Οι Αρμένιοι της Ελλάδας στο πέρασμα των αιώνων



Η παρουσία των Αρμενίων στην Ελλάδα ανάγεται στη βυζαντινή περίοδο. Φαίνεται πως τουλάχιστον στη Θεσσαλονίκη, οι Αρμένιοι κατοικούσαν στην πόλη και στα περίχωρα ήδη από τον 13ο αιώνα.

Οι Αρμένιοι μετακινήθηκαν από την κοιτίδα τους, βορειοανατολικά της Μικράς Ασίας προς τον Καύκασο, στα Βαλκάνια μετά από οργανωμένες μετακινήσεις πληθυσμών των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων. Μάλιστα, οι περισσότεροι Αρμένιοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Θράκης για να τονωθεί ο πληθυσμός της περιοχής. Η πρώτη μετακίνηση που μαρτυρείται στη Θράκη έγινε κατά τη βασιλεία του Μαυρικίου (582-602), ενώ ακολούθησαν και άλλες με τελευταία την εποχή του Ιωάννη Α΄ Τσιμισκή (969-976).

Την εποχή της Τουρκοκρατίας

Ένα νέο κύμα εγκατάστασης Αρμενίων στη Θράκη, στη Μακεδονία και την Κρήτη σημειώθηκε τον 17ο αιώνα. Συγκεκριμένα, στην τουρκοκρατούμενη πια Θεσσαλονίκη οι Αρμένιοι αποκαλούνταν «Eramine-i Acem», δηλαδή Αρμένιοι Ατζέμηδες. Αυτοί ήταν Αρμένιοι που είχαν διωχθεί από την Περσία τον 17ο αιώνα και επέλεξαν να εγκατασταθούν στη Θεσσαλονίκη καθώς η πόλη αποτελούσε ένα από τα μεγαλύτερα εμπορικά κέντρα των Βαλκανίων.

Αναφορές όμως για οργανωμένες κοινότητες Αρμενίων σε ελληνικές πόλεις έχουμε μετά τον 19ο αιώνα, αρχικά στην Κομοτηνή, στο Διδυμότειχο, στην Αλεξανδρούπολη και στο Λουτράκι, ενώ μετά τις σφαγές των Αρμενίων την περίοδο 1884-1886, Αρμένιοι εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Αθήνα, στον Πειραιά, στην Κρήτη και σε νησιά του Αιγαίου.

Αυτή την περίοδο, από τα τέλη του 19ου αιώνα και κυρίως στις αρχές του 20ου, οι Αρμένιοι ήταν από τα πιο δραστήρια και ενεργά μέλη των τοπικών κοινωνιών και ανήκαν στις σχετικά ευκατάστατες κοινωνικές ομάδες, είτε του ελληνικού κράτους είτε των ευρωπαϊκών κτήσεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Απασχολούνταν στον τομέα της αργυροχρυσοχοΐας, ήταν έμποροι, βιοτέχνες, φαρμακοποιοί, γιατροί, ενώ αρκετοί από αυτούς υπηρετούσαν και ως διοικητικοί υπάλληλοι του οθωμανικού κράτους.

Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή

Η μοίρα των Αρμενίων της Μικράς Ασίας ήταν κοινή με εκείνη των Ελλήνων. Μαζί με τους χιλιάδες Έλληνες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία έφτασαν στην Ελλάδα και χιλιάδες Αρμένιοι πρόσφυγες. Βέβαια, είναι αρκετά δύσκολο να υπολογιστεί ο ακριβής αριθμός των Αρμενίων προσφύγων. Κατά προσέγγιση, υπολογίζονται γύρω στις 50.000 και συνολικά όλοι οι Αρμένιοι της Ελλάδας εκείνη την εποχή πρέπει να ήταν γύρω στους 80.000.

Προτού όμως έρθουν οι Αρμένιοι της Μικράς Ασίας, είχαν έρθει ήδη στην Ελλάδα ως πρόσφυγες και αρκετοί Αρμένιοι της Ρωσίας, ακολουθώντας τους Έλληνες της Ρωσίας μετά την επικράτηση του κομουνισμού.

Αρχικά, οι Αρμένιοι πρόσφυγες από την Τουρκία εγκαταστάθηκαν προσωρινά σε διάφορες περιοχές του νησιωτικού και ηπειρωτικού χώρου, ενώ στη συνέχεια οι περισσότεροι κατευθύνθηκαν και εγκαταστάθηκαν κυρίως στα αστικά κέντρα της Αττικής, της Μακεδονίας και της Θράκης. Οι Αρμένιοι πρόσφυγες της Αθήνας εγκαταστάθηκαν στις συνοικίες της Καισαριανής, στο Δουργούτι, στο Περιστέρι, και του Πειραιά εγκαταστάθηκαν στον Άγιο Διονύσιο, στη Νίκαια, στην Κοκκινιά και στα Τσουβαλάδικα. Στη Θεσσαλονίκη πάλι η πλειοψηφία βρήκε καταφύγιο στις συνοικίες της Καλαμαριάς, του Χαριλάου, της Κάτω Τούμπας, της Αγίας Παρασκευής, στην περιοχή Χαρμάν-Κιόι και στις Συκιές.



Η αποκατάσταση των Αρμένιων προσφύγων

Η ελληνική κυβέρνηση δεν ενδιαφέρθηκε άμεσα για την αποκατάσταση των Αρμένιων προσφύγων, όπως αντίστοιχα συνέβη με τους Έλληνες της Μικράς Ασίας. Για τους Αρμενίους ενδιαφέρθηκε ως ένα βαθμό η Κοινωνία των Εθνών, προσφέροντάς τους τα λεγόμενα «Διαβατήρια Νάνσεν». Τα παιδιά των Αρμενίων που ήταν κάτω από 22 ετών έλαβαν την ελληνική υπηκοότητα. Ένας ενήλικας πρόσφυγας που κατείχε «Διαβατήριο Νάνσεν» μπορούσε να κινηθεί ελεύθερα και να εγκατασταθεί σε άλλες χώρες. Έτσι, πολλοί Αρμένιοι πρόσφυγες επέλεξαν ξανά το δρόμο της μετανάστευσης.

Με πρωτοβουλία της Κοινωνίας των Εθνών, Αρμένιοι πρόσφυγες μετακινήθηκαν από την Ελλάδα και προς τη Σοβιετική Αρμενία. Μετά την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων της Ελλάδας και της Σοβιετικής Ένωσης το 1925, περίπου 4.000 Αρμένιοι έφυγαν από την Ελλάδα με προορισμό το Εριβάν.

Με βάση τα επίσημα έγγραφα, τελικά το 1938 ζούσαν στην Ελλάδα 27.080 Αρμένιοι. Ανάμεσα τους βέβαια ήταν και οι 2.000 περίπου Αρμένιοι που ήταν εγκατεστημένοι στην Ελλάδα πριν από το 1922, οι οποίοι κατείχαν την ελληνική υπηκοότητα. Στον αριθμό αυτό δεν υπολογίζονταν όμως 600 περίπου Καθολικοί και 350 περίπου Διαμαρτυρόμενοι, που δεν ανήκαν στη δικαιοδοσία του Αρμενικού Εθνικού Συμβουλίου. Ενώ πάλι σύμφωνα με την απογραφή στις 16/10/1940, 26.287 άτομα δήλωσαν την αρμενική ως μητρική τους γλώσσα.

Σήμερα,  ο αριθμός των Αρμενίων εκτιμάται ότι ανέρχεται σε περίπου 18.000-20.000 άτομα, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι εγκατεστημένοι στην Αττική (Αθήνα, Πειραιά και προάστια), καθώς και στη Θεσσαλονίκη, στην Καβάλα, στην Ξάνθη, στην Κομοτηνή, στην Αλεξανδρούπολη, στο Διδυμότειχο, στην Ορεστιάδα και στο Ηράκλειο Κρήτης. Είναι επίσης σημαντικός ο αριθμός των οικονομικών μεταναστών από την Αρμενία που έχουν βρει καταφύγιο στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Ο αριθμός τους εκτιμάται ότι ανέρχεται στις 15.000-20.000 και οι περισσότεροι έχουν εγκατασταθεί σε πόλεις της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

Πηγές:
Seyyen Mohammad Tagi Shariat-Panahi «Όψεις της κοινωνίας της Θεσσαλονίκης στην ευρύτερη περίοδο της Ρωσο-Οθωμανικής σύγκρουσης 1768-1774: Με βάση τις οθωμανικές πηγές
Ελάσσονες βαλκανικές εθνότητες έως και τον 11ο αιώνα

armenians.gr

Αθανάσιος Ε. Αρμενάκης: «Οι αναχωρήσεις των Αρμενίων από την Ελλάδα για τη Σοβιετική Αρμενία κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου (1924-1925)»
Φωτογραφία 

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο