Η ύδρευση της Αθήνας τα πρώτα χρόνια του Ελληνικού Κράτους



Με τη μεταφορά της πρωτεύουσας της Ελλάδας και της άφιξης του Όθωνα στην Αθήνα στις 25-1-1833, η πόλη βρέθηκε αντιμέτωπη με πλήθος προβλημάτων, με σοβαρότερο εκείνο της ύδρευσης.

Οι Αθηναίοι μετά την άφιξη του Όθωνα, μέσω αντεγκλήσεων και διαφωνιών, προσπάθησαν να εκλέξουν νέα δημογεροντία, η οποία στην ουσία θα μεριμνούσε για την επίλυση των άμεσων προβλημάτων της πόλης. Η Αντιβασιλεία, βέβαια, ζήτησε άμεση εφαρμογή του νόμου για τη σύσταση των δήμων. Έτσι, διενεργήθηκαν οι πρώτες δημοτικές εκλογές τον Μάρτιο του 1835. Το δήμο της Αθήνας αποτελούσαν η πόλη της Αθήνας και οι γύρω συνοικισμοί, με πληθυσμό 5.000 κατοίκους.

Το νερό ως δημόσιο αγαθό

Η πρώτη επίσημη πράξη ανάμεσα στη δημογεροντία και στο κράτος αναφορικά με το νερό στην πόλη, ήταν σχετικά με το καθεστώς κατοχής και διανομής. Η κοινοποίηση της σχετικής διαταγής του αρμόδιου Υπουργείου των Εσωτερικών και των Οικονομικών προς τη δημογεροντία ανέφερε:

«Η κοινότης των Αθηνών ήτον υπόχρεως να επισκευάζη τα υδραγωγεία χωρίς να λαμβάνη κανένα δικαίωμα επί των υδάτων. Η κυβέρνηση επικαλούμενη το πρότερο προεπαναστατικό-οθωμανικό καθεστώς, απέβλεπε στη διοχέτευση άφθονου νερού στα δημόσια καταστήματα χωρίς την καταβολή αντιτίμου».

Αυτό σήμαινε πως το Ελληνικό Κράτος συνέχιζε να παρέχει δωρεάν το νερό στους κατοίκους, όπως ακριβώς συνέβαινε και επί Τουρκοκρατίας.

Η ίδρυση της Αθήνας στις πρώτες δεκαετίες

Οι 5.000 κάτοικοι της Αθήνας τα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσης υδρεύονταν από ένα μικρό υδραγωγείο στους Αμπελόκηπους, το λεγόμενο τούρκικο, και από τα ελάχιστα φρέατα. Εκείνο το μικρό υδραγωγείο των Αμπελοκήπων αποτελούσε τμήμα του μεγάλου ρωμαϊκού Αδριάνειου υδραγωγείου, όμως εκείνη την εποχή οι Αθηναίοι αγνοούσαν τόσο την ύπαρξη όσο και το μέγεθός του.

«Αλλ’ ηγνόουν τότε τας πηγάς του υδραγωγείου καθώς και την από των Αμπελοκήπων εξακολούθησιν αυτού εκ της Αδριανείου δεξαμενής. Διά τούτο εγγύς των Αμπελοκήπων εξετελέσθη υπό του Σκαλιστήρη τότε μικρά δεξαμενή, εξ ης διοχετεύετο εις την πόλιν ύδωρ, σχεδόν πάντοτε ακάθαρτον, διά πήλινων σωλήνων» -Ηλίας Αγγελόπουλος-.

Οι επιδημίες και η ποιότητα του νερού

Οι συχνές επιδημίες τύφου που έπλητταν τους κατοίκους της Αθήνας στη διάρκεια του 19ου αιώνα σχετίστηκαν άμεσα με την ποιότητα του παρεχόμενου νερού και οφείλονταν στην απουσία δικτύων ύδρευσης ή και στην ατελή τους λειτουργία, σε συνάφεια με την έλλειψη δικτύων αποχέτευσης. Μετά από σχετική πρόταση της Γραμματείας των Εσωτερικών, διορίστηκε τριμελής επιτροπή με αντικείμενο τη φροντίδα προμήθειας καλής ποιότητας και άφθονου νερού στην πόλη. Απόρροια της δράσης της επιτροπής την περίοδο 1837-1841, ήταν η διοχέτευση από την Πάρνηθα των υδάτων του Ηριδανού –γνωστά ως νερά της «Γιαννούλας»- και τα νερά της «Καλλιρόης», ενώ παράλληλα η πόλη απέκτησε δέκα δημόσιες κρήνες.



Δημοσιεύματα στον Τύπο για το νερό

Η εφημερίδα «Ταχύπτερος Φήμη» στις 23-7-1845, σχολίαζε σχετικά με το νερό:
Λυπηρόν θέαμα εις την πόλιν μας, καθ’ όλας τας οδούς δεν βλέπει τις άλλο ειμή γυναίκας άνδρας παιδία, με αγγεία μεταβαίνοντας από το εν άκρον εις το άλλο της πόλεως ζητούντες ύδωρ.

Ενώ δημοσίευμα της εφημερίδας «Ελπίς» στις 17-1-1846 αναφερόταν στην κακή ποιότητα του πόσιμου νερού:
Η πόλις των Αθηνών κατήντησε σήμερον να πίνη όχι ύδωρ καθαρόν, αλλά λάσπην νοσώδη, της οποίας την βλαβεράν επιρροήν συναισθάνονται καθεκάστην οι πολίται· αλλά μήπως το ολίγον τούτο και βρωμερόν ύδωρ έρχεται και εις τας δημοσίας βρύσεις;

Η ανακάλυψη του Αδριάνειου υδραγωγείου

Το Αδριάνειο υδραγωγείο είχε κατασκευαστεί από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Αδριανό, και αποπερατώθηκε από το διάδοχό του, Πίο Αντωνίνο, τον 2ο αιώνα μ.Χ. με στόχο την ύδρευση της πόλης των Αθηνών από τα βρόχινα νερά της Πεντέλης και της Πάρνηθας. Ωστόσο, στα νεώτερα χρόνια αγνοούσαν την ύπαρξή του, αλλά όταν τελικά το ανακάλυψαν, ανανεώθηκαν οι προσδοκίες των κατοίκων για παροχή καθαρού και πόσιμου νερού στην πόλη.

Οι εργασίες αποκατάστασης του Αδριάνειου άρχισαν το 1851 και συνεχίστηκαν σταδιακά μέχρι το 1879, οπότε έγινε αντιληπτό το συνολικό μέγεθος και η διαδρομή του. Την εποχή της δημαρχίας του Δημητρίου Σούτσου (1879-1887), ο νέος δήμαρχος συνεισέφερε με μοναδικό τρόπο στο υδροδοτικό τοπίο της πόλης, καθώς τα ποσοτικά και ποιοτικά αποτελέσματα ήταν απόρροια μιας σειράς τεχνουργημάτων και καινοτομιών, όπως: κατασκευάστηκε νέα δεξαμενή στους πρόποδες του Λυκαβηττού, έγινε εγκατάσταση μικρού διυλιστηρίου για τον καθαρισμό του νερού, κατασκευάστηκαν πολλές δημόσιες κρήνες στις περισσότερο απομακρυσμένες και υποβαθμισμένες συνοικίες της πρωτεύουσας, αντικαταστάθηκαν όλοι οι υδροφόροι σωλήνες με νέους, εισαγόμενους ατελώς από την Ευρώπη, αλλά το σημαντικότερο έγινε προσπάθεια να καταργηθούν οι υδρονομείς.

Τότε, ο Δήμος σύναψε το πρώτο δάνειο για τη συνέχιση των εργασιών καθαρισμού, της εξερεύνησης και της αποκατάστασης του Αδριάνειου. Οι εργασίες προχώρησαν σε μήκος 2,46 χιλιομέτρων, και συνεχίστηκαν ως το 1881 μέχρι το άκρο του υδραγωγείου στους πρόποδες της Πάρνηθας. Η πολιτική Σούτσου έφερε άμεσα και απτά αποτελέσματα στην υδροδότηση της πόλης. Η διαθέσιμη ποσότητα νερού ποτέ δεν ήταν χαμηλότερη από 3.600 κ.μ. την ημέρα, ποσότητα που εξασφαλίστηκε όχι μόνο με την αποκατάσταση του Αδριάνειου, αλλά και με τη νέα πρακτική που εγκαινίασε, εκείνη της μίσθωσης ιδιωτικών υδάτων από ιδιοκτήτες στα Σεπόλια, στα Πατήσια, στο Χαλάνδρι και κυρίως με τη μίσθωση των υδάτων του Κασσαβέτη στην Κηφισιά που την εποχή εκείνη αποτελούσαν σημαντικό πόρο.

Οι δημόσιες κρήνες

Το νερό διανέμονταν στους κατοίκους της Αθήνας είτε μέσω των δημόσιων κρηνών είτε μέσω του δικτύου. Οι δημόσιες κρήνες αποτέλεσαν μοναδικούς δημόσιους χώρους κοινωνικής συνάθροισης και συνεύρεσης των ανθρώπων, ενώ ο τρόπος ύδρευσης των κατοίκων μέσω αυτών αποτελούσε κοινή πρακτική για αιώνες σ’ όλες τις πόλεις της Ευρώπης. Στην πλειονότητά τους οι κρήνες στον κεντρικό ιστό της πόλης, χρονολογούνταν από την αρχαιότητα και κυρίως από την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας.

Το Αδριάνειο υδραγωγείο, λοιπόν, σηματοδότησε τη ζωή της Αθήνας και συνδέθηκε με την καθημερινότητα των ανθρώπων για αιώνες. Με την καθιέρωση της Αθήνας ως πρωτεύουσα του Ελληνικού Βασιλείου, το ρωμαϊκό τεχνούργημα συνέβαλε στη βελτίωση των συνθηκών δημόσιας υγιεινής και ατομικής υγείας και γι’ αυτό εύλογα συνδέθηκε με την πορεία εξυγίανσης και εξευρωπαϊσμού της πόλης.

Πηγή: Η ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΣΤΟ ΔΙΚΤΥΟ: 1880 – 1930

Φωτογραφία



Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο