Ο πάπυρος και η περγαμηνή ως υλικά γραφής στον αρχαίο κόσμο

Την εποχή της διακυβέρνησης της Αθήνας από τον τύραννο Πεισίστρατο στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ. υπάρχουν αρκετές μαρτυρίες για την ύπαρξη βιβλίων. Άλλωστε ο ίδιος ο Πεισίστρατος είχε διατάξει να γίνει μια έκδοση των Ομηρικών Επών για να απαγγελθούν στα Παναθήναια αλλά και να αποτελέσουν διδακτικό εγχειρίδιο. Αργότερα, στην κλασική εποχή η ύπαρξη του βιβλίου ήταν αρκετά διαδεδομένη στον ελληνικό κόσμο για διάφορους σκοπούς αλλά κυρίως εκπαιδευτικούς.

Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε ως βασικό υλικό γραφής για να αποτυπωθεί όλη η σοφία του αρχαίου ελληνικού πνεύματος ήταν ο πάπυρος, ο οποίος παραγόταν ήδη από τον 12ο αιώνα π.Χ. στην Αίγυπτο και από τον 6ο αιώνα π.Χ. άρχισε να εξάγεται συστηματικά πια και στον ελληνικό κόσμο για την παραγωγή χαρτιού.

Ο πάπυρος ήταν ένα φυτό που ευδοκιμούσε κοντά στο δέλτα του ποταμού Νείλου και ο ψηλός ξύλινος κορμός του δεχόταν κατάλληλη επεξεργασία  ώστε να παραχθεί το χαρτί. Το στέλεχος του φυτού κοβόταν σε λωρίδες τις οποίες έστρωναν σε μια βρεγμένη οριζόντια σανίδα, σχηματίζοντας μια στρώση από λωρίδες. Στη συνέχεια, τοποθετούσαν ένα δεύτερο στρώμα λωρίδων κάθετα στην πρώτη στρώση και πίεζαν τις λωρίδες, ώστε να απελευθερωθεί μια κολλώδης ουσία που περιείχε το φυτό. Μ’ αυτόν τον τρόπο ενώνονταν τελικά τα δύο στρώματα και αποτελούσαν πια ένα ενιαίο φύλλο, το κόλλημα.

Η πλευρά του παπύρου με τις κάθετες λωρίδες ήταν η εξωτερική και η πλευρά με την οριζόντια φορά των λωρίδων η εσωτερική. Αφού το φύλλο στέγνωνε στον ήλιο, κολλούσαν κι άλλα είκοσι με πενήντα φύλλα στη συνέχεια αυτού, με αποτέλεσμα να σχηματίζονται φύλλα παπύρου μήκους από τρία έως έξι μέτρα. Το πλάτος του παπύρου κυμαινόταν από έντεκα μέχρι είκοσι εκατοστά. Ο πάπυρος που είχε πλάτος εικοσιτέσσερα εκατοστά θεωρείτο άριστης ποιότητας και τον χρησιμοποιούσαν για την καταγραφή κειμένων λατρείας και ονομαζόταν charta hieratica.

Ένα άλλο υλικό γραφής πολύ διαδεδομένο στον ελληνικό κόσμο ήταν η περγαμηνή, η οποία προερχόταν από τα δέρματα βοειδών, προβάτων και αιγών. Τα δέρματα των ζώων τα κατεργάζονταν πρώτα με ασβέστη και στη συνέχεια τα άφηναν τεντωμένα για να λιαστούν και να αφυδατωθούν πλήρως. Έπειτα, τα έξυναν και τα λείαιναν, έτσι ώστε η επιφάνειά τους να αποκτήσει ένα άσπρο χρώμα και να είναι έτοιμη για να δεχτεί τη γραφή.

Το υλικό γραφής που προερχόταν από δέρμα ζώου ονομάστηκε περγαμηνή, γιατί χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Πέργαμο της Μυσίας από τον Βασιλιά Ευμένη τον 2ο αιώνα π.Χ., όταν ο βασιλιάς της Αλεξάνδρειας, Πτολεμαίος Α΄ ο Σωτήρ, είχε αναστείλει την εξαγωγή παπύρου. Τα επόμενα χρόνια, η χρήση της περγαμηνής ήταν ευρύτατη και συνδέθηκε με την εξέλιξη του σχήματος του βιβλίου, από τον κύλινδρο στον κώδικα και την οριστική κυριαρχία του έναντι του παπύρου, τον 3ο αιώνα μ.Χ. καθώς και με την επικράτηση του Χριστιανισμού. Από την άλλη μεριά, η χρήση του παπύρου διατηρήθηκε ασφαλώς μέχρι τον 3ο αιώνα μ.Χ. , αλλά έπαψε οριστικά τον 10ο αιώνα μ.Χ.

 

Πηγή: Το βιβλίο και οι βιβλιοθήκες στην αρχαιότητα

Φωτογραφία




Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο