Οι ανεξέλεγκτες πυρκαγιές έχουν αντίκτυπο στη ζωή ολοένα και περισσότερων Ευρωπαίων

Κατά τα τελευταία έτη, οι ανεξέλεγκτες πυρκαγιές είχαν τεράστιο αντίκτυπο στο φυσικό κεφάλαιο, στην οικονομία και στους πολίτες της Ευρώπης. Το 2017 κάηκαν μόνο στην Πορτογαλία πάνω από μισό εκατομμύριο εκτάρια, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 118 πολίτες και πυροσβέστες. Το 2018 η Ελλάδα κατέγραψε 102 θανάτους εξαιτίας ανεξέλεγκτων πυρκαγιών.

Ανεξέλεγκτες πυρκαγιές και τάσεις

Ως ανεξέλεγκτη πυρκαγιά, συμπεριλαμβανομένων των δασικών πυρκαγιών, νοείται «κάθε ανεξέλεγκτη φωτιά σε χώρους βλάστησης» για την οποία απαιτούνται «ενέργειες καταστολής». Ο όρος «δασική πυρκαγιά» χρησιμοποιείται εν γένει όταν η έκταση μιας πυρκαγιάς αριθμεί τουλάχιστον 0,5 εκτάρια και όταν καταστρέφονται τμήματα δέντρων. Συνεπώς, η «ανεξέλεγκτη πυρκαγιά» είναι ευρύτερη έννοια από τη «δασική πυρκαγιά».

Οι ανεξέλεγκτες πυρκαγιές έχουν αντίκτυπο στη ζωή ολοένα και περισσότερων Ευρωπαίων. Καταστροφικές πυρκαγιές προκάλεσαν ολέθριες απώλειες στην Πορτογαλία, ιδίως το 2008 και το 2017, ενώ το 2018 στην Ελλάδα, στοίχισαν τη ζωή σε 102 ανθρώπουςπρόκειται για τον υψηλότερο καταγεγραμμένο αριθμό θανάτων που προκλήθηκαν από μία και μόνο ανεξέλεγκτη πυρκαγιά στην Ευρώπη από το 1900.

Σε ορισμένες χώρες, έχει σημειωθεί αύξηση των κρουσμάτων μικρής φωτιάς ενώ άλλες, όπως η Σουηδία ή η Νορβηγία, επλήγησαν απροσδόκητα σοβαρά, τόσο από άποψη αριθμού όσο και από άποψη έκτασης καμένων περιοχών. Επί του παρόντος, το 85% των καμένων εκτάσεων στην Ευρώπη βρίσκεται στον Νότο (Πορτογαλία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία και Ελλάδα) λόγω των καιρικών συνθηκών, που συνεπάγονται υψηλότερο κίνδυνο, και που αποτελούν εγγενές χαρακτηριστικό της μεσογειακής περιοχής. Σε αυτές τις πέντε χώρες καίγονται περίπου μισό εκατομμύριο εκτάρια γης κατά μέσο όρο ετησίως κατά την τελευταία 20ετία.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις για την κλιματική αλλαγή, οι χώρες θα εξακολουθήσουν να πλήττονται σε πολύ μεγάλο βαθμό. Εντούτοις, οι προβλέψεις καταδεικνύουν συνάμα ότι ο κίνδυνος πυρκαγιάς αυξάνεται επίσης σε περιοχές που δεν είναι παραδοσιακά επιρρεπείς στην εκδήλωση πυρκαγιάς, όπως η βορειοδυτική και η κεντρική Ευρώπη. Άλλα σενάρια, όπως αυτό που έχει αναπτύξει η Σουηδική Υπηρεσία Πολιτικής Προστασίας, καταδεικνύουν ακόμη πιο έντονη αύξηση του κινδύνου πυρκαγιάς στις χώρες της βόρειας Ευρώπης.

Μαζί με την αύξηση του αριθμού ημερών ανά έτος που παρουσιάζουν υψηλό έως εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο, θα αυξηθεί πιθανότατα ο αντίκτυπος από ακραίες πυρκαγιές σε μεγάλες εκτάσεις, με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Διάφορες χώρες ήδη αναφέρουν ότι η εποχή εκδήλωσης πυρκαγιών ξεκινά νωρίτερα και τελειώνει αργότερα εντός του έτους, γεγονός που ασκεί πρόσθετη πίεση όσον αφορά την ετοιμότητα αντιμετώπισης ανεξέλεγκτων πυρκαγιών και τους πόρους για την αντιμετώπιση.

Για παράδειγμα, σε μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2020 στη Γαλλία, αξιολογούνται πιθανές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον κίνδυνο πυρκαγιάς βάσει των προβλέψεων του ευρέως χρησιμοποιούμενου πυρομετεωρολογικού δείκτη (FWI), προβλέποντας μεγάλες αυξήσεις του FWI στη γαλλική περιοχή της Μεσογείου: έως τα μέσα του εικοστού πρώτου αιώνα, κατά τους θερινούς μήνες, ο κίνδυνος πυρκαγιάς θα είναι πιθανώς τρεις φορές υψηλότερος όταν η θερμική ανωμαλία υπερβαίνει τους +2°C, αλλά στο βόρειο ημισφαίριο, ιδίως στις αρκτικές περιοχές, οι διαφορές ενδέχεται να υπερβούν τους +5°C, ενώ παράλληλα η απελευθέρωση μεγαλύτερων ποσοτήτων ισχυρών αερίων του θερμοκηπίου, λόγω της μεγαλύτερης έκτασης καμένων δασών και μόνιμα παγωμένων εδαφών που λιώνουν, θα επιδεινώσει επίσης τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Ωστόσο, σε χώρες όπως η Ισπανία, παρά την αύξηση των παραγόντων κινδύνου πυρκαγιάς, οι πυρκαγιές μειώθηκαν κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτή η μείωση συμπίπτει με την αύξηση των πυροσβεστικών μέσων και αναδεικνύει την αξία της κατάλληλης διαχείρισης των ανεξέλεγκτων πυρκαγιών. Επιπλέον, πρόσθετη πρόκληση αποτελεί το γεγονός ότι αυξάνεται ο αριθμός των ατόμων που δυνητικά επηρεάζονται από πυρκαγιές. Ο αριθμός ευρωπαίων που εκτίθενται σε τουλάχιστον 10 ημέρες υψηλού έως εξαιρετικά υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς ανά έτος αναμένεται ότι θα αυξηθεί σε 78 εκατομμύρια σε περίπτωση αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη κατά 3°C, αριθμός που μεταφράζεται σε 15 εκατομμύρια άτομα επιπλέον απ’ ό,τι σήμερα.

Οι ανεξέλεγκτες πυρκαγιές ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντικές δυσμενείς οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Ακόμη και οι σχετικά μικρές φωτιές, όπως οι δασικές πυρκαγιές του 2014 στις αυστριακές Άλπεις, οι οποίες έκαψαν έκταση 100 ha, ενδέχεται να συνεπάγονται κόστος αρκετών εκατομμυρίων ευρώ λόγω της έκθεσης σε δευτερογενείς φυσικούς κινδύνους, όπως πτώσεις βράχων. Συνεπώς, η πρόληψη των πυρκαγιών είναι αναγκαία και, σε αυτό το πλαίσιο, η παρακολούθηση και η χαρτογράφηση των ευάλωτων και πληγεισών περιοχών αποτελεί το πρώτο αναγκαίο βήμα.

Παρακολούθηση ανεξέλεγκτων πυρκαγιών με τηλεπισκόπηση

Το 2018 η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανέθεσε την εκπόνηση μελέτης προκειμένου να αξιολογηθεί η συμβολή της (δορυφορικής) γεωσκόπησης στα συστήματα παρακολούθησης δασών: εν προκειμένω, έγινε ανασκόπηση της διαθέσιμης επιστημονικής βιβλιογραφίας και συνοπτική παρουσίαση των τρεχουσών επιχειρησιακών ή πειραματικών προσπαθειών σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο.

Χάρη στις πληροφορίες που συλλέχθηκαν, κατέστη δυνατό να περιγραφούν τα πλεονεκτήματα και οι περιορισμοί διαφόρων τεχνικών τηλεπισκόπησης, καθώς και να σχεδιαστούν στρατηγικές και να διατυπωθούν συστάσεις για την αποτελεσματική χρήση των δεδομένων γεωσκόπησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο για έξι εξαιρετικά συναφείς απειλές, συμπεριλαμβανομένων των ανεξέλεγκτων πυρκαγιών. Για την πρόληψη της ανάφλεξης και τον περιορισμό των επιπτώσεων ανεξέλεγκτων πυρκαγιών, τα συστήματα παρακολούθησης βάσει γεωσκόπησης χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια τριών σταδίων: πριν από την εκδήλωση πυρκαγιάς, κατά τη διάρκεια (ενόσω η πυρκαγιά είναι ενεργή) και μετά την πυρκαγιά. Σε όλα τα στάδια, η τηλεπισκόπηση μπορεί να υποστηρίξει τη διαχείριση των ανεξέλεγκτων πυρκαγιών:

Πριν από την πυρκαγιά, για τη μείωση του κινδύνου ανάφλεξης, οι γνώσεις σχετικά με τους τύπους καύσιμης ύλης και την κατάστασή τους είναι εξαιρετικά πολύτιμες. Διαπιστώθηκε ότι οι πληροφορίες αυτές μπορούν να αλιευθούν σε σύνολα οπτικών δεδομένων από τον δορυφόρο Sentinel-2, συνδυασμένες με τις ανάλογες πληροφορίες για τις καιρικές συνθήκες και τη δομή των δασών (π.χ. κατανομή ισοϋψών και κάθετη δομή δάσους).

• Κατά τη διάρκεια ενεργής πυρκαγιάς, θα ήταν ιδανικό να διαθέτουν οι δασικοί πυροσβέστες θερμική απεικόνιση, αξιοποιώντας την για την καλύτερη εκτίμηση της κατάστασης και την προσαρμογή των δράσεων αντιμετώπισης. Επί του παρόντος, οι κατάλληλοι αισθητήρες γεωσκόπησης για αυτήν τη λειτουργία δεν είναι επαρκώς προσαρμοσμένοι για μικρές δασικές φωτιές, ωστόσο οι μελλοντικοί δορυφόροι του προγράμματος Copernicus ιδανικά θα διαθέτουν τουλάχιστον έναν θερμικό αισθητήρα σε χωρική ευκρίνεια 50m με χρόνο πέντε ημέρες, ώστε να αντιμετωπιστεί αυτή η έλλειψη. Εντωμεταξύ, οι περιορισμένης ευκρίνειας (και γεωστατικοί) θερμικοί αισθητήρες που είναι διαθέσιμοι επί του παρόντος, θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν περαιτέρω για την αξιολόγηση πυρκαγιών μεγάλης κλίμακας και συνθηκών ξηρασίας.

Μετά την πυρκαγιά, η δορυφορική παρακολούθηση μπορεί να διευκολύνει την περιγραφή της αλλοιωμένης κατάστασης του τοπίου και τη λήψη απόφασης σχετικά με τις δράσεις αποκατάστασης. Στη συνέχεια, οι παρεχόμενες πληροφορίες μπορούν να συμπληρωθούν με άλλες σχετικά με τη σφοδρότητα της πυρκαγιάς και, τέλος, την παρακολούθηση της αποκατάστασης της βλάστησης.

Αναλυτικά ολόκληρη η έκθεση με τις αρχές και διδάγματα από τη διαχείριση των τοπίων και των δασικών εκτάσεων με σκοπό την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα στην Ευρώπη ΕΔΩ.

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο