προδιαθέσεις.

Παρά το γεγονός, λοιπόν, ότι η αντιμετώπιση των Ρώσων από τους Έλληνες κατά κανόνα εμφανίζεται θετική, στα απομνημονεύματα των Ρώσων περιηγητών υπάρχουν αρκετά παραδείγματα που θέτουν υπό αμφισβήτηση μία τέτοια γενίκευση. Αρκετές φορές, μάλιστα, οι Ρώσοι είχαν να αντιμετωπίσουν την κακοπροαίρετη διάθεση των Ελλήνων, γεγονός που αποδίδεται στο γεγονός ότι ο στόλος της Ρωσίας δεν εκλαμβανόταν, πάντοτε, ως λυτρωτής της Ελλάδας από τον τουρκικό ζυγό. Πόσο μάλλον που οι πολεμικές επιχειρήσεις εμπόδιζαν την ελεύθερη ενασχόληση με το εμπόριο, κύρια πηγή εσόδων για τους Έλληνες, και αποτελούσε αιτία επιπρόσθετων δυσκολιών για τον άμαχο πληθυσμό.



Στεπάν Χμετέφσκι

Ο καπετάνιος του ρωσικού ναυτικού Στεπάν Χμετέφσκι, ο οποίος έλαβε μέρος στις πολεμικές επιχειρήσεις στο Αιγαίο την περίοδο 1770-1774, έγραφε σχετικά με την πολιορκία ενός φρουρίου: «Οι Έλληνες, όπου τους παρέχεται η δυνατότητα να πυροβολήσουν Ρώσο, δεν την αφήνουν ανεκμετάλλευτη, πράγμα που και ο ίδιος είδα: εμένα με πυροβολούσαν όχι μόνο Τούρκοι, αλλά και Έλληνες».

Ιβάν Βεσνιακόφ

Ο Ιβάν Βεσνιακόφ, ο οποίος την περίοδο 1804-1805 ταξίδεψε στα Ιεροσόλυμα μέσω της Ελλάδος, περιγράφει ως εξής ένα δυσάρεστο περιστατικό, που έλαβε χώρα στη Μυτιλήνη το Νοέμβριο του 1804 και στο οποίο ο ίδιος συμμετείχε:
«Κατά τη διάρκεια του φαγητού μας στην ταβέρνα, δύο ηλικιωμένοι Έλληνες κατάλαβαν από την ομιλία μας ότι είμαστε Ρώσοι. Ο ένας απ’ αυτούς, βγάζοντας από τη ζώνη του ένα μαχαίρι, μας είπε στα ελληνικά: “Βλέπω ότι είστε Ρώσοι, ο στόλος των οποίων, κατά τη διάρκεια του πολέμου με τους Τούρκους, έγινε αιτία πτώχευσης του νησιού μας, εξαιτίας της τακτικής επισκευής των πλοίων σας. Για το λόγο αυτό, σε τέτοιους σαν εσάς αξίζει ο θάνατος”».

Σκηνή μάχης Ρώσων στρατιωτών στην Πελοπόννησο, το 1770. Πρωτοσέλιδο από το βιβλίο του Choiseul Goufier, Voyage Pittoresque de la Grèce, 1782. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ.ΙΑ΄, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1975, σ.148.

Βλαντίμιρ Μπρονέφσκι

Ο καπετάνιος Βλαντίμιρ Μπρονέφσκι, ο οποίος επισκέφτηκε διάφορες περιοχές της Μεσογείου την περίοδο 1805-1810, υπηρετώντας στο ρωσικό στόλο, αναφέρει ότι στην Κέρκυρα, πρωτεύουσα της Ιονίου Πολιτείας, διαμορφώθηκαν δύο αντιμαχόμενες μεταξύ τους παρατάξεις, η ρωσική και η γαλλική, οι οποίες επεδίωκαν να αποκομίσουν όφελος από την αντιπαράθεση των ναυτικών Δυνάμεων της εποχής.



Κατά τη διάρκεια της γαλλικής αρμοστείας στην Κέρκυρα, οι Γάλλοι «παραχώρησαν τις καλύτερες εκτάσεις σε εκείνους τους ντόπιους κατοίκους, που τους βοήθησαν να εδραιώσουν την κυριαρχία τους στο νησί, αφαιρώντας τις, παράλληλα, από άλλους κατοίκους, κάνοντας κατάχρηση του δικαιώματος του κατακτητή», ενώ η αριστοκρατία της Κέρκυρας, που υποστήριζε τη Ρωσία, βρήκε σε αυτή καταφύγιο. Όταν, όμως, στη νήσο εδραιώθηκε η ρωσική αρμοστεία, «μαζί με τους Γάλλους αποχώρησαν και όσοι από τους ντόπιους κατοίκους ήταν πιστοί σε αυτούς». Για το λόγο αυτό, ανακεφαλαιώνει ο Μπρονέφσκι, «ανάμεσα στην ντόπια αριστοκρατία υφίσταται σπόρος έχθρας, ο οποίος δε δύναται να αντιμετωπισθεί σύντομα, δεδομένου ότι ο κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να βρει στην Κέρκυρα την παράταξη και το κόμμα που του αρμόζει».

Η τελευταία παρατήρηση του Ρώσου στρατιωτικού είναι χαρακτηριστική και αξιομνημόνευτη, δεδομένου ότι η αντιπαράθεση ενδιαφερόντων διαφόρων ομάδων στο εσωτερικό της Ελλάδος και ο προσανατολισμός τους στις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής θα δημιουργούσαν τις προϋποθέσεις διεύρυνσης και επέκτασης, στο μέλλον, των εχθρικά διακείμενων απέναντι στη Ρωσία προδιαθέσεων, κυρίως την περίοδο αποδυνάμωσης της ρωσικής επιρροής και εμβέλειας και, αντίθετα, ενίσχυσης των θέσεων και της επιρροής των λοιπών ευρωπαϊκών Δυνάμεων στην περιοχή.

Από την άλλη, στις περιπτώσεις που οι Έλληνες δεν διέθεταν τη δυνατότητα άμεσης συμμετοχής στις πολεμικές επιχειρήσεις, δεν έκρυβαν τη χαρά τους από τις επιτυχίες του ρωσικού στόλου και την ήττα των Τούρκων.

Σεργκέι Πλεσέεφ

Ο λοχαγός του ρωσικού ναυτικού Σεργκέι Πλεσέεφ περιγράφει ότι, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στη Εγγύς Ανατολή το 1772, έγινε γνωστή η έναρξη νέων πολεμικών επιχειρήσεων του ρωσικού ναυτικού ενάντια των Τούρκων. Σύμφωνα με τον Πλεσέεφ, η είδηση αυτή προξένησε στον ελληνικό πληθυσμό έκρηξη θαυμασμού: «Ο λαός χαιρόταν και όλοι θεωρούσαν τους εαυτούς τους ευτυχισμένους, διότι βοηθούν τους Ρώσους ενάντια στους Τούρκους».

Ματθαίος (Ματβέι) Κοκόβτσεφ

Την περίοδο του ρωσο-τουρκικού πολέμου 1768-1774, καταγράφει ο αξιωματικός του ρωσικού στόλου Ματθαίος (Ματβέι) Κοκόβτσεφ ένα περιστατικό, που αντικατοπτρίζει χαρακτηριστικά την άποψη των Ρώσων περιηγητών για τους Έλληνες: «Κατά τη διάρκεια της παρουσίας του ρωσικού στόλου στο Αρχιπέλαγος, ενθαρρυμένοι από την παρουσία ρωσικών όπλων, εκδήλωναν οι Έλληνες εξαιρετικά δείγματα ανδραγαθίας. Τα μικρότερά τους πλοιάρια, σε περίπτωση επίθεσης τουρκικών γαλέρων, προτιμούσαν να αυτοπυρποληθούν από το να αιχμαλωτισθούν από τον εχθρό. Τα μη τακτικά στρατεύματά τους… κατά την απόβασή τους στην ακτή επιδείκνυαν ξέχωρη ανδρεία, που τους εμψύχωνε όλους. Οι Ψαριώτες, οι Μυκονιάτες και άλλοι νησιώτες όπλιζαν μικρά πλοιάρια… , και με τη βοήθεια του ρωσικού στόλου όχι μόνο αιχμαλώτιζαν τα τουρκικά εμπορικά πλοία, αλλά, αποβιβαζόμενοι, τακτικά, στις ακτές, ερήμωναν τους οικισμούς».

Κιρ Μπρόννικοφ

Ιδιαίτερα, όταν το 1821 στην Ελλάδα ξέσπασε η Επανάσταση, οι Έλληνες όλο και περισσότερο προσανατολίζονταν προς τη Ρωσία, αποσκοπώντας στην υποστήριξή της ως εγγύηση για την επίτευξη του σκοπού τους, δηλαδή την επιτυχή έκβαση του αγώνα ενάντια στον οθωμανικό ζυγό. Ευρισκόμενος στο επίκεντρο της ενόπλου σύρραξης, ο Ρώσος προσκυνητής Κιρ Μπρόννικοφ, δουλοπάροικος των Σερεμέτιεφ, περιγράφει ως εξής την κοινή γνώμη και τις διαθέσεις των κατοίκων της Σκοπέλου, κοντά στο Άγιο Όρος: «Οι κάτοικοι βρίσκονταν σε μεγάλη θλίψη, ιδίως οι γυναίκες. Συναντώντας μας στο δρόμο και μη γνωρίζοντας τη ρωσική γλώσσα, ξέπνοες και μέσα στα δάκρυα μας έλεγαν τα εξής, τα οποία μας εξήγησε αργότερα διερμηνέας: εάν δε μας βοηθήσει η Ρωσία, τότε εμείς οι Έλληνες χαθήκαμε, και συμπληρώνει ότι μέρος των κατοίκων του νησιού, ωστόσο, δε συμμερίζονται αυτή την άποψη και παρά τη δυσμενή αυτή συγκυρία και τη δύσκολη θέση, στην οποία βρέθηκαν, δεν εγκατέλειπαν την περηφάνια τους».

Πηγή:
ΘΕΟΔΩΡΑ ΓΙΑΝΝΙΤΣΗ  “Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΟΠΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΤΩΝ ΡΩΣΩΝ ΠΕΡΙΗΓΗΤΩΝ”

Φωτογραφία 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο