Οι Θεσσαλοί λόγιοι που πρωτοστάτησαν στο Διαφωτισμό στην Ελλάδα



Δεν είναι καθόλου υπερβολή να υποστηρίξει κάποιος πως οι Θεσσαλοί λόγιοι μετέδωσαν τις ιδέες του Διαφωτισμού στον υπόδουλο ελληνισμό από τα μέσα του 18ου αιώνα και μετά, συμβάλλοντας στην πνευματική και εθνική αφύπνιση του γένους.

Ο Διαφωτισμός

Ο Διαφωτισµός αποτελεί πνευµατικό κίνηµα που τοποθετείται στα µέσα του 18ου αιώνα, και ονοµάστηκε σαν «ο αιώνας των φώτων» ενώ όσοι τον µετέδιδαν σαν φωτοδότες. Το κίνηµα εξαπλώθηκε αρχικά στην Γαλλία και αργότερα στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Ο διαφωτισµός µεταδόθηκε µέσω των παροικιών και στον υπόδουλο ελληνισµό και κατά την περίοδο 1750-1821 δηµιουργήθηκε στον ελληνικό χώρο ένα ανάλογο πνευµατικό κίνηµα, που ονοµάστηκε Νεοελληνικός Διαφωτισµός. Κυριάρχησαν θεµελιώδεις ιδέες όπως ελευθερία, δικαιοσύνη, ανεξιθρησκία, αρετή, επιστήµη, µε αντικειµενικό σκοπό το φωτισµό των υπόδουλων Ελλήνων, ώστε αυτοί να διεκδικήσουν την απελευθέρωσή τους.

Ρήγας Βελεστινλής

Ο Ρήγας γεννήθηκε στο Βελεστίνο της Θεσσαλίας, τις αρχαίες Φερές, το 1757, από εύπορη οικογένεια. Το 1788 εγκαταστάθηκε στο Βουκουρέστι, όπου άρχισε να εργάζεται για την υλοποίηση του σχεδίου της ίδρυσης «Βαλκανικής Οµοσπονδίας» και της απελευθέρωσης του Γένους. Ο Ρήγας επεδίωκε µέσα από το µεταφραστικό και το πρωτότυπο συγγραφικό του έργο να φέρει σε επαφή τους Έλληνες µε τη δυτική σκέψη και να τους προετοιµάσει για τη διεκδίκηση της ελευθερίας τους. Εµπνευσµένος από τον άνεµο της ελευθερίας που έπνεε στην Γαλλία και τη δυτική Ευρώπη στα τέλη του 18ου αιώνα, ο Ρήγας τύπωσε εκτός από διάφορα άλλα κείµενα διδακτικά και επαναστατικά, τη «Μεγάλη Χάρτα της Ελλάδος» σε 1220 αντίτυπα.

Η «Μεγάλη Χάρτα της Ελλάδος» περιλάμβανε όλη τη βαλκανική χερσόνησο νότια του Δούναβη έως την Κρήτη, την Αδριατική δυτικά έως τη Βιθυνία της Μικράς Ασίας ανατολικά. Ο Ρήγας οραµατίστηκε µέσω της Χάρτας την έκταση µιας χώρας στην οποία δεν θα κατοικούσαν µόνον οι Έλληνες αλλά όλοι οι βαλκανικοί λαοί, στα πλαίσια ενός υπερεθνικού, παμβαλκανικού δηµοκρατικού κράτους.

Γενικά, ο Ρήγας ονειρευόταν τη δηµιουργία ενός οµοσπονδιακού παµβαλκανικού κράτους που θα αντικαθιστούσε την Οθωµανική Αυτοκρατορία και στο οποίο οι Έλληνες θα έπαιζαν πρωταρχικό ρόλο. Πίστευε ακράδαντα πως µέσα από τη διάδοση της γνώσης και τη διαπαιδαγώγηση των λαών µε τις πρωτοπόρες ιδέες και τις επιστηµονικές γνώσεις του Διαφωτισµού, µέσα από την υπενθύµιση του αρχαίου ελληνικού κόσµου και τη βυζαντινή παράδοση, µέσα από τα δηµοκρατικά ιδεώδη θα ξεσηκώνονταν οι υπόδουλοι. Οι κύριοι στόχοι του ήταν η ενδυνάµωση της εθνικής συνείδησης και η προετοιµασία της ένοπλης εξέγερσης για την αποτίναξη του οθωµανικού ζυγού.



Ο Κωνσταντίνος Κούμας

O Κωνσταντίνος Κούμας γεννήθηκε στη Λάρισα στις 26 Σεπτεμβρίου 1777. Προερχόταν και αυτός από ευκατάστατη οικογένεια και ήταν ιδιαιτέρως φιλομαθής. Ο Σάθας στη «Νεοελληνικήν Φιλολογίαν» -σελ. 677- γράφει τα εξής: «Ο Κούμας ανεδείχθη εκ των φιλοπονωτέρων και κοινωφελεστέρων λογίων του ημετέρου έθνους, κατατρίψας τον βίον εις ευεργεσίαν της πατρίδος δια της διδασκαλίας και της συγγραφής, ούτε κόπων, ούτε δαπανών, ουδέ της υγείας αυτού φειδόμενος».

Ο Κούμας δίδαξε την ελληνική γλώσσα, μαθηματικά, φιλοσοφία και φυσική σε σχολεία της Λάρισας, στη Σμύρνη, στην Κωνσταντινούπολη και στην Τεργέστη. Στη Βιέννη σπούδασε και μαθηματικά, ενώ το 1819 αναγορεύτηκε διδάκτωρ της φιλοσοφίας και των καλών τεχνών του Πανεπιστημίου της Λειψίας. Εκτός από τη διδασκαλία, επιμελήθηκε την έκδοση βιβλίων, έκανε μεταφράσεις και φρόντισε να μεταδώσει στους μαθητές του τις αρχές του Διαφωτισμού.

Οι Πηλιορείτες Διαφωτιστές

Αδιαμφισβήτητα, πολύ σημαντική ήταν η συμβολή των Πηλιορειτών στη διάδοση των ιδεών του Διαφωτισμού στην Ελλάδα. Τo Πήλιο από το 1668 είχε προνομιακή μεταχείριση από το Σουλτάνο και η περιοχή ήταν αυτοδιοίκητη. Έτσι, έγινε καταφύγιο και εθνικό κέντρο των Θεσσαλών αλλά και πολλών προσφύγων από άλλα μέρη, όπως από τη Ρούμελη και τον Μοριά.

Τα χωριά του Πηλίου πλήθυναν, μεγάλωσαν και γέμισαν με εργαστήρια, βιοτεχνίες, εμπορικά καταστήματα, σχολεία, βιβλιοθήκες, «προκομμένους» ανθρώπους και αρχοντικά σπίτια. Γενικά, στο Πήλιο τότε φυσούσε ένας ευρωπαϊκός αέρας και ο πολιτισμός συμβάδιζε με τον πλούτο και τη μόρφωση. Σπουδαίοι δάσκαλοι και Διαφωτιστές από τα χωριά του Πηλίου ήταν ο Δανιήλ Φιλιππίδης, ο Γρηγόριος Κωνσταντάς, ο Άνθιμος Γαζής, ο Νικόλαος Κασαβέτης κ.ά.

Το πόσο σημαντικό θεωρούσαν οι Πηλιορείτες δάσκαλοι τους γένους τη μόρφωση φαίνεται και από την επικριτική αναφορά του Κωνσταντά για τους Αγιώτες της Λάρισας, τους οποίους θεωρούσε αμόρφωτους. Στη «Νεωτερική Γεωγραφία» το 1791 αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Οι Αγειώται είναι αμαθείς και κρίμα στα προνόμια και προτερήματα, όπου έχει ο τόπος τους… όταν διαβάσουν τον παρόντα λόγον, ας μη θυμώσουν». Την εποχή που ο Κωνσταντάς επέκρινε τους Αγιώτες για την αμάθειά τους, οι Αγιώτες εμφάνιζαν μεγάλη εμπορική ανάπτυξη λόγω της εμπορίας και βαφής κόκκινων νημάτων, όμως δεν αφιέρωναν τον πλούτο τους για την απόκτηση σχολείων.

Ο Άνθιμος Γαζής

Ο Άνθιμος Γαζής γεννήθηκε στις Μηλιές του Πηλίου το 1758 και καταγόταν από φτωχή οικογένεια. Χαρακτηρίστηκε ως το φωτεινότερο και φλογισμένο ράσο της Ελλάδας. Υπήρξε γνήσιος συνεχιστής του οράματος του Ρήγα, ήταν πρωτεργάτης της Φιλικής Εταιρείας και ιδρυτής του «Λόγιου Ερμή», το φιλολογικό περιοδικό που εκδιδόταν στη Βιέννη από το 1811 έως το 1821 και προετοίμασε την εθνική αφύπνιση των Ελλήνων.

Μια άλλη σημαντική προσωπικότητα λογίου και κληρικού που υπήρξε επίσης διευθυντής του «Λόγιου Ερμή» ήταν ο Λαρισαίος Θεόκλητος Φαρμακίδης. Πολυμαθής και γλωσσομαθής καθώς ήταν ο Φαρμακίδης ασχολήθηκε με μεταφράσεις και με εκδόσεις. Μάλιστα, υπήρξε ο εκδότης της πρώτης εφημερίδας στην Ελλάδα. Τον Αύγουστο του 1821 βρέθηκε στην Καλαμάτα, όπου και εξέδωσε την εφημερίδα «Ελληνική Σάλπιγξ».

Γενικά, στη Θεσσαλία γεννήθηκαν μεγάλοι δάσκαλοι, σοφοί και λόγιοι του γένους και της εθνικής αναγέννησης.

Πηγές:

Η συμβολή της Θεσσαλίας στο Νεοελληνικό Διαφωτισμό
Η περί των Αγιωτών άδικος κρίσης του Γρηγορίου Κωνσταντά
Nεοελληνικός Διαφωτισµός
Μορφωτικό Ίδρυµα Εθνικής Τραπέζης
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΥΜΑΣ, ΕΝΑΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ
Φωτογραφία

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο