Οι θεωρίες για την προέλευση των Ρωμανιωτών Εβραίων των Ιωαννίνων

Η παρουσία των Εβραίων στην πόλη των Ιωαννίνων είναι μακραίωνη και ανάγεται στη Βυζαντινή εποχή. Στο χρυσόβουλο του 1321 η ομάδα των Εβραίων που κατοικούσαν στα Ιωάννινα χαρακτηριζόταν ως «υπάρχοντα» της Μητροπολιτικής Εκκλησίας των Ιωαννίνων. Αυτό σήμαινε πως οι Εβραίοι συνιστούσαν περιουσιακό στοιχείο της Μητρόπολης και όφειλαν να εκτελούν κάποιες υποχρεώσεις.

Πότε όμως εγκαταστάθηκαν οι Εβραίοι στα Ιωάννινα;

Υπάρχουν δύο εκδοχές για το πώς δημιουργήθηκε η πρώτη ελληνίζουσα εβραϊκή παροικία των Ιωαννίνων. Η μία εκδοχή θέλει τους Εβραίους να μεταφέρθηκαν από την Παλαιστίνη στον ελλαδικό χώρο στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ενώ σύμφωνα με τη δεύτερη εκδοχή οι Εβραίοι εγκαταστάθηκαν στον ελλαδικό χώρο μετά την καταστροφή του δεύτερου Ναού της Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ. Εκείνη την εποχή ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Τίτο συνέλαβε Εβραίους αιχμαλώτους, για να τους μεταφέρει ως δούλους στη Ρώμη. Κατά τη μεταφορά τους ξέσπασε καταιγίδα και το πλοίο προσάραξε κοντά στην Πάργα, με αποτέλεσμα οι ναυαγοί να προσχωρήσουν στο εσωτερικό και να εγκατασταθούν στην Ήπειρο. Αργότερα, κατά τον 6ο αιώνα τα μέλη από τις ελληνόφωνες εβραϊκές κοινότητες της Άρτας, τη αρχαίας Φωτικής και της Νικόπολης μετακινήθηκαν στη νέα πόλη των Ιωαννίνων.

Βέβαια, μόνο ο ιστορικός Προκόπιος ισχυριζόταν σε κείμενό του πως η πόλη των Ιωαννίνων χτίστηκε τον 6ο αιώνα μ.Χ., όταν ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός έχτισε και οχύρωσε την πόλη, μεταφέροντας εκεί τους κατοίκους από την Ευροία για λόγους ασφαλείας. Αυτή η άποψη έχει ήδη αμφισβητηθεί από τους μελετητές, καθώς δεν επιβεβαιώνεται από τα αρχαιολογικά ευρήματα. Ιστορικές μαρτυρίες για την ύπαρξη της πόλης των Ιωαννίνων ανιχνεύονται σίγουρα μετά τα έτη 901-907, εποχή που τα Ιωάννινα αποτελούσαν Επισκοπή που υπαγόταν στο Μητροπολίτη Ναυπάκτου. Συνεπώς, αν οι Εβραίοι ήρθαν στα Ιωάννινα τα πρώτα χρόνια που δημιουργήθηκε η πόλη, σίγουρα εμφανίστηκαν μετά τον 10ο αιώνα.

Γιατί οι Εβραίοι των Ιωαννίνων ονομάστηκαν Ρωμανιώτες;
Φαίνεται πως οι Εβραίοι των Ιωαννίνων υιοθέτησαν τον όρο «Ρωμανιώτες» για να διακρίνουν τους εαυτούς τους από τους ντόπιους Έλληνες Χριστιανούς που ζούσαν στη Ρωμανία, δηλαδή στο Ανατολικό Ρωμαϊκό κράτος. Ταυτόχρονα, ως πολίτες και οι ίδιοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με τον όρο Ρωμανιώτες ξεχώριζαν από τους Έλληνες Χριστιανούς που αποκαλούσαν τους εαυτούς τους Ρωμιούς. 

Οι Ρωμανιώτες Εβραίοι των Ιωαννίνων μιλούσαν την ελληνική γλώσσα με τη ρωμανιώτικη διάλεκτο, τη Γεβανική. Η λέξη Yevanic προέρχεται από την εβραϊκή λέξη yavan που σημαίνει Ιωνία και συνεκδοχικά Ελλάδα, οπότε ο όρος Yevanic δήλωνε μια διάλεκτο της ελληνικής γλώσσας. Η διάλεκτος, λοιπόν, που μιλούσαν οι Εβραίοι των Ιωαννίνων ήταν ένα κράμα δημοτικής γλώσσας, όπως μιλιέται στην Ήπειρο, με τουρκικές, ιταλικές και εβραϊκές προσμίξεις και η οποία παρουσίαζε μια ιδιαίτερη τραγουδιστή προφορά.

Όταν αργότερα κατά τον 15ο και 16ο αιώνα έφτασαν στα Ιωάννινα οι  Σεφαραδίτες Εβραίοι διωγμένοι από την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Κάτω Ιταλία και τη Σικελία, οι Ρωμανιώτες της πόλης δεν αφομοιώθηκαν από τους ισπανόφωνους Εβραίους. Το γεγονός αυτό οφείλεται στο ότι η ιστορία της εβραϊκής κοινότητας των Ιωαννίνων εκτυλισσόταν ταυτόχρονα με εκείνη των Χριστιανών, με αποτέλεσμα η επαφή των δυο κοινοτήτων να επηρεάσει σημαντικά την πρώτη, σε ζητήματα πολιτισμικά και γλωσσικά. Έτσι, οι ισπανόφωνοι Εβραίοι ενσωματώθηκαν γλωσσικά και εθιμικά, καθώς έμαθαν να μιλούν την ελληνική γλώσσα και διατήρησαν αλώβητη την ελληνόφωνη εβραϊκή κοινότητα για αιώνες.

Πηγή: Οι Εβραίοι των Ιωαννίνων κατά το Μεσοπόλεμο: Κοινωνική, Οικονομική και Πολιτισμική προσέγγιση της Ρωμανιώτικης Κοινότητας

Φωτογραφία




Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο