Το παραδοσιακό νυφικό λουτρό στη Λέσβο στις αρχές του 20ου αιώνα

Στο νησί της Λέσβου η κάλυψη της ανάγκης της καθαριότητας του σώματος τα παλαιότερα χρόνια είχε επηρεαστεί από τις επικρατούσες θρησκευτικές, κοινωνικές και πολιτισμικές αντιλήψεις. Για τη σωματική καθαριότητα και υγιεινή των κατοίκων του νησιού είχαν κατασκευαστεί δημόσιοι αλλά και ιδιωτικοί χώροι λουτρών, τα οποία στην Οθωμανική εποχή ονομάζονταν χαμάμ.

Ειδικότερα, τα δημόσια χαμάμ μπορούσαν να τα επισκεφτούν όλοι οι κάτοικοι του νησιού, Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι, όποτε το επιθυμούσαν, καταβάλλοντας ένα χρηματικό ποσό ως εισιτήριο. Ουσιαστικά, τα χαμάμ λειτουργούσαν επί τουρκοκρατίας ως ιδιωτικές επιχειρήσεις με καθεστώς ενοικίασης. Μετά την ενσωμάτωση της Λέσβου στο ελληνικό κράτος το 1912, οι ιδιοκτήτες ή ενοικιαστές των μουσουλμανικών χαμάμ ήταν οι Έλληνες πολίτες, οι Χριστιανοί αλλά και οι πρόσφυγες, οι οποίοι ασκούσαν το επάγγελμα του λουτρούχου ή λουτρατζή.

Το νυφικό λουτρό τις παραμονές του γάμου

Ανάμεσα στα έθιμα του γάμου στη Λέσβο ήταν και το λουτρό της νύφης, το οποίο στα περισσότερα χωριά λάμβανε χώρο στο δημόσιο χαμάμ του χωριού. Η νύφη πήγαινε παρέα με άλλες γυναίκες, φίλες και συγγενείς, στο λουτρό του χωριού δύο μέρες πριν το γάμο. Επειδή οι γάμοι τότε συνηθίζονταν να τελούνται την Κυριακή, οι φίλες της μελλόνυμφης επισκέπτονταν το λουτρό το πρωί της Παρασκευής για να περιποιηθούν και να λούσουν τη νύφη, αλλά να λουστούν και οι ίδιες. Τα έξοδα για την ενοικίαση του χαμάμ της νύφης τα αναλάμβανε ο γαμπρός ως δώρο προς τη μέλλουσα γυναίκα του, όπως επίσης και την πληρωμή των μουσικών που συνόδευαν τη νύφη στο λουτρό.

Στο δρόμο για το λουτρό μπροστά πήγαιναν οι μουσικοί, κατόπιν η νύφη με τη συνοδεία της και ακολουθούσαν τα παιδιά που κουβαλούσαν τους μπόγους με τα χρειαζούμενα για το λουτρό, όπως πετσιμάλια, πεσκίκια, φνίκες, τρίφρες, σαπούνια, βαγιολιές, κνα και κιλίμια και μαξιλάρια για να στρώσουν στο σοφά του λουτρού. Η διαδικασία του λουτρού της νύφης και της παρέας της ξεκινούσε με γέλια, αστεία, άσεμνα ανέκδοτα, σχόλια, τραγούδια και μέσα σε τέτοιο κλίμα λούζονταν, χτενίζονταν και βάφονταν με κνα.

Η χαμαμτζού πάλι βοηθούσε και προσέφερε τις υπηρεσίες της σε όλες τις γυναίκες, τρίβοντας τα σώματά τους μέχρι να ροδοκοκκινίσει το δέρμα τους. Ολόκληρος ο χώρος του χαμάμ αντιλαλούσε από τις φωνές και τα γέλια των κοριτσιών και γυναικών που λούζονταν, ενώ ταυτόχρονα οι προσκαλεσμένες λουόμενες γυναίκες τραγουδούσαν στη νύφη διάφορα επαινετικά τραγούδια, «παινέδια» ή «μασούρια», όπως το ακόλουθο:
«Νύφη μ’ τα χιόνια λούστηκις κι πήρις την ασπράδα,
κι από τα τριαντάφυλλα τη ροδοκοκκινάδα
ρόδα κι τριαντάφυλλα
της νύφης μας τα μάγουλα».

Όταν τελείωνε το λουτρό, η παρέα των γυναικών έπινε σερμπέτια και βυσσινάδα για να δροσιστούν και η νύφη προσέφερε στις γυναίκες τα κεντημένα πεστιμάλια της, τα πεσκίρια και τις φνίκες για να σκουπιστούν και να καμαρώσουν την τέχνη της.

Στο γυρισμό για το σπίτι της νύφης, μπροστά πάλι πήγαιναν οι μουσικοί και περνούσαν από πολλές γειτονιές, όπου φίλοι και συγγενείς έβγαιναν στις πόρτες των σπιτιών και έραιναν και κερνούσαν τη νύφη με τη συντροφιά της. Τέλος, οι μουσικοί στέκονταν μπροστά στην εξώπορτα του σπιτιού της και έπαιζαν μέχρι να μπουν οι λουσμένες μέσα, όπου τις κερνούσαν βρασμένη κανέλα και παξιμάδια. Με την ευχή «η ώρα η καλή» αποχωρούσαν από το σπίτι οι γυναίκες που είχαν συνοδέψει τη νύφη στο λουτρό.

Πηγή: Λουτρά και Χαμάμ στη Μυτιλήνη: Κοινωνικές και Πολιτισμικές Πρακτικές (τέλη 19ουαι. – τέλη 20ού αι.)

Φωτογραφία




Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο