Τα τσιφλίκια της Θεσσαλίας και η εξέγερση των αγροτών στο Κιλελέρ

Στις 6/19 Μαρτίου του 1910 αγρότες προσπάθησαν να επιβιβαστούν στο τρένο από το χωριό Κιλελέρ για να συμμετάσχουν στο μεγάλο αγροτικό συλλαλητήριο της Λάρισας με αίτημα τη διανομή γαιών στους ακτήμονες. Στην προσπάθεια των αρχών να εμποδίσουν τους αγρότες να συμμετάσχουν στο συλλαλητήριο, σημειώθηκαν αιματηρές συμπλοκές με αποτέλεσμα να τραυματιστούν πολλοί αγρότες και δύο μάλιστα να πέσουν νεκροί.

Πώς όμως οδηγήθηκαν οι αγρότες στο γενικό ξεσηκωμό στη Θεσσαλία;

Όταν προσαρτήθηκε η Θεσσαλία στο ελληνικό κράτος το 1881, από τα 658 χωριά μόνο τα 198 ήταν «ελεύθερα» κεφαλοχώρια, ενώ τα υπόλοιπα 460 ήταν τσιφλίκια, με την πλειοψηφία αυτών να βρίσκονται στις επαρχίες Καρδίτσας, Λάρισας και Τρικάλων. Το διάστημα που μεσολάβησε λίγο πριν και λίγο μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας, διαμορφώθηκε ένα νέο καθεστώς γαιοκτησίας, το οποίο ήταν αρκετά διαφορετικό από το προηγούμενο οθωμανικό.

Οι Οθωμανοί άρχισαν να αποχωρούν μαζικά από τη Θεσσαλία αμέσως μετά το Συνέδριο του Βερολίνου και από το 1881 και οι Κονιάροι μικροϊδιοκτήτες άρχισαν να πουλούν τα κτήματά τους και να μεταναστεύουν, μάλιστα σε πολύ χαμηλές τιμές.

Με βάση τα άρθρα 4 και 6 της Ελληνοτουρκικής Σύμβασης του 1881, το Ελληνικό Δημόσιο αναγνώρισε όλα τα έγγεια ιδιοκτησιακά και εμπράγματα δικαιώματα των Οθωμανών υπηκόων, ανεξαρτήτως θρησκεύματος. Η Σύμβαση δηλαδή επέβαλε το σεβασμό των υπαρχόντων δικαιωμάτων όσων κατείχαν νόμιμους οθωμανικούς τίτλους σε κάθε είδους γαίες ή ακίνητα, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τους τίτλους αυτούς ως αποδεικτικά στοιχεία ιδιοκτησίας.

Το παράδοξο σ’ αυτήν τη σύμβαση είναι πως ο Σουλτάνος είχε παραχωρήσει τη δημόσια οθωμανική γη της Θεσσαλίας σε Οθωμανούς γαιοκτήμονες μόνο προς κάρπωση και εξουσίαση, χωρίς ποτέ να τους έχει δοθεί η πλήρης ιδιοκτησία. Συνεπώς, το Ελληνικό Δημόσιο χωρίς κανέναν ουσιαστικό νομικό λόγο χάρισε στους Οθωμανούς γαιοκτήμονες τη Θεσσαλική γη και τους παραχώρησε άνευ λόγου το δικαίωμα να πουλήσουν τις υποτιθέμενες περιουσίες τους στο χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης. Έτσι, η μεγαλύτερη έκταση της εύφορης Θεσσαλίας μέσα σε διάστημα τριών ετών πουλήθηκε σε νέους τσιφλικάδες.

Ποιοι αγόρασαν τα Θεσσαλικά τσιφλίκια;



Οι Οθωμανοί από το φόβο μήπως το Ελληνικό Δημόσιο προχωρήσει στην εθνικοποίηση της γης της Θεσσαλίας, πούλησαν τα κτήματα που υποτίθεται κατείχαν σε Έλληνες κεφαλαιούχους της Διασποράς, οι οποίοι ζούσαν στην Κωνσταντινούπολη, στην Οδησσό, στην Αλεξάνδρεια, στο Βουκουρέστι, στο Παρίσι, στο Λονδίνο και στην Τεργέστη. Οι Έλληνες της διασποράς που διαδέχτηκαν τους Οθωμανούς τσιφλικάδες ήταν: ο Ζάππας, ο Αβέρωφ, ο Ζαρίφης, ο Στεφάνοβικ, ο Σκυλίτσης, ο Ζωγράφος, ο Συγγρός, ο Χαροκόπος και ο Καραπάνος, ενώ υπήρξαν και διάφοροι ντόπιοι τσιφλικούχοι, όπως ο Τερτίπης στην Καρδίτσα, ο Καρτάλης, ο Κασαβέτης, ο Τοπάλης και ο Τσοποτός στον Βόλο, ο Χατζηγάκης, ο Μπασδέκης και ο Γιαννούσης στα Τρίκαλα.

Οι νέοι αυτοί ιδιοκτήτες έγιναν απόλυτα κύριοι της γης, αλλά στην κυριότητα συμπεριλαμβανόταν και οτιδήποτε άλλο υπήρχε στο κάθε τσιφλίκι, όπως σπίτια, αποθήκες, ζώα και εργαλεία. Επιπλέον, μπορούσαν με την εκπνοή των μισθωτηρίων συμβολαίων να εκδιώκουν τους καλλιεργητές από το τσιφλίκι και όσοι ακτήμονες δεν ήταν διατεθειμένοι να υπογράψουν συμβάσεις μίσθωσης με τους ιδιοκτήτες, ήταν υποχρεωμένοι να εγκαταλείψουν τις κατοικίες που η οικογένειά τους διατηρούσε από γενιά σε γενιά μέσα στα όρια του τσιφλικιού.

Το 1906, είκοσι πέντε χρόνια μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας, εφημερίδα του Βόλου έγραφε: «Εξώσεις έγιναν πάρα πολλές. Επίσης ερημώσεις χωριών με την αυθαίρετη βούληση κτηματοδεσποτών […] Πολλές εκατοντάδες από τους εξωσθέντες έμειναν άστεγοι μέσα στο χειμώνα, για να ικανοποιηθεί έτσι η φιλανθρωπία και η ευσπλαχνία των διωκτών, οι οποίοι πέτυχαν με την απάνθρωπη εκβίαση την πλήρη υποταγή των καλλιεργητών που γύρισαν και την επαίσχυντη υποδούλωσή τους».

Ενώ και σε άλλη εφημερίδα έγραφε ο συντάκτης: «πολλοί εγκαταλείποντας τα αδύνατα μέλη της οικογένειας πηγαίνουν στην Αμερική και αλλού, άλλοι που δεν ανέχονταν τον εξευτελισμό των υποδουλωθέντων και δεν μπόρεσαν να εξοικονομήσουν τα ναύλα για την Αμερική, έπιασαν τα βουνά και προτίμησαν λίγη, αλλά υποφερτή ζωή».

Το αγροτικό κίνημα που δημιουργήθηκε στη Θεσσαλία με κινητοποιήσεις και υπομνήματα πίεζε τις κυβερνήσεις για τη διανομή των κτημάτων, ιδιαίτερα μετά την εγκατάσταση των ομογενών προσφύγων της Ανατολικής Ρωμυλίας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας που κατέφυγαν στην Ελλάδα το 1906. Τελικά, τα αιτήματα των Θεσσαλών για διανομή γαιών στους ακτήμονες ικανοποιήθηκαν μόνο μετά την μικρασιατική καταστροφή.

Πηγή: Το Αγροτικό Ζήτημα ΙΙ-Η Μεγάλη Γαιοκτησία: Η περίπτωση των τσιφλικιών στη Θεσσαλία, 1881-
1923

Φωτογραφία




Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο