Το χρονικό της κλοπής των «Μαγεμένων» της Θεσσαλονίκης από τον Miller

Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, υπήρξαν και άλλοι αρχαιοκάπηλοι που κατέστρεψαν τις αρχαιότητες της Ελλάδας για να κοσμήσουν τα μουσεία της πατρίδας τους, εκτός από τον περίφημο Λόρδο Έλγιν. Στις 30 Οκτωβρίου του 1864 ο Emmanuel Miller, αφού ολοκλήρωσε τις αρχαιολογικές έρευνές του στη Θάσο και απέσπασε σημαντικές αρχαιότητες από το νησί, έφτασε στη Θεσσαλονίκη προκειμένου να αναζητήσει στην πόλη, που εκείνη την περίοδο γκρέμιζε τα τείχη της, σημαντικές αρχαιότητες για να τις μεταφέρει στη Γαλλία.

Ο Emmanuel Miller έχοντας εξασφαλίσει την άδεια του Σουλτάνου Μουράτ Ε΄ και του βεζίρη Φουάτ πασά ξεκίνησε μια μεγάλη επιχείρηση που διήρκεσε μέχρι τον Δεκέμβριο του 1864 για να μεταφέρει τις «Μαγεμένες» της Θεσσαλονίκης στο Παρίσι.

Ποιες ήταν οι «Μαγεμένες»;

Οι «Μαγεμένες» της Θεσσαλονίκης ή τα λεγόμενα «Είδωλα» ήταν 8 ανάγλυφες μυθολογικές μορφές που διακοσμούσαν μια κορινθιακή κιονοστοιχία και αναπαριστούσαν τον νεαρό θεό Διόνυσο δίπλα σε έναν πάνθηρα, την Αύρα με το πέπλο της, την Αριάδνη στεφανωμένη με τα φύλλα μιας κληματαριάς, τη Λήδα μαζί με τον κύκνο, μια Μαινάδα που έπαιζε διπλό φλάουτο, το Γανυμήδη μαζί με τον Δία μεταμορφωμένο σε αετό και έναν Διόσκουρο με μια αναπαράσταση αλόγου στα πόδια του. Το μνημείο με την ονομασία «Μαγεμένες» ή «Είδωλα», ανήκε πιθανότατα σε ένα σημαντικό δημόσιο κτήριο στο κέντρο της ρωμαϊκής Θεσσαλονίκης. Χρονολογείται στο τέλος του 2ου ή στις αρχές του 3ου αι. μ.Χ. και τοποθετείται κάπου ανάμεσα στην Παναγία Χαλκέων, τα Λουτρά Παράδεισος και στον Άγ. Νικόλαο, στον άξονα της σημερινής οδού Αριστοτέλους.

Μετά την έλευση των Σεφαραδιτών Εβραίων στη Θεσσαλονίκη, στην περιοχή που βρίσκονταν οι «Μαγεμένες» δημιουργήθηκε η εβραϊκή συνοικία Rogos. Τότε, ένα τμήμα από τη «Στοά των Ειδώλων» με τις «Μαγεμένες» βρέθηκε ενσωματωμένο στο σπίτι ενός πλούσιου Εβραίου υφασματέμπορα, του Λιάτσι Αρδίτη. Την εποχή εκείνη οι Σεφαραδίτες αποκαλούσαν τις «Μαγεμένες» στη γλώσσα τους ως «Las Incantadas». Ο Miller, λοιπόν, το φθινόπωρο του 1864 έβαλε στόχο να αποσπάσει τις «Μαγεμένες» από το σπίτι του Εβραίου, θεωρώντας πως δεν θα ήταν δύσκολο να το καταφέρει, αφού ο Εβραίος κατά καιρούς έκοβε κομματάκια από τις αρχαιότητες και τις πουλούσε στους τουρίστες.

Η κλοπή των «Μαγεμένων» από τη Θεσσαλονίκη δεν ήταν απλώς προσωπική υπόθεση του Miller αλλά εμπλέκονταν και οι γαλλικές αρχές. Ο Miller είχε στο πλευρό του τον πρόξενο της Γαλλίας Pontcharra και μαζί είχαν αρχικά σχεδιάσει να μεταφέρουν τις αρχαιότητες κρυφά σε γαλλικό πλοίο. Για να μην γίνει άλλωστε αντιληπτή η κλοπή και προκληθούν αντιδράσεις από το λαό της Θεσσαλονίκης, ο Pontcharra είχε προτείνει να γίνει η μεταφορά το Σάββατο, που ήταν κλειστά τα μαγαζιά των Εβραίων. Όμως, με ένα επίσημο τηλεγράφημα που έλαβε ο Miller από το Παρίσι, του ζητούσαν να σηκώσει ολόκληρο το μνημείο και όχι μόνο μερικά γλυπτά, οπότε το εγχείρημα της κλοπής και της μεταφοράς των «Μαγεμένων» δεν μπορούσε να μείνει κρυφό.

Ο Miller έχοντας πάντα τη συναίνεση και την αρωγή των τουρκικών αρχών, στις 4 Νοεμβρίου ξεκίνησε τις εργασίες απαγωγής του μνημείου, στις οποίες παραβρέθηκε και ο ίδιος ο πασάς. Από τη στιγμή εκείνη μεγάλωσε ο αναβρασμός φοβερά μέσα στην πόλη και όλοι οι ξένοι πρόξενοι τηλεγραφούσαν στην Κωνσταντινούπολη, για ν’ αποτρέψουν την αρπαγή των αγαλμάτων. Με την παρουσία του κυβερνήτη ενός γαλλικού πολεμικού πλοίου και με την εργασία των ναυτών του πλοίου, ξεκίνησε η απόσπαση τμημάτων του μνημείου, ενώ οι Τούρκοι στρατιώτες με μπαστουνόξυλα απομάκρυναν τους περίεργους, που συνωθούνταν εκεί γύρω και παρακολουθούσαν με ενδιαφέρον και συγκίνηση το θέαμα.

Μέχρι τις 12 Νοεμβρίου είχαν αποκαθηλωθεί και τα τελευταία αγάλματα. Οι Τούρκοι από τη μεριά τους λυσσομανούσαν και μάταια περίμεναν πάντοτε κάποια ακυρωτική διαταγή από την Κωνσταντινούπολη. Βέβαια, η μεταφορά των αρχαιοτήτων ως το λιμάνι με τις βοϊδάμαξες συναντούσε δυσκολίες, γιατί οι δρόμοι της Θεσσαλονίκης ήταν πάρα πολύ στενοί και το λιθόστρωτο ήταν κακοστρωμένο και γεμάτο λακκούβες.

Παρά όμως τις δυσκολίες, ο Miller μετέφερε τελικά έως τις αρχές Δεκεμβρίου του 1864 στο γαλλικό πολεμικό πλοίο τις «Μαγεμένες» και ενθουσιαζόταν πολύ στη σκέψη ότι δεν υπήρχε στο Παρίσι ένα αρχαίο ελληνικό μνημείο με παρόμοιες διαστάσεις. Ακόμη και σήμερα, οι «Μαγεμένες» βρίσκονται στο μουσείο του Λούβρου.

Πηγές: thessalonikiartsandculture.gr

ΕΝΑΣ ΓΑΛΛΟΣ ΕΛΓΙΝ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Φωτογραφία




Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο