Ζαγορά Άνδρου, ένας σπουδαίος αρχαιοελληνικός οικισμός

Στο πανέμορφο νησί της Άνδρου έχουν βρεθεί ίχνη εγκατάστασης πληθυσμών ήδη από την εποχή της ύστερης νεολιθικής εποχής (4.500-3.200 π.Χ) στο οροπέδιο Στρόφιλας. Ακόμη, η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως ευρήματα μικρού οικισμού στη θέση Μικρογιάλι στα τέλη της 4ης χιλιετίας. Στο νησί της Άνδρου όμως έχει αποκαλυφθεί επίσης ένας από τους καλύτερα σωζόμενους οικισμούς της Γεωμετρικής περιόδου (900-700 π.Χ.) στην Ελλάδα, ο οικισμός της Ζαγοράς.

Η ονομασία του νησιού

Το όνομα του νησιού της Άνδρου, σύμφωνα με τον Διόδωρο το Σικελιώτη, προέρχεται από τον στρατηγό Άνδρο, του Ραδάμανθυ, βασιλιά της Κρήτης. Η ονομασία αυτή αποδεικνύει άλλωστε ότι η Άνδρος διετέλεσε υπό Κρητική κυριαρχία, όπως άλλωστε και τα υπόλοιπα νησιά του Αιγαίου. Σύμφωνα πάλι με τη μυθολογία, η Άνδρος έλαβε το όνομά της από τον πρώτο οικιστή του νησιού τον Άνδρο ή Ανδρέα, έναν ήρωα που καταγόταν από το γένος του Απόλλωνα και του Διονύσου.



Ο οικισμός της Ζαγοράς

Στη ΒΔ ακτή του νησιού βρίσκεται ο οικισμός της Ζαγοράς που χρονολογείται από το 900-700 π.Χ. αιώνα. Η Ζαγορά καταλάμβανε μια έκταση 67 στρεμμάτων και καθώς ο οικισμός ήταν χτισμένος στην ανατολική πλευρά του οροπεδίου, δεν ήταν ορατός από τη θάλασσα. Ο οικισμός φαίνεται πως διέθετε τείχος 140μ. στο σημείο που ενωνόταν χερσαία με το υπόλοιπο νησί και υπήρχε μάλιστα πύλη και προμαχώνας, έτσι ώστε να εμποδίζεται η είσοδος εντός του οικισμού.

Τα κτήρια και ο πολεοδομικός σχεδιασμός

Ο οικισμός της Ζαγοράς ήταν ένας προηγμένος οικισμός της Γεωμετρικής περιόδου, που διέθετε πολεοδομικό σχεδιασμό και ένα ιδιαίτερο σύστημα αποθήκευσης πόσιμου νερού. Υπολογίζεται πως σ’ αυτήν τη σημαντική πόλη της Άνδρου την εποχή της ακμής της κατοικούσαν περίπου 2.500 κάτοικοι, οι οποίοι ασχολούνταν με την κτηνοτροφία, τη γεωργία την αλιεία και το εμπόριο. Μέσα στον οικισμό, οι οικίες των κατοίκων ήταν κτισμένες σε συστάδες σε τετράγωνο ή ορθογώνιο σχήμα και για να προφυλάσσονται από τους βοριάδες οι είσοδοι των σπιτιών τοποθετούνταν πάντα στη νότια πλευρά του οικήματος. Οι στέγες των σπιτιών της Ζαγοράς ήταν επίπεδες, όπως ακριβώς είναι σήμερα όλα τα κυκλαδίτικα σπίτια.

Ο τρόπος ύδρευσης του οικισμού της Ζαγοράς

Είναι ασφαλώς εξακριβωμένο πως η Ζαγορά της Άνδρου δεν διέθετε κάποιο οργανωμένο σύστημα ύδρευσης του οικισμού, καθώς δεν βρέθηκαν ίχνη από δεξαμενές και φρέατα, ενώ ακόμη δεν υπήρχαν πηγές κοντά στον οικισμό. Πιθανότατα, οι κάτοικοι της Ζαγοράς προέβαιναν σε συλλογή όμβριων υδάτων μέσα σε αποθηκευτικούς πίθους, τους οποίους τοποθετούσαν στις στέγες των σπιτιών. Βέβαια, σε περιόδους ειρήνης θα μπορούσαν ενδεχομένως οι κάτοικοι να μεταφέρουν πόσιμο νερό από πηγές που βρίσκονταν πιο μακριά από τη Ζαγορά, αλλά σίγουρα σε περιόδους που δέχονταν πειρατικές επιθέσεις, θα αρκούνταν στο βρόχινο αποθηκευμένο νερό.

Το λιμάνι της Ζαγοράς

Η Ζαγορά χτισμένη σε υψόμετρο 160μ. διέθετε ως βασικό λιμάνι τον κόλπο του Μελάγκωνα. Τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν την ύπαρξη αρχαίας ατραπού που οδηγούσε από την αμμουδερή παραλία του Μελάγκωνα στην ΝΑ πύλη του τείχους της Ζαγοράς.

Φαίνεται πως η Ζαγορά αποτελούσε έναν σημαντικό ναυτικό σταθμό από και προς την Ανατολή για όσους ασχολούνταν με το εμπόριο, ειδικά δε για τους Ερετριείς. Ασφαλώς, η Ζαγορά είχε αναπτύξει ισχυρές οικονομικές και εμπορικές σχέσεις με την Εύβοια, αλλά διατηρούσε επίσης εμπορικές σχέσεις με την Αττική, την Κόρινθο, την Τήνο, τη Σίφνο, την Πάρο και ίσως και μερικά ακόμη νησιά του Αιγαίου Πελάγους.



Η εγκατάλειψη και η ξαφνική ερήμωση της Ζαγοράς

Ομάδα Αυστραλών αρχαιολόγων του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ προσπάθησαν μέσα από τις ανασκαφές τους στην Άνδρο να ερμηνεύσουν τους λόγους που ξαφνικά εγκαταλείφτηκε ο τόσο σπουδαίος οικισμός της Ζαγοράς.

Ο οικισμός της Ζαγοράς φαίνεται πως εγκαταλείφθηκε κακήν κακώς από τους κατοίκους της κατά τον 8ο αιώνα π.Χ. ενώ άκμαζε στο θαλάσσιο εμπόριο, στη γεωργία και τη βιομηχανία. Η επικεφαλής της ομάδας Δρ. Μίλερ χαρακτήρισε τη Ζαγορά κάτι σαν την Πομπηία, όπου ο χρόνος έχει παγώσει. Να ήταν η αιτία της εγκατάλειψης του οικισμού ένας μεγάλος σεισμός ή απλώς η έλλειψη πόσιμου νερού; Όταν θα έχουν ολοκληρωθεί οι ανασκαφές, ίσως τελικά λάβουμε και μια βέβαιη απάντηση.

Το σίγουρο πάντως είναι πως η Ζαγορά ήταν μια σπουδαία αρχαιοελληνική πόλη, σύγχρονη περίπου της εποχής του Ομήρου, και ένας σημαντικός εμπορικός σταθμός για το θαλάσσιο εμπόριο στο Αιγαίο.

Παρακολουθήστε και το ακόλουθο βίντεο από την ΕΡΤ-2

Πηγές:

andros.gr
arxaia-ellinika.blogspot.com

Τα αρχαία λιμάνια των Κυκλάδων στους ιστορικούς χρόνους

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο