Θεσσαλικά νταϊλιάνια: Παραδοσιακό ψάρεμα στον Πηνειό

Ο Πηνειός μαζί με τους παραπόταμούς του, τον Τιταρήσιο, τον Εννιπέα, τον Καλέτζη και τον Ληθαίο, αποτελεί για τη Θεσσαλία τον μοναδικό υδάτινο αποδέκτη. Πηγάζει από την Πίνδο και εκβάλλει στο Αιγαίο σχηματίζοντας μικρό Δέλτα.

Παλαιότεροι γεωγράφοι αναφέρουν ότι ο Πηνειός είχε πλήθος ψάρια. Αλιεύονταν γουλιανοί, γριβάδια, κέφαλοι κ.ά. Το νοστιμότερο απ’ όλα ήταν ο γουλιανός, μεγάλο ψάρι που έθρεψε σε δύσκολες οικονομικές και πολιτικές καταστάσεις τους Θεσσαλούς.

Τρόποι ψαρέματος ήταν τα δίχτυα, η απόχη, το πεζόβολο, το νταϊλιάνι κ.ά. Οι συνεχιζόμενες όμως παρεμβάσεις κατά μήκος του ποταμού και του παραποτάμιου χώρου, και η κατασκευή της ανακουφιστικής κοίτης έχουν επιφέρει σήμερα δραματική μείωση, μέχρι και εξαφανισμό των ψαριών.

Θεσσαλικά νταϊλιάνια

Στο βιβλίο της Λένας Γουργιώτη «Οι παλιοί ψαράδες του Πηνειού» Λάρισα 1977, αναφέρεται για το νταϊλιάνι: «Το νταϊλιάνι είναι ένα έργο, που το κατασκευάζουν οι ψαράδες μέσα στο ποτάμι, με σκοπό να παγιδεύσουν τα ψάρια (…).

Χρειάζονται δύο νομάτοι για να κουμαντάρουν ένα νταϊλιάνι, λένε οι ψαράδες. Πρώτα διαλέγουν το μέρος, ένα στήθωμα όπως λένε οι ίδιοι, δηλαδή μέρος με ρηχά νερά 0.50 μ. και βυθό στερεό, πετρωμένο. Εκεί, σε θέση που απέχει λιγότερο από τη μία όχθη και περισσότερο από την άλλη, στήνουν πρώτα το καλαμωτό, μία διάτρητη σχάρα από ξύλα, η οποία έχει μήκος 5-12 μ. και πλάτος 1.20 μ.

Η σχάρα έχει μεγάλη κλίση. Από τη μία στενή πλευρά ακουμπάει στο βυθό και την βρέχουν τα νερά, ενώ από την άλλη στενή πλευρά απέχει ίσαμε ένα μέτρο από την επιφάνεια του νερού. Το καλαμωτό κατασκευάζεται (καρφώνεται) μέσα στο ποτάμι. Καδρόνια και παλούκια κόβουν οι ψαράδες από καβάκια, πλατάνια και ιτιές. Μ’ αυτά φτιάχνουν έναν σκελετό και τον ντύνουν έπειτα με πηχάκια του εμπορίου. Παλιότερα τον έντυναν με κλαδιά ιτιάς.

Αφού στερεώσουν γερά το καλαμωτό στη θέση του, υψώνουν τα φράγματα, δύο τοιχώματα, με πέτρες ακατέργαστες που τις μαζεύουν από την γύρω περιοχή και τις στοιβάζουν μέσα στο ποτάμι. Τα τοιχώματα ξεπερνούν την επιφάνεια του νερού το καλοκαίρι, το μικρότερο μάλιστα είναι ψηλότερο 20 εκατοστά από το μεγαλύτερο. Αρχίζουν και τα δύο από την στενή πλευρά του καλαμωτού που βρέχεται στα νερά και σχηματίζοντας γωνία με άνισες και όχι ευθείες πλευρές καταλήγουν το ένα στη μία και το άλλο στην άλλη όχθη.

Τα φράγματα αφήνουν το νερό να περνάει ανάμεσα στις πέτρες, αλλά οδηγούν τα ψάρια στο καλαμωτό, όπου παγιδεύονται. Το μικρό, ψηλότερο φράγμα διώχνει κατά το μεγαλύτερο και χαμηλότερο τα κούτσουρα ή ό,τι άλλο παρασέρνει το ποτάμι στη διάβα του, όταν κατεβάζει νερά.

Το νταϊλιάνι κατασκευάζεται τον Αύγουστο, στα πεσμένα νερά του Πηνειού. Πρέπει όμως να τελειώσει, προτού να πιάσουν οι πρώτες βροχές του Σεπτέμβρη. Με τα πρωτοβρόχια αρχίζει και η εποχή για το ψάρεμα. Τότε ο ένας ψαράς κάθεται μόνιμα στο νταϊλιάνι, να το φυλάγει ώστε να μη βουλώνει το καλαμωτό με ξύλα και σκουπίδια, που εμποδίζουν τα ψάρια να φτάσουν στην παγίδα, αλλά και για να μαζεύει τα ψάρια, ενώ ο άλλος τα φορτώνει στη βάρκα και τα πηγαίνει για πούλημα.

Ο ψαράς που μένει στο νταϊλιάνι κοιμάται τη νύχτα, όταν κατάκοπος αφήσει το καλαμωτό, στη μικρή καλύβα, που έχει φτιάξει στην κοντινή όχθη, με παλούκια και ξιφάρα, το χορτάρι της όχθης του Πηνειού. Το νταϊλιάνι δίνει ψάρια το φθινόπωρο και το χειμώνα, όταν δεν είναι τόσα τα νερά που να σκεπάζουν όλο το καλαμωτό, αλλά και την άνοιξη».

Αυτά είναι τα νταϊλιάνια του Πηνειού. Αλλά είναι ξεκάθαρο ότι η Θεσσαλία δεν έχει την αποκλειστικότητά τους. Η λέξη νταϊλιάνι δεν είναι ελληνική αλλά τουρκική. Η ύπαρξη αυτής όμως της τεχνικής αλιείας, αυτών των φραγμάτων και των ιδιαιτεροτήτων τους πρέπει να ήταν πλέον γνωστά στην ιστορία των αρχαίων κοινοτήτων, που υπήρχαν δίπλα σε λίμνες και ποτάμια των χωρών του Αιγαίου. Στην αρχαιότητα ήταν οι κέλετρες, σημαντικά και μόνιμα στοιχεία του τοπίου για τα μέλη των αρχαίων κοινοτήτων. Από τον Ησύχιο γίνεται μία, τουλάχιστον, αναφορά στον όρο κέλετρον, του οποίου το γένος είναι λίγο διαφορετικό από εκείνο που καταγράφεται στη Θεσσαλία –είναι ουδέτερο αντί θηλυκό–, αλλά σίγουρα περιγράφεται η ίδια κατασκευή.

Πηγές:

ΠΗΝΕΙΟΣ Η αέναη πηγή ζωής της Θεσσαλίας

Θεσσαλικό Ημερολόγιο

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο