Παροιμιώδεις εκφράσεις που κληροδοτήθηκαν από το Μεσαίωνα



Πώς βγήκαν οι φράσεις «έμεινε στα κρύα του λουτρού», «φτου κι απ’ την αρχή», «βγήκε ασπροπρόσωπος» και «έχανε η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα»;

Σήμερα, συνηθίζουμε να χρησιμοποιούμε κάποιες παροιμιώδεις φράσεις για να περιγράψουμε ορισμένες καθημερινές καταστάσεις. Παρά το γεγονός πως σχεδόν οι περισσότεροι από εμάς χρησιμοποιούμε στον καθημερινό λόγο μας εκφράσεις όπως «έμεινε στα κρύα του λουτρού», «φτου κι απ’ την αρχή», «βγήκε ασπροπρόσωπος» «έχανε η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα», αγνοούμε την πραγματική ιστορία που κρύβεται πίσω από την κάθε φράση. 

Όλες οι παραπάνω εκφράσεις προέρχονται από τη βυζαντινή εποχή και έχουν διατηρηθεί μέχρι τις μέρες μας.

Έχανε η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα

Στα Βυζαντινά χρόνια, κάθε φορά που οι εχθροί πολιορκούσαν μια πόλη, το πρώτο που έκαναν ήταν να λεηλατούν την πόλη και να συλλαμβάνουν τους κατοίκους αιχμαλώτους. Τότε, μέσα σε ένα γενικότερο κλίμα αναστάτωσης, τα μέλη κάθε οικογένειας διασκορπίζονταν σε διάφορα μέρη συγκέντρωσης των αιχμαλώτων. Οι μανάδες, λοιπόν, μάταια φώναζαν και έψαχναν τα παιδιά τους, τα οποία σχεδόν ποτέ δεν ξανάβλεπαν. Έτσι, διατηρήθηκε και η φράση «έχανε η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα».

Βγήκε ασπροπρόσωπος

Τη βυζαντινή εποχή και τα χρόνια μετά την Άλωση, ένας πολίτης που είχε περιπέσει σε κάποιο αμάρτημα, προκειμένου να διαπομπευτεί και να ταπεινωθεί δημοσίως, περιφερόταν στους δρόμους της πόλης με μουτζουρωμένο πρόσωπο.

Μόλις δηλαδή αποδεικνυόταν η ενοχή κάποιου ανθρώπου για ένα παράπτωμα, καταδικαζόταν με την τιμωρία να μουτζουρώνεται με μαύρο χρώμα το πρόσωπό του και να διαπομπεύεται δημοσίως. Στην Ήπειρο μάλιστα η τιμωρία ήταν ακόμη πιο σκληρή. Ο ένοχος έπρεπε να βάψει το κεφάλι του μαύρο και να μην έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί στον κόσμο.

Εάν όμως κατά την εξέταση του αδικήματος ο κατηγορούμενος αποδεικνυόταν αθώος, τότε έβγαινε στο δρόμο με λευκό πρόσωπο. Από αυτό το έθιμο, λοιπόν, βγήκε και η παροιμιώδης φράση «βγήκε ασπροπρόσωπος».

Φτου κι απ’ την αρχή

Στο Μεσαίωνα, οι μαθητές προκειμένου να ασκηθούν στη γραφή, υποχρεούνταν να αντιγράφουν πολλές φορές μάλιστα αυτά που είχε γράψει ο δάσκαλός τους στον πίνακα. Όταν οι μαθητές έπρεπε να σβήσουν αυτά που ήταν γραμμένα στον πίνακα, επειδή πολλές φορές δεν υπήρχε σφουγγάρι, τότε τα έσβηναν με τα δάχτυλά τους, τα οποία προηγουμένως τα είχαν φτύσει. Έτσι φτύνοντας οι μαθητές τα δάχτυλά τους, βγήκε και η φράση «φτου κι από ξαναρχής».

Έμεινε στα κρύα του λουτρού

Τα βυζαντινά λουτρά ήταν χτισμένα όπως ακριβώς και τα ρωμαϊκά. Τα λουτρά, λοιπόν, χωρίζονταν σε τρία διαμερίσματα. Το πρώτο διαμέρισμα ήταν το ψυχρό λουτρό, το οποίο ονομαζόταν frigitarium από τη λατινική λέξη frigitus που σημαίνει ψυχρός. Το δεύτερο διαμέρισμα ήταν το χλιαρό λουτρό, το οποίο ονομαζόταν tepidarium από τη λατινική λέξη tepidus που σημαίνει χλιαρός. Το τρίτο και τελευταίο διαμέρισμα ήταν το θερμό λουτρό, το οποίο ονομαζόταν caldarium από τη λατινική λέξη calidus που σημαίνει θερμός.

Υπάρχει μια παράδοση πως το ψυχρό λουτρό, το frigitarium, αποδιδόταν στην ελληνική γλώσσα ως «τα κρύα του λουτρού». Έτσι, εάν κάποιος επισκέπτης εισερχόταν στα λουτρά, αλλά έφτανε μόνο μέχρι το πρώτο διαμέρισμα και δεν κατάφερνε τελικά να ολοκληρώσει τον σκοπό για τον οποίο είχε έρθει, τότε συνήθιζαν να λένε για εκείνον πως «έμεινε στα κρύα του λουτρού».

Πηγή: Από τα βυζαντινά έθιμα



Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο