Οι Τσάμηδες δεν ήταν μόνο Αλβανοί

Από το 1990 μέχρι σήμερα οι απόγονοι των Τσάμηδων που ζουν στην Αλβανία, περίπου 2.000 άτομα, προσπαθούν να θέσουν σε πολιτικό επίπεδο το ζήτημα της επιστροφής των «εδαφών» και της «περιουσίας» τους στην  Ήπειρο.

Ποιοι ήταν όμως οι Τσάμηδες;
Σύμφωνα με την επικρατέστερη άποψη, αρχικά η λέξη «Τσάμηδες» είχε μόνο γεωγραφικό περιεχόμενο και περιλάμβανε τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής του ποταμού Θύαμη, του Καλαμά, στη Θεσπρωτία, ανεξάρτητα από την καταγωγή ή τη θρησκεία. Αργότερα κατά την τουρκοκρατία, η λέξη «Τσάμηδες» συνδέθηκε με τους δίγλωσσους αλβανόφωνους και ελληνόφωνους της ίδιας περιοχής, ανεξάρτητα πάλι από τη θρησκεία. Συνεπώς, η απόδοση του όρου «Τσάμηδες» μόνο σε συγκεκριμένη εθνοτική ομάδα της Αλβανίας αποτελεί μεταγενέστερη εξέλιξη και επινόηση. Άλλωστε στη Θεσπρωτία μέχρι το 1940 τους μουσουλμάνους της περιοχής τούς αποκαλούσαν όλους Τούρκους, σίγουρα πάντως όχι Τσάμηδες.

Σε επιστολή που εστάλη το 1921 από τον Υποδιοικητή του Μαργαριτίου προς τη Γενική Διοίκηση Ηπείρου στα Ιωάννινα βρίσκουμε τη μαρτυρία πως εκείνη την εποχή η επαρχία Μαργαριτίου Θεσπρωτίας κατοικούνταν κυρίως από μουσουλμάνους, που οι περισσότεροι κατάγονταν από εξισλαμισμένους γηγενείς. Φαίνεται πως μετά την επανάσταση του 1611 στην Ήπειρο που έγινε από τον Διονύσιο Σκυλόσοφο, ακολούθησαν μαζικοί εξισλαμισμοί. Απόδειξη άλλωστε του εξισλαμισμού είναι πως πολλοί Τσάμηδες είχαν ελληνικά ονόματα όπως Ντέμης (Δημήτριος), και επώνυμα όπως Ν. Ντίνος, Αβδούλ Μανόπουλος.

Επειδή μάλιστα αυτοί ήταν κάτοχοι τσιφλικιών, σε όλη τους τη ζωή είχαν μάθει να ζουν πλουσιοπάροχα από τον ιδρώτα του κολίγου και όχι από την εργασία τους. Μετά λοιπόν από την απελευθέρωση της Ηπείρου, επειδή θίχτηκαν τα συμφέροντά τους στην περιοχή, άρχισαν να ονειρεύονται την ημέρα που θα απελευθερώνονταν από τον ελληνικό ζυγό. Μάλιστα, ο φανατισμός των μουσουλμάνων της Θεσπρωτίας υποδαυλίζονταν από την ιταλική προπαγάνδα που τους κατεύθυνε εσκεμμένα να οραματίζονται την ανακήρυξη της Τσαμουργιάς ως Αλβανία.



Το ζήτημα των μουσουλμάνων της Θεσπρωτίας άρχισε να περιπλέκεται ακόμη περισσότερο μετά το 1923. Σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λωζάνης, οι μουσουλμάνοι της Ελλάδας, συνεπώς και της Θεσπρωτίας, έπρεπε να εγκαταλείψουν την Ελλάδα και να μετοικήσουν στην Τουρκία. Ενώ λοιπόν οι μουσουλμάνοι αλβανικής καταγωγής της Θεσπρωτίας αναγνώριζαν τους εαυτούς τους ως Τούρκους, όπως τους αναγνώριζαν εξάλλου και οι Έλληνες Χριστιανοί, και ήθελαν να συμπεριληφθούν στην ανταλλαγή, εντούτοις το 1926 η Ελληνική κυβέρνηση υπό τον δικτάτορα Θεόδωρο Πάγκαλο εξαίρεσε από την ανταλλαγή τους μουσουλμάνους της Θεσπρωτίας, οι οποίοι με την απογραφή του 1928 ανέρχονταν σε 17.008.

Η φυγή των Τσάμηδων – μουσουλμάνων Αλβανών από την Ελλάδα

Μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Αλβανοί μουσουλμάνοι της Θεσπρωτίας αριθμούσαν 19.500 άτομα έναντι 70.000 του συνολικού πληθυσμού του νομού και αποτελούσαν μια ασήμαντη μειονότητα με αναλογία 5% σε ολόκληρο τον πληθυσμό της Ηπείρου. Αυτά τα δεδομένα υποκίνησαν τον Χρ. Σούλη από τα Ιωάννινα να συντάξει υπόμνημα διαμαρτυρίας προς τις Ιταλογερμανικές αρχές κατοχής, γράφοντας πως φαινόταν αδικαιολόγητο να στηρίζουν εκείνες την αλβανική προπαγάνδα, που είχε στόχο να παρουσιάσει την Ήπειρο ως Αλβανική χώρα.

Βέβαια, την εποχή που ο αείμνηστος Γυμνασιάρχης της Ζωσιμαίας Σχολής συνέτασσε την επιστολή, οι μουσουλμάνοι Αλβανοί της Θεσπρωτίας ή αλλιώς Τσάμηδες σε συνεργασία με το γερμανικό στρατό κατοχής διέπρατταν θηριωδίες εις βάρος του ελληνικού πληθυσμού, όπως λεηλασίες, δολοφονίες, εμπρησμούς, βιασμούς κλπ. Τελικά, η δράση των Τσάμηδων που συνεργάστηκαν με τους Ναζί έληξε με τη στρατιωτική επέμβαση του ΕΔΕΣ, ύστερα από εντολή που έλαβε από το στρατηγείο της Μέσης Ανατολής.

Όταν αισίως τελείωσε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, οι Τσάμηδες καταδικάστηκαν από έκτακτα στρατοδικεία ως εγκληματίες πολέμου και όσοι γλίτωσαν το θάνατο ή την τιμωρία για εσχάτη προδοσία κατέφυγαν στην Αλβανία. Εκεί ο Χότζα τούς παραχώρησε την αλβανική υπηκοότητα το 1953.

Στην απογραφή του 1951, στη Θεσπρωτία κατοικούσαν ακόμη μόνο 127 μουσουλμάνοι αλβανικής καταγωγής, ενώ συνολικά στην Ήπειρο δήλωναν ως μητρική γλώσσα την αλβανική 7.357 άτομα.

Πηγές:
Οι Ελληνοαλβανικές σχέσεις από το 1990 έως σήμερα

Ήπειρος. Γεωγραφική διάσταση και εθνολογική σύνθεση

ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΟΡΕΙΟΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ (1921)

ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ: ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΧΙΚΗ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΑ Σ

Φωτογραφία

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο