Η ανάπτυξη του Βόλου σε σημαντικό εμπορικό κέντρο της Θεσσαλίας

Η πόλη του Βόλου ασφαλώς κατοικείται από τα προϊστορικά χρόνια και διαχρονικά οι κάτοικοι της πόλης μέχρι τον 19ο αιώνα κατοικούσαν στην περιοχή που βρίσκεται στο χαμηλό λόφο των «Παλιών» πάνω από τον Παγασητικό κόλπο. Η περιοχή αυτή στα νεώτερα χρόνια ήταν γνωστή ως «Γώλος».

Ο «Γώλος»

Στη διάρκεια της Οθωμανικής κυριαρχίας, η περιοχή των «Παλιών» περιβαλλόταν από τείχη. Στην περιοχή που εκτεινόταν μεταξύ του νότιου τείχους και της θάλασσας είχαν χτιστεί πολύ κοντά στα τείχη περίπου 150 καταστήματα, τα οποία ανήκαν στον Γιακούμπ Αγά. Από αυτόν τον οικισμό θα ξεκινήσει, λοιπόν, η δημιουργία μιας ισχυρής αστικής πόλης της Θεσσαλίας τον 19ο αιώνα, που θα αποτελέσει και το εμπορικό κέντρο της περιοχής λόγω του λιμανιού της πόλης.

Όταν δημιουργήθηκε το Ελληνικό κράτος, ο Βόλος παρά το γεγονός πως ανήκε στην υπόδουλη Θεσσαλία άρχισε να αναπτύσσεται σε όλη τη διάρκεια του 1830 σε ένα σημαντικό λιμάνι της Θεσσαλίας και κέντρο διαμετακομιστικού εμπορίου για τα προϊόντα της ευρύτερης περιοχής.

Η νέα συνοικία των Χριστιανών

Ταυτόχρονα, οι μεταρρυθμίσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έδωσαν τη δυνατότητα μετά από τόσους αιώνες σκλαβιάς και στους Χριστιανούς να μπορούν να αγοράσουν γη, κι έτσι άρχισε να επεκτείνεται και η πόλη του Βόλου.

Συγκεκριμένα, το 1841 μια ομάδα Χριστιανών του Βόλου ζήτησε από τον Σουλτάνο την άδεια να τους επιτραπεί η δημιουργία ενός νέου οικισμού και να ιδρύσουν μια οργανωμένη κοινότητα, ώστε να ενισχυθεί η εμπορική και η οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Τελικά, ο Σουλτάνος αποδέχτηκε την πρόταση των Ελλήνων εμπόρων αφενός γιατί από την οικονομική δραστηριότητα της περιοχής θα εισέρρεαν περισσότερα έσοδα στο οθωμανικό ταμείο, αφετέρου θα συγκεντρώνονταν σε έναν οικισμό όλοι οι Χριστιανοί, ακόμη και από τα χωριά με δύσκολη πρόσβαση, συνεπώς θα μπορούσαν να ελέγχονται καλύτερα. Έτσι, προς τα τέλη της δεκαετίας του 1840 δημιουργήθηκε το νέο προάστιο που ονομάστηκε Νέα Μαγαζεία που στην αρχή αποτελείτο από 80 περίπου κτήρια, με βάση τον πολεοδομικό σχεδιασμό μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής πόλης.

Η οικιστική αυτή ανάπτυξη σταμάτησε το 1854, εποχή που οι Θεσσαλοί επαναστάτησαν για να κερδίσουν την ελευθερία τους, και συνεχίστηκε ξανά μετά το 1862. Στη νέα αυτή περιοχή, στο Νέο Βόλο η ανοικοδόμηση ξεκίνησε πάλι καθώς ο κυβερνήτης Ισμαήλ Πασάς σε συνεργασία με άλλους μπέηδες της Λάρισας αγόρασαν εκεί εκτάσεις γης και επεδίωκαν την ανάπτυξη της πόλης.

Τότε, μετοίκησαν στον Βόλο Έλληνες από τα χωριά του Πηλίου και της ευρύτερης Θεσσαλίας, από την Ήπειρο, τη Μακεδονία αλλά ακόμη και από περιοχές της ελεύθερης Ελλάδας, όπως από τη Στερεά, τα νησιά και την Πελοπόννησο.

Με την εμπορική ανάπτυξη του Βόλου, σημειώθηκε και ταχύτατη ανάπτυξη του πληθυσμού. Σύμφωνα με τις απογραφές, το 1860 οι κάτοικοι του Βόλου ήταν 1.500, το 1862 3.000, ενώ μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881 ήταν 5.000.



Η ευρωπαϊκή φυσιογνωμία της νέας συνοικίας

Στη νέα συνοικία που κατοικούσαν οι Έλληνες Χριστιανοί είχε συγκεντρωθεί το σύνολο το κατοίκων, ενώ στην παλιά συνοικία μέσα στο κάστρο κατοικούσαν μόνο 1.500 μουσουλμάνοι. Η διαφορά μεταξύ αυτών των δύο συνοικιών δεν ήταν μόνο ποσοτική αλλά και ποιοτική. Οι Δημητριείς στις περιγραφές τους για την πόλη του Βόλου το 1791, εποχή που υπήρχε μόνο η παλιά συνοικία που κατοικούσαν κυρίως οι μουσουλμάνοι, αναφέρονται εντελώς απαξιωτικά για την πολιτική των οθωμανικών αρχών: «Η τοποθεσία του κάστρου όπου είναι η σκάλα όλης της άνω Θεσσαλίας, το απαιτούσε να είναι μια πόλη μεγάλη και εμπορική, μας εις την Τουρκίαν δεν πρέπει να ζητή τινάς ένα τέτοιο. Οι Τούρκοι φυλάγοντας το πνεύμα των προγόνων τους πασχίζουν πάντοτε να ερημώσουν τόπους κι όχι να τους πολίζουν».

Επίσης, οι ξένοι περιηγητές που βρέθηκαν στο Βόλο τον 19ο αιώνα πριν να οικοδομηθεί η Νέα Συνοικία των Χριστιανών, όπως οι Leake και Bartholdy και οι πρόξενοι, περιέγραφαν την παραλία του Βόλου σαν βάλτο, με δρόμους στενούς και αδιάβατους και με ανθυγιεινή ατμόσφαιρα. Αντίθετα, η Νέα Μαγαζεία είχε ευρωπαϊκή φυσιογνωμία, καθώς οι Έλληνες κάτοικοι διέθεταν την εμπειρία του παροικιακού ελληνισμού και τον ανάλογο κοσμοπολιτισμό, πράγμα βέβαια άγνωστο για τους Οθωμανούς κατακτητές.

Το Κάστρο και η νέα συνοικία των Χριστιανών συνυπήρξαν για περίπου τέσσερις δεκαετίες, διατηρώντας διαφορετική εξουσία, εθνοθρησκευτική σύνθεση, οικονομική λειτουργία και οικιστική μορφή.

Ο Βόλος μετά την απελευθέρωση

Μετά την απελευθέρωση του Βόλου το 1881, αναπτύχθηκε περισσότερο η οικονομική και εμπορική κίνηση λόγω ασφαλώς του λιμανιού. Ταυτόχρονα, με την ενσωμάτωση του Βόλου στο ελληνικό κράτος υπήρξε έντονη παρουσία του κρατικού μηχανισμού και στην πόλη λειτούργησαν πολλές δημόσιες υπηρεσίες και οργανισμοί. Καθώς εξοβελίστηκαν οι οθωμανικές αρχές, οι μουσουλμάνοι του Βόλου άρχισαν να μετακινούνται προς άλλες περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μεταφέροντας όμως μαζί τους και 20.000.000 περίπου σε χρυσό. Βέβαια, σύντομα ο πληθυσμός της πόλης αντικαταστάθηκε με Έλληνες από διάφορες περιοχές, που έρχονταν προς αναζήτηση εργασίας ακόμη και από την Παλαιά Ελλάδα.

Έτσι, το 1889 ο Βόλος αριθμούσε 11.029 κατοίκους, δηλαδή μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία διπλασιάστηκε ο πληθυσμός της πόλης, ενώ αντίστοιχα παρατηρήθηκε σημαντική μείωση του πληθυσμού στα χωριά του Πηλίου. Βέβαια, ο Βόλος στο ελεύθερο πια ελληνικό κράτος τράβηξε το ενδιαφέρον και πολλών Ελλήνων κεφαλαιούχων του εξωτερικού, καθώς διέκριναν τις επιχειρηματικές ευκαιρίες που προφέρονταν για επενδύσεις.

Πηγή: Theodoropoulou, Ioanna (2016, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών), Η ενσωμάτωση του Βόλου στο ελληνικό κράτος 1881-1922 και το ιδεολογικό πλαίσιο που τη χαρακτηρίζει
Φωτογραφία 

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο