Τα έθιμα και οι δοξασίες του Δωδεκαημέρου

Η περίοδος από την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι τα Θεοφάνια ονομάζεται στον ελληνικό παραδοσιακό πολιτισμό ως Δωδεκαήμερο και τα λατρευτικά έθιμα και οι δοξασίες αυτής της περιόδου πέρασαν στο Χριστιανισμό από τον αρχαίο κόσμο.

Όταν ο Χριστιανισμός έγινε η επίσημη θρησκεία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, η νέα θρησκεία απορρόφησε στους κόλπους της τα λατρευτικά έθιμα πολλών αιώνων που τηρούνταν την εποχή του Δωδεκαημέρου, όπως η ανταλλαγή δώρων, τα γλέντια, τα κάλαντα, το σφάξιμο του χοίρου, η κουλούρα, το ποδαρικό, τα μαντέματα στη φωτιά, τα πλουσιοπάροχα γεύματα, οι μεταμφιέσεις κ.ά.

Όλα τα έθιμα της περιόδου του Δωδεκαημέρου ήταν συνδεδεμένα με τη δοκιμασία του ανθρώπου να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες της χειμερινής περιόδου και σαν σκοπό είχαν αφενός να γιορτάσουν τη μετάβαση από το χειμώνα στην αναγέννηση της άνοιξης και αφετέρου να τονωθεί το θρησκευτικό αίσθημα και να εξασφαλιστεί η ευτυχία για τη χρονιά που ερχόταν.

Βασικό στοιχείο των εθίμων του Δωδεκαημέρου ήταν ο εξορκισμός του κακού και η ευλόγηση της νέας περιόδου που ήταν καθ’ οδόν. Σ’ αυτήν τη λογική εντάσσονται οι ευχές που διατυπώνονται στα κάλαντα, ο φόβος του κακού ποδαρικού της Πρωτοχρονιάς, αλλά και οι ευχές για την υγεία και την οικογενειακή ευημερία. Έθιμα και δοξασίες που επιβιώνουν μέχρι σήμερα έχουν διατηρηθεί από την αρχαιότητα και περιέκλειαν το φόβο αλλά και την ελπίδα να υπάρξει αφθονία υλικών αγαθών τη νέα χρονιά.

Το χριστόψωμο που είναι ο βασικός άρτος των Χριστουγέννων αποτελεί φυσική συνέχεια των ιερών άρτων που έφτιαχναν οι αρχαίοι Έλληνες προς τιμή της θεάς Δήμητρας και του θεού Απόλλωνα για την προστασία της σοδειάς. Αλλά και το σφάξιμο του χοίρου είναι κατάλοιπο αρχαίου εθίμου, καθώς με τη θυσία του χοίρου στη θεά Δήμητρα και στον Κρόνο ευελπιστούσαν στην ευφορία της γης.

Η βασιλόπιτα επίσης αποτελεί κατάλοιπο των αρχαίων λατρευτικών συνηθειών, καθώς ένα αντίστοιχο εορταστικό άρτο προσέφεραν οι Έλληνες στις μεγάλες αγροτικές γιορτές, όπως τα Θεσμοφόρια, γιορτή επίσης αφιερωμένη στη θεά Δήμητρα.

Ακόμη, την περίοδο του Δωδεκαημέρου χρησιμοποιούσαν γενικά στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες χώρες της Ευρώπης πράσινα δέντρα. Στη Μυκηναϊκή και Μινωική θρησκεία η παρουσία του δέντρου θεωρούνταν ιερή και οι αρχαίοι Έλληνες προσέφεραν αυτή την περίοδο σπονδές σε ιερούς κλάδους.

Σε πολλές περιοχές σήμερα στη Μακεδονία, στην Ήπειρο και στη Θεσσαλία αναβιώνουν οι γιορτές των μεταμφιέσεων του Δωδεκαημέρου, όπως τα Ρογκατζάρια ή Ραγκουτσάρια ή Ρογκατσάρια και οι Μωμόγεροι, όπου ο λαός της υπαίθρου προσπαθεί να εξευμενίσει τις κακές δυνάμεις του χειμώνα και τους καλικαντζάρους. Οι καλικάντζαροι διατηρήθηκαν στην προφορική παράδοση από τα βυζαντινά χρόνια ως στοιχειά που μένουν στον κάτω κόσμο όλο το χρόνο και βγαίνουν μόνο στη γη τις ημέρες του Δωδεκαημέρου.

Φωτογραφία




Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο