Βαλαάδες, οι εξισλαμισμένοι Έλληνες της Δυτικής Μακεδονίας

Μέχρι την ανταλλαγή πληθυσμών το 1924, στα πλαίσια της Συνθήκης της Λωζάννης, σε χωριά της Κοζάνης και των Γρεβενών κατοικούσαν οι Βαλαάδες, οι οποίοι ήταν ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι. Οι Βαλαάδες πήραν το όνομά τους από τη συχνή χρήση του τουρκικού όρκου vallahi, που σημαίνει «μα το Θεό».

Εκτός από την ονομασία Βαλαάδες, αυτή η ελληνόφωνη μουσουλμανική ομάδα της Μακεδονίας ήταν γνωστή με το όνομα Φούτσηδες, μια ονομασία που προέρχεται από τις προσφωνήσεις συγγενικών προσώπων, καθώς χρησιμοποιούσαν τις λέξεις «αδελφούτσι μ’» για τον αδερφό, «φουτσέλα μ’» για τον άντρα και «φίτσα μ’» για τη γυναίκα.



Ποια ήταν η καταγωγή των Βαλαάδων;

Υπάρχουν διάφορες θεωρίες για το ποιοι ήταν οι Βαλαάδες. Μια θεωρία θέλει τους Βαλαάδες να έχουν τουρκική καταγωγή, από το γένος των Ουγόζων Τούρκων. Αυτή η θεωρία, όμως, μάλλον κατασκευάστηκε τον 20ο αιώνα, καθώς μετά την ανταλλαγή πληθυσμών οι Βαλαάδες μεταφέρθηκαν στην Τουρκία, οπότε υπήρχε η ανάγκη να γίνουν αποδεκτοί στη νέα τους πατρίδα.

Μια δεύτερη θεωρία υποστηρίζει πως οι Βαλαάδες ήταν εκτουρκισθέντες ελληνόφωνοι χριστιανοί της Μικράς Ασίας που μεταφέρθηκαν στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας. Άλλες θεωρίες θέλουν τους Βαλαάδες να ήταν Αρβανίτες ή Βλάχοι, ενώ η επικρατέστερη θεωρία είναι πως οι Βαλαάδες ήταν ντόπιοι Έλληνες που εξισλαμίστηκαν σταδιακά, ξεκινώντας ίσως από τον 15ο αιώνα και ο εξισλαμισμός συνεχίστηκε και στους επόμενους αιώνες.

Τα στοιχεία που μαρτυρούν την ελληνική καταγωγή των Βαλαάδων

Πρώτα απ’ όλα, η μητρική γλώσσα των Βαλαάδων ήταν η ελληνική. Στα χωριά των Βαλαάδων κανείς δεν γνώριζε τουρκικά, εκτός από εκείνους που είχαν υπηρετήσει τη στρατιωτική θητεία τους στην Τουρκία. Το σύνολο του γενικού πληθυσμού των Βαλαάδων της Κοζάνης και των Γρεβενών γνώριζαν ελάχιστες τουρκικές λέξεις, αυτές δηλαδή που σχετίζονταν με τη μουσουλμανική θρησκεία, χωρίς να είναι σε θέση να διαβάσουν το κοράνι.

Ακόμη, ενώ βάσει θρησκείας έφεραν μουσουλμανικά ονόματα, ωστόσο πρόσθεταν σ’ αυτά ελληνικές καταλήξεις. Έτσι, ο Σουλεϊμάν γινόταν στους Βαλαάδες Σούλιος, ο Αχμέτ γινόταν Μέτκος και ο Ιμπραήμ γινόταν Μπράτκος.

Το 1889, οι ξένοι περιηγητές στην περιοχή της Ανασελίτσας και των Γρεβενών, οι Weigand, Wace και Thompson υποστήριξαν πως αυτοί οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι είχαν σίγουρα ελληνική καταγωγή, καθώς τα σκούρα μαλλιά τους και το σχήμα της μύτης τους παρέπεμπαν σε Έλληνες και όχι σε Σλάβους. Βέβαια, ο Wace και ο Thompson υπέθεσαν πως οι Βαλαάδες θα μπορούσαν να είναι Βλάχοι, όμως ούτε οι ίδιοι οι Βαλαάδες αποδέχονταν αυτή την καταγωγή ούτε η γλώσσα τους είχε κάποια βλαχικά ιδιώματα.

Εκτός όμως από τη γλώσσα, τα ήθη και τα έθιμα των Βαλαάδων μαρτυρούν την ελληνική καταγωγή τους. Οι Βαλαάδες αν και μουσουλμάνοι, είχαν διατηρήσει τόσο τα χριστιανικά τους έθιμα όσο και τα προχριστιανικά ελληνικά έθιμα.

Διατηρούσαν πολλά χριστιανικά έθιμα, όπως τη γιορτή του Πάσχα και τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου, έψηναν αρνιά στη σούβλα, έκοβαν βασιλόπιτα την Πρωτοχρονιά, φρόντιζαν τις ορθόδοξες εκκλησίες στα χωριά τους, σχημάτιζαν στις πόρτες τους το σχήμα του σταυρού για να προστατεύονται από το κακό μάτι και στα σπίτια τους είχαν κρεμασμένες τις εικόνες των αγίων.

Επίσης, όπως όλοι οι Έλληνες διατηρούσαν τις ελληνικές προχριστιανικές παραδόσεις και τις δοξασίες σχετικά με τις Μοίρες και τη γέννηση ενός μικρού παιδιού. Αλλά και τα έθιμα των γάμων τους ήταν ίδια με των χριστιανών της περιοχής. Οι Βαλαάδες στους γάμους τους χόρευαν ομαδικό μακρόσυρτο χορό και τραγουδούσαν τραγούδια για τη νύφη, για το ξύρισμα του γαμπρού, τον χωρισμό της νύφης από τους γονείς της κ.ά., θεματική δηλαδή κοινή στα ελληνικά τραγούδια του γάμου.



Η τύχη των Βαλαάδων μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους

Μετά την ενσωμάτωση της Μακεδονίας στο Ελληνικό Κράτος, οι Βαλαάδες προσπάθησαν να πείσουν τις αρχές του τόπου πως ήταν Έλληνες καθώς είχαν μητρική γλώσσα την ελληνική.

Ο Παύλος Καλλιγάς έγραφε σχετικά μ’ αυτό το ζήτημα το 1918: «Οι Βαλαάδες είναι πληρέστεροι προς τον ελληνισμό. Η αφομοίωση αυτών θα είναι πλήρης, όταν πεισθούν ότι η θρησκεία δεν είναι το γνώρισμα των Εθνών, αλλά η εθνική συνείδηση και η καταγωγή».

Βέβαια, το Ελληνικό Κράτος αδιαφόρησε σχετικά με το ζήτημα των Βαλαάδων, συνεπώς βάσει της ανταλλαγής πληθυσμών με τη Συνθήκη της Λωζάννης 20.000 Βαλαάδες της Δυτικής Μακεδονίας στάλθηκαν στην Τουρκία, καθώς μοναδικό κριτήριο για την καταγωγή θεωρήθηκε το θρήσκευμα.

Έτσι, άλλη μια ελληνόφωνη ομάδα μουσουλμάνων πήρε το δρόμο της προσφυγιάς, καθώς οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν έδειξαν τον ίδιο ζήλο να παραμείνουν οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι στην Ελλάδα, όπως συνέβη με τους αλβανόφωνους μουσουλμάνους της Ηπείρου που τελικά εξαιρέθηκαν από την ανταλλαγή πληθυσμών.

Παρακολουθήστε ένα βίντεο με τραγούδια των Βαλαάδων των Γρεβενών:

Πηγή: «Οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι της Δυτικής Μακεδονίας. Η περίπτωση των Βαλαάδων της Κοζάνης και των Γρεβενών»

Φωτογραφία



Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο