Οι απόπειρες ερμηνείας της ονομασίας της Καλαμάτας



Η Καλαμάτα, η πρωτεύουσα της Μεσσηνίας, χτισμένη στους πρόποδες του Ταϋγέτου, υπήρξε η πρώτη πόλη της Ελλάδας που απελευθερώθηκε από την οθωμανική κυριαρχία. Κατά τον Μεσαίωνα, είχε αποτελέσει σημείο ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Το όνομα της πόλης Καλαμάτας

Αν και η προέλευση του τοπωνυμίου δεν έχει εξακριβωθεί πλήρως από τους ερευνητές, ωστόσο έχουν προταθεί κατά καιρούς διάφορες ερμηνείες. Ξεκινώντας από την ετυμολογία της λέξης «Καλαμάτα», τα δύο συνθετικά της λέξης «καλά(ό)» και «μάτ(ι)α» θα μπορούσαν ίσως και να παραπέμπουν σε κάποιο άτομο, Καλαμάτης ή Καλομάτης. Η εκδοχή να αναφέρεται επίσης σε κάποια Παναγία Καλαμάτα δεν αποκλείεται.

Οι μετοικήσεις πληθυσμών και η αλλαγή τοπωνυμίων

Στα Βυζαντινά χρόνια παρατηρήθηκαν και στην Πελοπόννησο μετακινήσεις πληθυσμών. Τον 7ο και τον 8ο αιώνα έγιναν μαζικές εισβολές Σλάβων στην ηπειρωτική Ελλάδα, πράγμα που εξανάγκασε και τους πληθυσμούς της Μεσσηνίας να μετακινηθούν από τις κώμες τους. Αρκετά χωριά της Μεσσηνίας άρχισαν σταδιακά να αποκτούν σλαβικά ονόματα.

Ακόμη, σε κάποιους οικισμούς παρατηρήθηκε το φαινόμενο της μεταφοράς της ονομασίας τους σε έναν άλλον κοντινό οικισμό, όπως συνέβη στην περίπτωση της Κορώνης και της Κυπαρισσίας. Είναι γνωστό και έχει αποδειχτεί από αρχαιολογικές ανασκαφές πως η σημερινή πόλη της Καλαμάτας είναι χτισμένη επάνω στον αρχαίο οικισμό των Φαρών. Ακόμη, στην περιοχή αυτή υπήρχε η αρχαία κώμη «Καλάμαι», που εμφανίζει ετυμολογική συγγένεια με την πόλη της Καλαμάτας.

Οι «Καλάμαι» με την πάροδο του χρόνου και την εισβολή των Σλάβων μετονομάστηκαν σε Γιάνιτσα και οι Φαρές σε Καλαμάτα. Υπάρχει βέβαια και η υπόθεση πως η υιοθέτηση του ονόματος της Καλαμάτας είτε μπορεί να οφείλεται σε τοπογραφικούς είτε και σε πολιτισμικούς λόγους. Αυτό σημαίνει πως ενδεχομένως η πόλη να έχει πάρει το όνομά της από τους καλάμους (καλάμια) που υπήρχαν στον ποταμό Νέδοντα. Άλλωστε, και η σλαβική ονομασία των Γιανιτσών σημαίνει επίσης υγρός τόπος.

Η μαρτυρία του Οσίου Νίκωνος και η βυζαντινή Καλαμάτα

Μέσα από τις μαρτυρίες της περιήγησης του Οσίου Νίκωνος επιβεβαιώνεται πως η Καλαμάτα ήταν ήδη από τον 11ο αιώνα μια σημαντική πόλη της Μεσσηνίας. Ο Όσιος Νίκων ο «Μετανοείτε», υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ιεραπόστολους της Ορθόδοξης Εκκλησίας, που επί 12 χρόνια ταξίδεψε σε περιοχές του ελλαδικού χώρου και προσέφερε στην πνευματική και θρησκευτική αναγέννηση της Πελοποννήσου κατά τον 11ο αιώνα.

Στα γραπτά κείμενά του παραθέτει ότι η «Καλαμ(μ)άτα» υπήρξε σημείο αναφοράς της ευρύτερης περιοχής λόγω του επιβλητικού κάστρου της και της μονής που πιθανότατα βρισκόταν εντός του κάστρου. Βέβαια, ανασκαφές που έγιναν στον Άγιο Φλώρο ανέσυραν βυζαντινά νομίσματα του 7ου και του 8ου αιώνα. Από τις χρονολογήσεις του κάστρου της Καλαμάτας και την παρουσία νομισμάτων, αποδεικνύεται πως ήδη από τη Μέση Βυζαντινή περίοδο στην Καλαμάτα υπήρχε μια εδραιωμένη στρατιωτική και διοικητική παρουσία, η οποία ασφαλώς προϋπήρχε της επίσκεψης του Οσίου Νίκωνος τον 11ο αιώνα.

Είναι πολύ πιθανό οι Βυζαντινοί κατά τον 7ο με 8ο αιώνα να χρησιμοποιούσαν την κώμη των Φαρών ή της Καλαμάτας ως βάση ή φρούριο, που χρησίμευε στην απώθηση των Σλάβων εισβολέων. Η στρατηγική θέση της τοπικής περιοχής, με τους υγροτόπους και το δύσβατο έδαφος, λειτούργησε ως ορμητήριο, αλλά στη συνέχεια λειτούργησε και ως θρησκευτικό και πολιτισμικό κέντρο για την ευρύτερη Πελοπόννησο.

Μια ακόμη επιβεβαίωση πως η περιοχή των αρχαίων Φαρών ονομαζόταν πια ως Καλαμάτα ήδη από τον 11ο αιώνα, ανιχνεύεται και στην αναφορά του Άραβα περιηγητή Εντρισί. Ο Άραβας περιηγητής κάνει αναφορά για μια πολυπληθή κώμη που βρισκόταν 20 μίλια από την Κορώνη, με σημαντικά βυζαντινά μνημεία.

Επομένως, η παρουσία και η σημαντικότητα της πόλης της Καλαμάτας είναι αδιαμφισβήτητη κατά την Υστεροβυζαντινή περίοδο.

Πηγή: Η βυζαντινή Καλαμάτα
Φωτογραφία



Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο