Στην Τουρκοκρατία οι γάμοι στα Γιάννενα τελούνταν νύχτα

Σε προηγούμενη δημοσίευση είχαμε παραθέσει έναν γάμο που τελέστηκε στα Γιάννενα το 1814, όπως μας παραδόθηκε από τις περιγραφές του Άγγλου περιηγητή Τόμας Σμαρτ Χιούζ. Ο Χιούζ παραβρέθηκε στον γάμο του Ιωάννη Λ. Μελά και της Ευχημίας Μίσιου που έγινε στα Ιωάννινα στις 5 Φεβρουαρίου του 1814, τον οποίο περιγράφει με λεπτομέρειες στο έργο του «TRAVELS IN SICILY, GREECE AND ALBANIA».

Ασφαλώς, οι γηγενείς κάτοικοι των Ιωαννίνων είχαν διατηρήσει όλα τα γαμήλια έθιμα της Βυζαντινής εποχής, τα οποία συνέχισαν και κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Ένα από αυτά τα έθιμα ήταν το «ψίκι».

Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας, 1100-1669. Τόμος ΙΔ΄

Έγραφε ο Χιούζ για τη γαμήλια πομπή, το «ψίκι»:

“Ήταν Σαββατόβραδο, όταν πήγαμε με τον κύριο Νικολό (τον μεγαλύτερο γιο του Ανασ. Αργύρη Βρετού, στο σπίτι του οποίου φιλοξενείτο ο Χιούζ, όπου προηγουμένως είχε φιλοξενηθεί και ο λόρδος Μπάριον και ο HOBHOUSE) για να δούμε τη νυκτερινή γαμήλια πομπή, που πάντοτε ακολουθεί ο γαμπρός, όταν συνοδεύει τη μνηστή του από το πατρικό της σπίτι στο δικό του. Την πομπή (η πομπή έκανε τη διαδρομή από το σπίτι του Μελά, που ήταν τότε στο Σαράι Μαχαλά –μετέπειτα οδός Παύλου Μελά– και δια της οδού Ανεξαρτησίας στο σπίτι του Μιχ. Μίσιου όπου είναι και σήμερα το παλιό αρχοντικό, πίσω από τη Ζωσιμαία Σχολή) αυτή αποτελούσαν εκατό πρόσωπα, τα καλύτερα της κοινωνίας των Ιωαννίνων, την ακολουθούσε δε ένα πλήθος που κρατούσε πυρσούς με τη συνοδεία μιας μπάντας μουσικής”.

Το «Ψίκι»

Φαίνεται πως το «ψίκι» διατηρούνταν από τα Βυζαντινά ακόμα χρόνια. Η βυζαντινή λέξη «οψίκιον» θα πει υπηρεσία, ευεργεσία, και «ψίκι» καλούνταν σε πολλά μέρη στη σημερινή Ελλάδα η ομάδα των παρανύμφων κι αυτή η γαμήλια πομπή.

Γράφει για το «ψίκι» ο Λέων Ι. Μελάς:

«Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας το «ψίκι» γινόταν όταν νύχτωνε. Κι ήταν «το ψίκι» ένα ξέσπασμα του ραγιά για να δείξει στους αφεντάδες του πως είχε κάτι δικαιώματα στη ζωή, υπολείμματα λευτεριάς, ίχνη ανθρωπιάς, που του είχαν απομείνει.  Είναι πολλοί από την καινούργια γενιά, που ούτε καν ξέρουν τη λέξη «ψίκι» και με η σύγχρονη εξέλιξη, παλιά έθιμα θα εξαφανιστούν και θάναι γραμμένα στα ιστορικά αρχεία για τους ιστοριοδίφες.

Αυτά τα έθιμα όμως στον καιρό της σκλαβιάς συγκρότησαν τη ρωμιοσύνη και τον εθνισμό μας κάπου πεντακόσια χρόνια. Γι’ αυτό καλό θα είναι να τα μαθαίνουμε και να τα θυμούμαστε καμιά φορά. Κι εμείς οι γέροι, γιατί ο ίδιος γεννήθηκα το τελευταίο εξάμηνο του περασμένου αιώνα, καλό θα είναι να τ’ αναφέρουμε. Και θ’ αναφέρω από διήγηση των γονέων μου, πως ο γάμος τους το 1896 στα Γιάννινα είχε γίνει νύχτα και το «ψίκι» για να παραλάβει τη νύφη ξεκίνησε στο σούρουπο, ένα χειμωνιάτικο βραδινό και γύρισαν με τη νύφη νύχτα με αναμμένες λαμπάδες.

Κι ήταν κάμποση η διαδρομή από το σπίτι του Μελά, στη σημερινή οδό Δαγκλή, που δεν υπάρχει πια, ως το σπίτι του τραπεζίτη τότε Δ. Χαρισιάδη, κοντά στα «μνήματα» (σήμερα οδός Σουλίου) όπου περίπου η Νέα Ζωσιμαία Σχολή.

Πριν ακόμα απλωθεί η πόλη ως εκείνη τη μεριά, ήταν εκεί το εβραϊκό νεκροταφείο κι ακόμα ως τα τελευταία χρόνια φαίνονταν οι πλάκες από τους τάφους. Στη μεριά αυτή απλώθηκε, το άλλοτε «πολίδιον» και μάλλον μετά την υποδούλωση, η χριστιανική συνοικία και είναι τα επιλεγόμενα «μνήματα» όπου το χριστιανικό στοιχείο μακριά από τους Τούρκους γιόρταζε τις Απόκριες και την «Κρεατινή» και την «Τυρνή» γίνονταν γερό ξεφάντωμα και ένα εθνικό ξέσπασμα με τις φουστανέλες όπου τα τελευταία, προ της απελευθερώσεως χρόνια, είχε εισχωρήσει και το «Γαϊτανάκι» με τις γαλανόλευκες κορδέλες και οι Τούρκοι έκαναν «στραβά μάτια». Ήταν τα χρόνια που θυμούμαι κι ήταν τα καλλίτερά μου. Όπως είπαμε το σπίτι του παππού μου ήταν εκεί και είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθούμε από κοντά το γλέντι. Το γλέντι το Ελληνικό. Το σπίτι του Χαρισιάδη υπάρχει ακόμα».

(Πηγή: Ηπειρωτική εταιρ. τευχ.71-72-73 1982)

Φωτογραφία: “Ελληνικός γάμος στην Αθήνα, Λουί Ντυπρέ

 

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο