Η συμβολή του «Ηπειρωτικού Κομιτάτου» στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων

 

Ορόσημο για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων και ολόκληρης της Ηπείρου ήταν οι μάχες του Μπιζανίου, ένα ύψωμα 15χλμ. έξω από την πόλη των Ιωαννίνων, το οποίο είχαν οχυρώσει εξαιρετικά οι Τούρκοι. Ο ελληνικός στρατός με έναν κυκλωτικό αιφνιδιαστικό ελιγμό κατάφερε τελικά να περικυκλώσει τα τουρκικά στρατεύματα, αναγκάζοντας τον Εσσάτ Πασά σε άμεση παράδοση της περιοχής. Εθελοντές από τις ελεύθερες και υπόδουλες περιοχές της Ελλάδας, όπως και από τις ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού, είχαν σπεύσει αυθόρμητα να υπηρετήσουν το όραμα της Μεγάλης Ιδέας.



Στην εφημερίδα των Ιωαννίνων «Ήπειρος», βρίσκουμε στο φύλλο της 3ης Μαρτίου 1913:

«Και το Μπιζάνι είχε γίνει θρύλος και έπος πλέον εις την λαϊκήν ψυχήν; Καθένας ήξερε τα 100 κανόνια του, τα φοβερά προχώματά του, τα τεράστια οχυρωματικά έργα του και καθ΄ όσον αι ημέραι επερνούσαν, το Ελληνικόν κανόνι εβρόντα καθημερινώς αλλά εις τα ίδια σύνορα, χωρίς να γίνεται η τελειωτική επίθεσις, η κατήφεια και η θλίψις ήρχισε να απλούται εις τους μάλλον ψυχραίμους ορθολογιστάς, κολλητική όπως όλαι αι λύπαι.

Και την παραμονήν της Μεγάλης και ιστορικής ημέρας της γενικής επιθέσεως, 20 Φεβρουάριου, αι συγκινήσεις, αύται ετάραττον την ψυχήν των ελληνικών Ιωαννίνων.

Οι άνθρωποι οι μεμυημένοι οπωσούν εις την προ του πολέμου επαναστατικήν εν Ηπείρω οργάνωσιν και επικοινωνούντες όπως δήποτε δι΄ αγγελιαφόρων μετά του Στρατού ήσαν πληροφορημένοι ότι η επίθεσις θα εγίνετο τη 20 Φεβρουάριου και ανεζωπύρουν και τας ελπίδας των άλλων.

Όντως δε οι κανονιοβολισμοί, οι οποίοι συνετάρασσον τον αέρα, από της 18ης ήδη, τη 20η επύκνωσαν, αστραπιαία δε εφθασεν η είδησις της γενικής επιθέσεως και της καταλήψεως της Τσούκας εις Ιωάννινα.

Τότε ο πάνδημος μυστικός αίνος και η ικετήριος δέησις μυριόστομος υψώθη και η όλη αναπνοή της πόλεως, δεν ανάσαινε παρά μίαν παράκλησιν:
– Βοήθα, Χριστέ, τα Ελληνικά όπλα!..»

Η δράση του Ηπειρωτικού Κομιτάτου στην απελευθέρωση της Ηπείρου

Ποιοι ήταν όμως οι μυημένοι άνθρωποι στην προεπαναστατική οργάνωση της Ηπείρου που αναφέρονται στο άρθρο της εφημερίδας «Ήπειρος»;

Οι Ηπειρώτες παρά τη συμμετοχή τους σε διάφορα επαναστατικά κινήματα από το 1821 και μετά, δεν είχαν κατορθώσει να απελευθερωθούν από τους Τούρκους. Στις αρχές πια του 20ού, εποχή που είχε κάνει την εμφάνισή της στην Ήπειρο η αλβανική προπαγάνδα, την οποία στήριζαν η Αυστροουγγαρία και η Ιταλία και σε μικρότερο βαθμό η ρουμανική προπαγάνδα, που προσπαθούσε να προσεταιριστεί τις ελληνοβλαχικές κοινότητες της Πίνδου, φάνηκε η ανάγκη της δημιουργίας μιας οργανωμένης συντονιστικής αρχής για τη διεκδίκηση της ελευθερίας της Ηπείρου. Έτσι, επιφανείς Ηπειρώτες της Διασποράς και σημαντικές προσωπικότητες που δεν κατάγονταν από την Ήπειρο ανέλαβαν δράση για τη δημιουργία ενός πυρήνα που θα προετοίμαζε τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.

Άρχισαν, λοιπόν, να συγκροτούνται κατά τόπους αντιστασιακές ομάδες Ηπειρωτών, που είχαν την υποστήριξη των ελληνικών προξενείων και του ηπειρωτικού Τύπου που εκδιδόταν στην ελεύθερη Ελλάδα και κυρίως της εφημερίδας «Η Φωνή της Ηπείρου» που εκδιδόταν στην Αθήνα από τον Γεώργιο Γάγαρη (1869- 1914) με καταγωγή από τον Γεροπλάτανο Πωγωνίου Ιωαννίνων. Η εφημερίδα αποκάλυπτε τις αθλιότητες των Οθωμανών στην Ήπειρο και ήταν λογικό οι ανταποκριτές της που ζούσαν εκεί να αρθρογραφούν χρησιμοποιώντας ψευδώνυμα.



Η ίδρυση της «Ηπειρωτικής Εταιρείας», γνωστή ως «Ηπειρωτικό Κομιτάτο».

Λίγα χρόνια πριν τους Βαλκανικούς Πολέμους, ιδρύθηκε στην Αθήνα στις 25 Μαρτίου 1906 από επιφανείς Ηπειρώτες η «Ηπειρωτική Εταιρεία», γνωστή κυρίως ως «Ηπειρωτικό Κομιτάτο», που διαδραμάτισε πολύ σημαντικό ρόλο στην περιοχή της Ηπείρου κατά τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας. Άλλωστε, η είδηση του θανάτου του Παύλου Μελά το 1904 στη Στάτιστα είχε προκαλέσει ιδιαίτερη συγκίνηση στους Ηπειρώτες, καθώς η οικογένεια Μελά καταγόταν από τα Ιωάννινα, και το παράδειγμά του εμφύσησε και σε άλλους Ηπειρώτες το αγωνιστικό φρόνιμα για δράση.

Ιθύνων νους και ψυχή της όλης δράσης του «Ηπειρωτικού Κομιτάτου» ήταν ο Υπομοίραρχος της Χωροφυλακής Σπύρος Σπυρομήλιος από τη Χιμάρα, ο οποίος είχε ήδη αναπτύξει σημαντική δράση στη Μακεδονία, κυρίως εναντίον Βουλγάρων κομιτατζήδων στην περιοχή του Βερμίου. Σε μία μάλιστα μάχη, είχε τραυματιστεί σοβαρά.

Όμως, πρώτος Πρόεδρος του «Ηπειρωτικού Κομιτάτου» αναδείχτηκε ο Αντισυνταγματάρχης Πυροβολικού Παναγιώτης Δαγκλής, ο οποίος ήταν απόγονος οπλαρχηγών του 1821 από το Σούλι, και καθώς ήταν ιδιαιτέρως αγαπητός στο στράτευμα και διατηρούσε άριστες σχέσεις με τη βασιλική οικογένεια, θεωρήθηκε ο πλέον κατάλληλος γι’ αυτό το εγχείρημα.

Ακόμη, την ιδρυτική ομάδα πλαισίωναν διαπρεπείς Ηπειρώτες αξιωματικοί: ο Ταγματάρχης Μηχανικού Χρήστος Μαλάμος, ο Υπολοχαγός Οικονομικού Χρήστος Χρόνης, ο Ανθυπίλαρχος Βασίλης Μελάς και ο Ανθυποπλοίαρχος Χαρίλαος Λιάμπεης.

Εκτός από τους στρατιωτικούς, αρκετά από τα ιδρυτικά μέλη του «Ηπειρωτικού Κομιτάτου» ήταν πολιτικοί και διανοούμενοι, όπως ο δημοσιογράφος και λογοτέχνης Χρήστος Χρηστοβασίλης, ο Υφηγητής Πανεπιστημίου Μιλτιάδης Πανταζής, ο δικηγόρος Περικλής Καραπάνος, ο πολιτικός Αυγερινός Αβέρωφ, ο δημοσιογράφος Γεώργιος Γάγαρης, ο γενικός διευθυντής των ΣΠΑΠ Γεώργιος Δούμας («Σιδηρόδρομοι – Αθηνών – Πειραιώς – Πελοποννήσου») καθώς και άλλοι.

Αμέσως μετά, ιδρύθηκαν οι τρεις διευθύνσεις του Κομιτάτου, στα τρία σημαντικότερα αστικά κέντρα της Ηπείρου, όπου υπήρχαν και προξενεία. Στα Γιάννενα (Α), στην Πρέβεζα (Β) και στο Αργυρόκαστρο (Γ), την οργάνωση των οποίων ανέλαβε προσωπικά ο Σπυρομήλιος.

Το κύριο βάρος της δράσης, επωμίσθηκε η Α Διεύθυνση Ιωαννίνων την ηγεσία της οποίας ανέλαβε ο Υπολοχαγός Κωνσταντίνος Τσιριγώτης που, επίσημα, ήταν Γραμματέας του τοπικού Προξενείου. Η μετάδοση των πληροφοριών προς την ελεύθερη Ελλάδα, γινόταν μέσω κρυπτογραφικού κώδικα ενώ η μεταφορά της αλληλογραφίας γινόταν από άτομα εμπιστοσύνης, ειδικούς ταχυδρόμους, χωρικούς, βοσκούς, αγωγιάτες ή και με τη συμμετοχή αμαξάδων που τη μετέφεραν σε ειδικές κρύπτες.

Σημαντική δράση ανέπτυξε και η Διεύθυνση Πρέβεζας, όπου είχε τοποθετηθεί ο Υπολοχαγός Πυροβολικού Ιωάννης Παπαϊωάννου. Η δράση της Διεύθυνσης Αργυροκάστρου, όπου αποσπάστηκε το 1908 ο Υπολοχαγός Πεζικού Νικόλαος Κοντογούρης, ήταν περιορισμένη λόγω της έκρυθμης κατάστασης που επικρατούσε στην περιοχή.

Η οργάνωση του «Ηπειρωτικού Κομιτάτου» στα πρότυπα της Φιλικής Εταιρείας

Τα στελέχη οργανώνονταν σε μυστικές ομάδες που ιεραρχικά διακρίνονταν σε τρεις βαθμίδες: «εταίρους» «αδελφούς» και «ελευθερωτές» και ορκίζονταν πίστη και αφοσίωση στο πατριωτικό καθήκον. Κατά το πρώτο έτος της ύπαρξης του Κομιτάτου, οι μυημένοι στα Ιωάννινα έφτασαν τους 300 και την ύπαιθρο τους 1.500, γρήγορα όμως αυτοί πολλαπλασιάστηκαν σε ολόκληρο το σαντζάκι Ιωαννίνων.

Το Κομιτάτο, εκτός από τις πληροφορίες που έστελνε στην Ελεύθερη Ελλάδα, άρχισε να μυεί, να οργανώνει και να εξοπλίσει μυστικά ομάδες σε όλη την Ήπειρο. Άτομα από την τάξη των «Ελευθερωτών», μετέφεραν όπλα και πυρομαχικά μέσα σε δέρματα ζώων. Η διαδρομή που ακολουθούσαν ήταν: Καλαρρύτες – Δρίσκος – Μονή Ντουραχάνης – Λίμνη Ιωαννίνων, όπου σε επιλεγμένες θέσεις κρύβονταν προσωρινά τα όπλα. Από εκεί μεταφέρονταν σε όλη την Ήπειρο.

Κατά τα δύο πρώτα χρόνια της δράσης του Κομιτάτου μεταφέρθηκαν στην Ήπειρο 1.450 όπλα, ενώ μέχρι τις παραμονές των Βαλκανικών πολέμων, σύμφωνα με το αρχείο Δαγκλή έφτασαν περίπου 15.000 όπλα.

Οι ένοπλες ομάδες

Η Α Διεύθυνση Ιωαννίνων συγκρότησε ένοπλες ομάδες τόσο στην πόλη των Ιωαννίνων όσο και στην ύπαιθρο. Σε όλη την κατεχόμενη Ήπειρο, διεξήχθησαν επιθετικές επιχειρήσεις εναντίον διωκτικών τμημάτων της οθωμανικής χωροφυλακής και ατάκτων ομάδων.

Στις 6 Αυγούστου 1906, σκοτώθηκε σε συμπλοκή με τουρκικό απόσπασμα στα Ζαγοροχώρια, ο Γεώργιος (Α) λεπεντάτος από τη Σαμαρίνα των Γρεβενών, γνωστός ως καπετάν Αρκούδας (ή Ούρσας στα βλάχικα) λόγω του σωματότυπού του. Ο Καπετάν Αρκούδας, είχε πολύ σημαντική δράση στον Μακεδονικό Αγώνα και το καλοκαίρι του 1906 με 8 συντρόφους του, έφτασε στην Ήπειρο και συγκεκριμένα στο Ζαγόρι, μετά από εντολή που έλαβε για να συνδράμει τον ηπειρωτικό αγώνα. Ο θάνατος του, ήταν μια τεράστια απώλεια για το Ηπειρωτικό Κομιτάτο και όχι μόνο.

Σημαντική ήταν η δράση ενός οπλαρχηγού από το Αργυρόκαστρο, του Ιωάννη Πουτέτση ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Βοργίας, ενώ καθώς ήταν πολύ θρήσκος έλαβε τα προσωνύμια «Παπαγιάννης» και «Άγιος Κοσμάς».

Με ορμητήριο το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής στα Πράμαντα, έδωσε σκληρές μάχες τόσο με τα τουρκικά στρατεύματα όσο και με ομάδες Αλβανών και Ρουμάνων ατάκτων. Σημαντική ήταν και η δράση του Σπύρου Κρομμύδα, από την Ιερομνήμη, ο οποίος έδρασε στην περιοχή του όρους Ολύτσικα (Τόμαρος) και των Κουρέντων. Στις 2 Δεκεμβρίου 1908 με τους άνδρες του, κοντά στο χωριό Σουλόπουλο, αποδεκάτισε ένοπλη ομάδα του Νεοτουρκικού Κομιτάτου. Στη Θεσπρωτία, έδρασαν οι οπλαρχηγοί Κώστας Ζαρκάδης και Νικόλαος Κουτούπης από το Πόποβο, Γεώργιος και Αθανάσιος Καρράς από το Ζωτικό και ο Σουλιώτης Κολοβός.

Τα τελευταία χρόνια σκλαβιάς

Η Επανάσταση των Νεότουρκων (Ιούλιος 1908), παρά τις εξαγγελίες τους, δεν άλλαξε τα πράγματα στην Ήπειρο, αντίθετα ευνόησε τους Αλβανούς, καθώς οι Τούρκοι τούς εγγυήθηκαν μια σειρά από δικαιώματα που έθιγαν τις ελληνικές εθνικές διεκδικήσεις. Η υποστήριξη των Αλβανών προς τους Νεότουρκους, οδήγησε τους τελευταίους στο να επιστρέψουν την ίδρυση αλβανικών σχολείων και τη δημιουργία χωροφυλακής κυρίως από Αλβανούς.

Η καθολική στράτευση που επιβλήθηκε από τους Νεότουρκους συνέβαλε ώστε πολλοί Έλληνες που υπηρετούσαν στον Οθωμανικό Στρατό να γίνουν πληροφοριοδότες των ελληνικών δυνάμεων, όπως ο Μικρασιάτης Νικόλαος Μιζαντζιόγλου ή Νικολάκης εφέντης, αξιωματικός του Βαχήπ Μπέη, ο Δημήτριος Παπαϊωάννου και ο Χρήστος Κωνσταντινίδης, οι οποίοι αποκάλυψαν θέσεις τουρκικών οχυρών και πυροβολείων στο «Ηπειρωτικό Κομιτάτο».

Πηγές:

ΛΑΜΠΡΟΣ ΤΑΓΚΑΣ, «ΤΟ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΚΟΜΙΤΑΤΟ», περ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΉ ΙΣΤΟΡΙΑ, τ. 185 Ιούνιος 2012, «ΗΠΕΙΡΟΣ – 4000 ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ», ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ, 1997.

protothema.gr

egiannina.wordpress.com
simerini.sigmalive.com
Φωτογραφία

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο