Μαρτυρίες περιηγητριών για τις Ελληνίδες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

 

Ξένες περιηγήτριες που επισκέφτηκαν διάφορες περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που κατοικούνταν από Έλληνες τον 17ο, 18ο και 19ο αιώνα αποτύπωσαν τις εντυπώσεις που σχημάτισαν για τις Ελληνίδες εκείνης της εποχής.

«Αν κάθε Τούρκος πασάς είχε μία Ασπασία, πόσο θα βελτιωνόταν το γένος των Μωαμεθανών […] Έχω δει και έχω γνωρίσει πολλές γυναίκες της σύγχρονης Ελλάδος, οι οποίες έχουν στερηθεί την μάθηση και την ιστορική τους μνήμη, όμως οι καρδιές τους πλημμυρίζουν από Ελληνικές αρετές, και τα χαρακτηριστικά τους είναι πλασμένα από τα ωραία σχήματα που έχουν γίνει αθάνατα από την σμίλη του Απέλλου και του Φειδία» (Celine Α’: 115).

Οι αρετές των Ελληνίδων

Οι περιηγήτριες του 18ου και 19ου αιώνα περιέγραφαν τις Ελληνίδες ως υπερήφανες και ωραίες γυναίκες με καρδιές πλημμυρισμένες από ελληνικές αρετές, δίψα για μάθηση και βελτίωση, εξευγενισμένες στα γούστα τους, καθαρές, εργατικές, αφοσιωμένες συζύγους και μητέρες, γενναίες και τολμηρές, γυναίκες με πάθος, έντονο πατριωτισμό και εθνικό πνεύμα. Οι γυναίκες προτιμούσαν να πεθάνουν παρά να γίνουν σκλάβες των Τούρκων.

Η συγγραφέας-περιηγήτρια Dora d’Istria

Σύμφωνα με τις γυναικείες μαρτυρίες, οι Ελληνίδες πάντα πολεμούσαν στο πλευρό των ανδρών τους, των πατέρων τους και των γιων τους. Για παράδειγμα, σε αναλυτική περιγραφή των Ελληνίδων του Αρχιπελάγους προβαίνει η διεθνώς διακεκριμένη στην εποχή της συγγραφέας-περιηγήτρια Dora d’Istria (1859, 1863). Στα έργα της επικεντρώνει την προσοχή της στο πατριωτικό και εθνικό πνεύμα των Ελληνίδων, οι οποίες, όπως σημειώνει, συμμετείχαν ενεργά στον εθνικο-απελευθερωτικό αγώνα και προτιμούσαν να πεθάνουν παρά να γίνουν σκλάβες των Τούρκων.

Στις Σπέτσες, η Dora d’Istria μάς πληροφορεί ότι επισκέφτηκε την οικία και τους απογόνους της Μπουμπουλίνας (D’Istria 1859). Αναφέρει, επίσης, τις Σουλιώτισσες, τις γυναίκες του Μεσολογγίου, τις γυναίκες των Κλεφτών, τη Μαντώ Μαυρογένους, κ.ά., υπογραμμίζοντας το κάλλος των Ελληνίδων, τη διατήρηση της αρχαίας ενδυμασίας και την παιδεία των γυναικών.



Η Αγγλίδα περιηγήτρια Frances Maclellan

Όσον αφορά στο πατριωτικό και εθνικό πνεύμα των Ελληνίδων, και η Αγγλίδα περιηγήτρια Frances Maclellan, στην Κέρκυρα το 1835, επικεντρώθηκε στις Σουλιώτισσες και δήλωνε: «Απολάμβανα να διηγούμαι τις ιστορίες αυτών των γενναίων γυναικών στις Αγγλίδες κυρίες που ζούσαν μέσα στην άνεση και στην ασφάλεια των σπιτιών τους» (Maclellan 1835).

Οι περιηγήτριες συνέκριναν τις Ελληνίδες με τα αρχαία γλυπτά, επισημαίνοντας ιδιαίτερα ότι δεν είχαν συμπεριφορά υποταγής και δουλοπρέπειας όπως οι Οθωμανίδες και οι έγκλειστες εξισλαμισμένες σκλάβες των χαρεμιών. Σε αντίθεση με τις Τουρκάλες, κυκλοφορούσαν ακάλυπτες, δηλαδή χωρίς το γιασμάκι και το φερετζέ, συμμετείχαν στις γιορτές μαζί με τους άνδρες, ίππευαν άλογα, κολυμπούσαν, χόρευαν, και γενικά συμμετείχαν στις κοινωνικές δραστηριότητες και στη ζωή της κοινότητάς τους. Έπλεκαν το εγκώμιο του κάλλους των Ελληνίδων, παρατηρώντας, μεταξύ άλλων, ότι οι Ελληνίδες διατηρούσαν την αρχαία ελληνική ενδυμασία.

Η Lady Montagu

Η Lady Montagu (1718), η σύζυγος του Άγγλου πρέσβη στην Κωνσταντινούπολη -η πρώτη περιηγήτρια που συμμετείχε η ίδια στην χορευτική διαδικασία των Ελλήνων- σε επιστολή της, από την οικία της στον Έβρο, το 1717, παρατηρούσε ότι οι Ελληνίδες χόρευαν σαν την θεά Άρτεμη: «Ο τρόπος που χορεύουν, αναμφίβολα, είναι ο ίδιος με εκείνον που η Άρτεμη χόρεψε στις όχθες του Έβρου».

Περιέγραφε κι αυτή τις Ελληνίδες ως ωραίες γυναίκες, που διατηρούσαν ακόμα την αρχαία Ελληνική ενδυμασία. «Οι Ελληνίδες κάνουν την μονοτονία της κοινωνικότητας πιο υποφερτή», έγραφε για τις Ελληνίδες της Κωνσταντινούπολης το 1816 η Ελβετίδα Louise Demont (1821).

Για τις Ελληνίδες της Μικράς Ασίας

Το κάλλος των Ελληνίδων της Σμύρνης εγκωμίαζαν το 1836 και το 1840 η Αμερικανίδα περιηγήτρια Sara Rogers Haight (1840) και η Αγγλίδα περιηγήτρια Lady Harriet Catharine Egerton (1841). Η Αμερικανίδα περιηγήτρια διέκρινε επίσης ότι στην Σμύρνη, «τον τόπο του Ομήρου» υπήρχαν γυναίκες που εργάζονταν στον τζόγο.

Η Haight επισκέφθηκε κι ένα ελληνικό χωριό της Μικρά Ασίας στην Καραμάνια, που ονομαζόταν Μουλάχ, όπου οι Ελληνίδες δεν έμεναν κλεισμένες μέσα στα σπίτια τους, αλλά σε αντίθεση με τις Τουρκάλες, εργάζονταν μαζί με τους άνδρες στα χωράφια.

Οι Ελληνίδες των ελληνικών νησιών

Ως «η χώρα των διάσημων Αμαζόνων», περιέγραφε τη Μυτιλήνη, το 1859, η Αγγλίδα περιηγήτρια Emily A. Beaufort (1861), υπογραμμίζοντας ότι οι Ελληνίδες της Μυτιλήνης έβγαιναν για κυνήγι, ίππευαν άλογα, κυριαρχούσαν και διοικούσαν στις οικογενειακές υποθέσεις, κληρονομούσαν γη και εργάζονταν, έφτιαχναν και πουλούσαν εργόχειρα, κεντήματα, κ.ά.

Στην Ρόδο το 1860 η Αγγλίδα περιηγήτρια Annie Jane Harvey (1861) εξυμνούσε το κάλλος των Ελληνίδων. Στη Σαντορίνη περιέγραφε τις Ελληνίδες ως όμορφες, λυγερές και ψηλές, τονίζοντας ότι είχαν ανοιχτόχρωμα μάτια.

Στη Μήλο, το 1874, η Αγγλίδα περιηγήτρια Lady Brassey (1880) διέκρινε ότι το νησί κατοικείτο από ωραίους άνδρες, ωραίες γυναίκες και όμορφα παιδιά που είχαν τον κλασσικό ελληνικό τύπο, ίσια μύτη, όμορφο στόμα και ήταν καθαροί.

Οι Ελληνίδες του Πόντου

Το 1870, μετά από επίσκεψή της στη Σινώπη του Πόντου, η Harvey (1871) υπογράμμιζε ότι οι Ελληνίδες ήταν πολύ ωραίες γυναίκες, που έμοιαζαν με τα αρχαία Ελληνικά αγάλματα, είχαν ανοιχτόχρωμο δέρμα και κοκκινωπά ή ξανθά μαλλιά. Σε αντίθεση με τις ηλικιωμένες Τουρκάλες, διατηρούσαν την ομορφιά τους, κάτι ασυνήθιστο και σπάνιο για τις ταπεινότερες κοινωνικές τάξεις στις χώρες της Ανατολής, όπου οι γυναίκες γερνούσαν πρόωρα. Διέκρινε, επίσης, την «εξαιρετικά καλή φύση και διάθεση» των γυναικών της Σινώπης, και περιέγραφε την καθημερινή «χορευτική μανία» των Ποντίων.

Εκτίμησε, επίσης, ότι ήταν πολύ καθαρές, επισημαίνοντας ότι επιδίδοντο, καθημερινά, σ’ «ένα συνεχές τρίψιμο», μία συνήθεια που είχε επηρεάσει και τους υπόλοιπους κατοίκους της Σινώπης στο θέμα της καθαριότητας.

Πηγή: Ελληνισμός, Υποδούλωση, Τρομοκρατία και Δουλεία: Αφηγήσεις Δυτικών Περιηγητριών 

Φωτογραφία 

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο