Τα «Χελιδονίσματα», ένα πανάρχαιο έθιμο για την 1η Μαρτίου

Στην αρχαιότητα, η 1η Μαρτίου ήταν αρχή του νέου έτους και ως πρώτη ημέρα του μήνα αλλά και του χρόνου κατείχε ιδιαίτερη θέση στο αρχαίο ελληνικό ημερολόγιο. Η έλευση της νέας χρονιάς είχε συνδεθεί με μια σειρά εθίμων, που είχαν ως σκοπό να αποτρέψουν το κακό και να ευχηθούν το καλό.

Ένα τέτοιο πανάρχαιο έθιμο ήταν να τραγουδούν τα παιδιά σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας τα «Χελιδονίσματα». Ουσιαστικά, ήταν ένα χαρούμενο παιδικό τραγούδι για το ανοιξιάτικο καλωσόρισμα των χελιδονιών.

Τη Ρωμαϊκή Εποχή, η Πρωτοχρονιά μετατέθηκε να γιορτάζεται από το έτος 153 π.Χ. την 1η Ιανουαρίου, χωρίς αυτό να σημαίνει πως αποσυνδέθηκε η Πρωτομαρτιά από τα έθιμά της. Σύμφωνα με μαρτυρίες, η 1η Μαρτίου συνεχιζόταν να γιορτάζεται επίσημα μέχρι τον 7ο αιώνα μ.Χ. και τα «Χελιδονίσματα» συνέχισαν να τραγουδιούνται στα Βυζαντινά χρόνια ακόμη και στη Ρώμη, και αυτή η παράδοση φαίνεται πως σε κάποιες περιοχές συνεχίστηκε έως τα νεώτερα χρόνια. Υπάρχουν μάλιστα διάφορες παραλλαγές των στίχων που τραγουδιούνται στη Θεσσαλία, στην Ήπειρο, στη Μακεδονία, στα Δωδεκάνησα, στη Στερεά Ελλάδα και στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου.

Σύμφωνα με δημοσίευση του Β.Δ. Αναγνωστόπουλου το 1995, το τραγούδι της Χελιδόνας λεγόταν ακόμη στις μέρες του σε πολλά χωριά του κάμπου της Καρδίτσας. Οπότε, γίνεται αντιληπτό πως πρόκειται για αδιάλειπτη συνέχιση και όχι αναβίωση του εθίμου.

Πώς γιορταζόταν όμως ο ερχομός της Άνοιξης;

Ένα παιδί από κάθε ομάδα κρατούσε τη «Χελιδόνα», που ήταν ένα ομοίωμα χελιδονιού βαμμένο με μαύρο χρώμα από επάνω και με άσπρο από κάτω. Τα παιδιά κρατώντας τη «Χελιδόνα» τραγουδούσαν το εξής άσμα στη νεώτερη εποχή:

Χελιδόνα έρχεται

Απ’ τη Μαύρη Θάλασσα.

Θάλασσα μας πέρασε,

έκατσε και λάλησε,

λάλησε τα γράμματα

του Θεού τα πράματα.

Δάσκαλος μας έστειλε,

να μας δώσ’ τι πέντ’ αυγά,

 παίρνομε την κλωσσαριά,

να γεννά και να κλωσσά,

και να σέρνῃ τα πουλιά.

Μάρτης μας ήρθι,

Καλώς μας ήρθε.

Τα λουλούδια ανοίγουν,

τόπος μυρίζει.

Έξω ψύλλοι και κοριοί.

Μέσα υγεία και χαρά

Και το Πάσχα κόκκιν’ αυγά.

Ο Αθήναιος έχει διασώσει το αρχαίο τραγούδι των «Χελιδονισμάτων», το οποίο χρονολογείται από τον 6ο αιώνα π.Χ.

Ἦλθ’, ἦλθε χελιδών

καλάς ὥρας ἄγουσα,

καί καλούς ἐνιαυτούς,

ἐπί γαστέρα λευκά,

κἠπί νῶτα μέλαινα.

Η ομοιότητα αυτού το αποσπάσματος του αρχαίου άσματος με την νεώτερη παραλλαγή είναι εμφανής, κάτι που αποδεικνύει περίτρανα ότι ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός παραμένει ζωντανός στα έθιμα και στην προφορική παράδοση του τόπου μας. 

 Πηγή: Δημοτικά παιδικά τραγούδια

Φωτογραφία




Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο