Εγκατάσταση Ρωμαίων στη Θεσσαλία και τη Μακεδονία

Η παρουσία Ρωμαίων στη Θεσσαλία

Η Θεσσαλία τα ρωμαϊκά χρόνια ήταν γνωστή ως μια πολύ εύφορη περιοχή γεμάτη δημητριακά, στην οποία άλλωστε βρισκόταν και η κατοικία των Θεών. Αναφερόταν σχετικά με τη Θεσσαλία: «Post Macedonian Thessalia multa ferens frumenta et in allis sibi sufficere dicitur. Et habet montem Olympum, quem deorum habitaculum Homerus ait».

Η εύφορη θεσσαλική πεδιάδα ευνόησε την ανάπτυξη της αγροτικής και κτηνοτροφικής οικονομίας ήδη από την νεολιθική εποχή, ενώ παράλληλα η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων χαλκού και των λατομείων μαρμάρου συνέβαλε σημαντικά στην ευμάρεια των θεσσαλικών πόλεων. Εκτός όμως από τον πλούτο της, η Θεσσαλία διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη ρωμαϊκή πολιτική και λόγω της στρατηγικής θέσης της καθώς ήταν εξαιρετικό πέρασμα από τη Μακεδονία προς τη νότια Ελλάδα, και οι παράκτιες περιοχές της Θεσσαλίας, κυρίως ο Παγασητικός Κόλπος, αποτελούσαν διέξοδο στις επικοινωνίες και στις εμπορικές ανταλλαγές από την ενδοχώρα προς το Αιγαίο Πέλαγος.

Μια σειρά επιγραφών του 2ου αιώνα π.Χ. αναφέρεται σε αξιωματούχους που έφθασαν στη Θεσσαλία για να συνάψουν σχέσεις φιλίας και συμμαχίας ανάμεσα στη Ρώμη και τις πόλεις, απαραίτητες για την επιτυχή έκβαση των συνεχών πολεμικών αναμετρήσεων, οι οποίοι μάλιστα απέκτησαν και διατήρησαν και οι ίδιοι στενούς δεσμούς με τις τοπικές κοινωνίες.

Οι σχέσεις αυτές επικυρώθηκαν με τη σταθερή φιλία, εκούσια ή υποχρεωτική, που επέδειξαν οι Θεσσαλοί σε όλες τις μεταγενέστερες ανακατατάξεις, είτε παραμένοντας σύμμαχοι των Ρωμαίων είτε συμμετέχοντας στις πολεμικές επιχειρήσεις τους, τόσο μέσα στα όρια του ελλαδικού χώρου, όσο και έξω από αυτόν. Παράλληλα, άρχισαν να αναφέρονται και μεμονωμένες περιπτώσεις, ιταλιωτών στην πλειονότητα τους και ελάχιστων Ρωμαίων, που βρίσκονταν εγκατεστημένοι σε διάφορες πόλεις, όπως η Δημητριάδα, η Ολοσωνή, η Ηράκλεια, οι Γόννοι και το Κιέριον, ενώ η πλέον γνωστή και πολυπληθής κοινότητα, οι τηβεννοφορούντες, εγκαταστάθηκαν στη Λάρισα.

Την ίδια εποχή και ιταλιώτες μικρο-έμποροι βρίσκονταν εγκατεστημένοι στη Θεσσαλία, παίζοντας πιθανότατα κάποιο ρόλο μεσάζοντα ανάμεσα στους Ρωμαίους στρατηγούς και τις τοπικές αρχές ή τους εμπόρους.



Η Μακεδονία τη Ρωμαϊκή Εποχή

Κατά τη Ρωμαϊκή Εποχή οι πόλεις της Μακεδονίας χωρίστηκαν σε τρεις κατηγορίες: 1) αἱ ὑπήκοοι 2) αἱ αὐτόνομοι καί ἐλεύθεραι 3) αἱ ῥωμαϊκαί πόλεις. Κατά τη Ρωμαϊκή Εποχή υπήρξαν πέντε ρωμαϊκές πόλεις στη Μακεδονία: οι Φίλιπποι, η Πέλλα, το Δίον, η Κασσάνδρεια και οι Στόβοι. Από αυτές, οι τέσσερις πρώτες ήταν αποικίες (coloniae) και οι Στόβοι ἱσοπολῖτις (municipium).

Όμως, οι αρχαίοι συγγραφείς εκτός από αυτές τις πέντε πόλεις μνημονεύουν ως ρωμαϊκές πόλεις της Μακεδονίας ακόμη και το Δυρράχιον και την Βουλλίν, πόλεις δηλαδή της Ιλλυρίας. Αλλά η provincia Macedonia ήταν ευρύτερη της λεγομένης κυρίως Μακεδονίας, που περιλάμβανε και μέρη της Ιλλυρίας και ενίοτε τη Θεσσαλία, γι’ αυτό αναφερόταν από τους αρχαίους συγγραφείς ως μακεδονικές πόλεις το Δυρράχιο και η Βουλλίς.

Πότε δημιουργήθηκαν οι ρωμαϊκές αποικίες (coloniae)

1. Η Κασσάνδρεια

Η ρωμαϊκή αυτή αποικία ιδρύθηκε λίγο πριν τη μάχη των Φιλίππων, όταν κυρίαρχοι της Μακεδονίας ήταν οι δημοκρατικοί Βρούτος και Κάσσιος. Ένα νόμισμα της αποικίας που στην πρόσθια πλευρά φέρει την εικόνα και το όνομα του ανθυπάτου της Μακεδονίας Κοΐντου Ορτηνσίου αποδεικνύει ότι η αποικία ιδρύθηκε κατά τα 44-42 π.Χ. Ο legatus του Ορτηνσίου πρέπει να ήταν ο επικεφαλής του αποικισμού της Κασσάνδρειας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η αποικία της Κασσάνδρειας δέχτηκε ως αποίκους κατ’ εξοχήν λεγεωνάριους. Μάλιστα, υπάρχουν ασφαλείς ενδείξεις πως στην Κασσάνδρεια εγκαταστάθηκαν στρατιώτες άποικοι, τα στρατιωτικά σήματα, τα οποία διακρίνονται από τα νομίσματα που εκδόθηκαν στην αποικία.

2. Οι Φίλιπποι

Οι Φίλιπποι ιδρύθηκαν μετά την ομώνυμη μάχη το 42 π.Χ. Ο Στράβων αναφέρει (VII, απόσπ. 41) πως οι Φίλιπποι στην αρχή ήταν μικρή πόλις και αυξήθηκε μετά την ήττα του Βρούτου και του Κάσσιου. Ακόμη, παλαιότερα νομίσματα της αποικίας αποδεικνύουν ότι η πρώτη deductio έγινε αυτή την εποχή και μάλιστα κατ’ εντολήν του Αντωνίου.

Όπως στην Κασσάνδρεια έτσι και στους Φιλίππους έγινε δεύτερη deductio την εποχή του Αυγούστου μετά τη μάχη στο Άκτιο το 30 π.Χ. Κατά τον Δίωνα Κάσσιο, ο Οκτάβιος μετά τη νίκη του εγκατέστησε στους Φιλίππους, το Δυρράχιο και σε άλλες περιοχές της Μακεδονίας εκτοπισθέντες οπαδούς του Αντωνίου από την Ιταλία.

Ο δεύτερος αυτός αποικισμός συνέβαλε στο να γίνουν οι Φίλιπποι μια μεγάλη και πολυπληθής πόλη ώστε ο Αύγουστος να θεωρηθεί από τους μεταγενέστερους ως ο δεύτερος αποικιστής της πόλης. Η ρωμαϊκή αποικία των Φιλίππων ή colonia Philippensis μαρτυρείται μέχρι την εποχή του Μ. Κωνσταντίνου (324- 337 μ.Χ.), αν και αυτή, όπως και οι υπόλοιπες αποικίες, θα πρέπει να έχασε την ιδιαίτερη σημασία μεταξύ των πόλεων, μετά την παραχώρηση των δικαιωμάτων του Ρωμαίου πολίτη σε όλους τους υπηκόους του ρωμαϊκού κράτους.

Μέσα από τις επιγραφές που ήρθαν στο φως από τις ανασκαφές προέκυψαν και κάποιες πληροφορίες για το ποιοι αποτελούσαν τους αποίκους στους Φιλίππους. Είναι γνωστά, λοιπόν, τέσσερα μέλη της οικογένειας των Μουκκίων, από τους οποίους δύο υπηρέτησαν στο ρωμαϊκό στρατό, ο G. Mucius Scaeva ως primipilus leg(ionis) VI Ferratae και praef(ectus) c(o)hort(is), ο αδελφός του Ρ. Mucius, ως centurio leg(ions) VI Fer(ratae), ο πατέρας των Q. Mucius και ο γιος του πρώτου C. Mucius Scaeva. Απ’ αυτούς, μόνο ο Ρ. Mucius φέρει το όνομα της φυλής, από όπου προέρχονταν οι άποικοι των Φιλίππων, το όνομα της Βολτινίας, ενώ ο C. Mucius Scaeva και ο ομώνυμος γιος του έφεραν το όνομα της Φαβίας.



3. Η Πέλλα

Η Πέλλα, η παλιά πρωτεύουσα του Μακεδονικού Κράτους, μετετράπη σε ρωμαϊκή αποικία (Pella colonia, colonia Pellensis) επίσης στα χρόνια του Αυγούστου το 30 π.Χ.
Σε ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή της Πέλλας τα νεώτερα χρόνια βρέθηκε μια δίγλωσση επιτύμβια επιγραφή: «Athenodorus Leontus (sic) f(ilius) | Heracleotes ex Italia; salve καί ἑλλ. Ἀθηνόδωρος Λέοντος \ Ἡρακλεώτης τῶν | ἐξ Ἰταλίας· χαῖρε».

Από τη δίγλωσση αυτή επιγραφή συνάγεται το συμπέρασμα πως ο Αθηνόδωρος εγκαταστάθηκε στην Πέλλα ως μέλος μιας ομάδας αποίκων από την Ιταλία, προφανώς μετά το 30 π.Χ. Όπως στο Δυρράχιο και στους Φιλίππους, έτσι και στην Πέλλα εγκαταστάθηκαν τη ρωμαϊκή εποχή άποικοι από την Ιταλία, οι οποίοι ήταν οπαδοί του Αντωνίου. Βέβαια, από την επιγραφή αυτή συμπεραίνουμε ακόμη ότι ανάμεσα σ’ αυτούς τους αποίκους υπήρχαν και Έλληνες από την Ιταλία.

4. Το Δίον

Το Δίον έγινε ρωμαϊκή αποικία στα χρόνια του Αυγούστου το 30 π.Χ. Ο επίσημος τίτλος της αποικίας ήταν: colonia Iulia Diensis, colonia Iulia Augusta D[i]ensium. Η αποικία αυτή μάς είναι γνωστή από την φιλολογική παράδοση, τις επιγραφές και τα νομίσματα που εκδίδονταν από την εποχή του Αυγούστου μέχρι του Γαλλιηνού, έως δηλαδή τα μέσα 3ου αιώνα μ.Χ.

5. Οι Στόβοι

Οι Στόβοι διέφεραν από τις άλλες τέσσερις ρωμαϊκές αποικίες της Μακεδονίας καθώς δεν ήταν colonia, αλλά municipium, δηλαδή ἱσοπολῖτις. Σε παλαιότερες εποχές, οι ερευνητές πίστευαν πως οι Στόβοι ιδρύθηκαν από τους Ρωμαίους την ίδια εποχή με τις υπόλοιπες αποικίες της Μακεδονίας, την εποχή δηλαδή του Αυγούστου. Αργότερα βέβαια άρχισε να επικρατεί η άποψη του Η. Gaebler πως οι Στόβοι ιδρύθηκαν έναν αιώνα αργότερα στα χρόνια του Βεσπασιανού, ιδρυτή της δυναστείας των Φλαβίων. Μάλιστα, στα χρόνια του Βεσπασιανού η πόλη έλαβε το δικαίωμα να κόβει δικό της νόμισμα και τα αυτόνομα νομίσματα της πόλης μνημονεύονται μέχρι την εποχή του Καρακάλλα.

Σε επιτύμβια στήλη που βρέθηκε στους Στόβους αναφέρεται κάποιος C. Julius Bassus, mis(sus) vete(ranus) ex leg(ione) Vili Aug(usta) (εποχή Βεσπασιανού), ο οποίος φέρει ομοίως το όνομα της φυλής και του τόπου της καταγωγής του: Maec(ia) Pelagonia.

Ποιοι ήταν οι άποικοι

Γενικά, όλοι αυτοί που μεταφέρθηκαν στις ρωμαϊκές αποικίες της Μακεδονίας είτε ήταν στρατιώτες που έλαβαν τον τίτλο του Ρωμαίου πολίτη μετά τη στρατολόγησή τους είτε ήταν πολιτικοί εξόριστοι. Το βέβαιο πάντως είναι πως οι ντόπιοι κάτοικοι της Μακεδονίας δεν εξαφανίστηκαν από τις περιοχές που εγκαταστάθηκαν οι άποικοι καθώς οι Ρωμαίοι δεν συνήθιζαν να εκτοπίζουν τους γηγενείς κατοίκους από τις περιοχές όπου ίδρυαν αποικίες. Περίτρανη απόδειξη της συνέχισης του ελληνισμού της Μακεδονίας και μετά τις ρωμαϊκές αποικίες αποτελούν οι επιγραφές στην ελληνική γλώσσα.

Συγκεκριμένα, στους Φιλίππους βρέθηκαν 445 επιγραφές. Από αυτές οι 340 είναι στα λατινικά, 100 στα ελληνικά, μία στη λατινική γλώσσα με ελληνική γραφή και δύο δίγλωσσες –και στα ελληνικά και στα λατινικά–. Ακόμη, στο Δίον βρέθηκαν 110 επιγραφές, από αυτές οι 74 ήταν στα ελληνικά και μία δίγλωσση, στους Στόβους βρέθηκαν 33 επιγραφές στα λατινικά, 32 στα ελληνικά, και δύο δίγλωσσες. Επίσης, στην Πέλλα βρέθηκαν 13 επιγραφές στα λατινικά, 10 στα ελληνικά και δύο δίγλωσσες. Τέλος, στην Κασσάνδρεια βρέθηκαν 20 επιγραφές στα λατινικά και έξι στα ελληνικά.

Βέβαια, από τη γλώσσα που είναι γραμμένες οι επιγραφές δεν είναι εύκολο να εξακριβώσουμε την καταγωγή αυτών που αναφέρονται καθώς μπορούμε να συναντήσουμε και ελληνικά ονόματα σε λατινικές επιγραφές και ρωμαϊκά σε ελληνικές. Επίσης, ούτε τα ίδια τα ονόματα οδηγούν σε ασφαλές συμπέρασμα για την καταγωγή των ατόμων, αφού ρωμαϊκά ονόματα έφεραν όχι μόνο οι Ρωμαίοι άποικοι στις πόλεις της Μακεδονίας αλλά επίσης οι ντόπιοι Έλληνες, αλλά και οι Εβραίοι, όσοι δηλαδή λάμβαναν τη ρωμαϊκή ιθαγένεια.

Πηγές:

Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΠΟΛΙΣ ΑΠΟ ΤΗΣ ΕΜΦΑΝΙΣΕΩΣ ΤΗΣ ΜΕΧΡΙ ΤΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

ΤΟ ΝΟΜΙΣΜΑ ΣΤΟ ΘΕΣΣΑΛΙΚΟ ΧΩΡΟ
Φωτογραφία

 








Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο