Η ταραχώδης σχέση του Πουκεβίλ με τον Αλή Πασά

 

Ο Φρανσουά Σαρλ Υγκ Λοράν Πουκβίλ, που καθιερώθηκε ως Πουκεβίλ, ήταν Γάλλος γιατρός, περιηγητής, διπλωμάτης, ιστορικός συγγραφέας και ακαδημαϊκός. Ο Ναπολέων τον είχε διορίσει γενικό πρόξενο στα Ιωάννινα την εποχή του Αλή Πασά, με τον οποίο ο Πουκεβίλ δημιούργησε ισχυρές σχέσεις. Ο Πουκεβίλ παρέμεινε στα Ιωάννινα από το 1806 μέχρι το 1815 και στο βιβλίο που έγραψε αργότερα, το πεντάτομο έργο του «Ταξίδιον εις Ελλάδα», καταθέτει τις προσωπικές του μαρτυρίες τόσο για την παραμονή του στην Ήπειρο όσο και για τις σχέσεις του με τον Αλή Πασά.

Ο Πουκεβίλ περιγράφει τα συναισθήματά του για τη στιγμή της αναχώρησής του για τα Ιωάννινα με τα ακόλουθα λόγια:

Μόλις είχα διοριστεί Γενικός Πρόξενος στην αυλή του Αλή Πασά. δεν έβλεπα [στην αποστολή αυτή] παρά μονάχα καθήκοντα που έπρεπε να εκτελέσω, κόπους που έπρεπε να καταβάλλω, αλλά και απολαύσεις που όμως έπρεπε να μεταθέσω στο μέλλον (…) Η Ανατολή δεν ήταν πια για μένα ένας γοητευτικός χώρος και δίσταζα να αφήσω τις ειρηνικές μου συνήθειες για να ακολουθήσω μια θυελλώδη καριέρα κοντά σε έναν άνθρωπο διάσημο ήδη στην Τουρκία από τα εγκλήματα στα οποία οφείλει την άνοδο του.

Ωστόσο, σκεπτόμενος ότι είχα ήδη ένα είδος δέσμευσης απέναντι στο κοινό που επιφύλαξε μια τόσο θερμή υποδοχή στο Voyage en Morée à Constantinople et en Albanie (…) και πως όφειλα να συνεχίσω μια εργασία που μόλις είχα ξεκινήσει, οι δισταγμοί μου υποχώρησαν. Έτσι, δέχτηκα με ευγνωμοσύνη την τιμή που μου έκανε το Υπουργείο (…) καθώς μου πρόσφερε τη μοναδική ευκαιρία να γνωρίσω την Ελλάδα. Έφυγα λέγοντας αντίο για πολλά χρόνια στη Γαλλία και στους φίλους μου. (Voyage de la Grèce, Introduction, τ.1, σ. Ij).

Ο Πουκεβίλ αναχώρησε από το Παρίσι με προορισμό τα Ιωάννινα στις 21 Οκτωβρίου 1805. Την 1η Φεβρουαρίου του 1806 ο Πουκεβίλ και ο Μπεσιέρ, πρώην κρατούμενος του Αλή Πασά, αποβιβάστηκαν στο λιμάνι του Πανόρμου και από εκεί μετέβησαν στα Ιωάννινα.

Η πρώτη συνάντηση με τον Πασά

Ο Πουκεβίλ φτάνοντας στα Ιωάννινα, ήταν πολύ περίεργος να δει αν θα επιβεβαιωνόταν ο μύθος που κυκλοφορούσε σχετικά με τη φυσιογνωμία του Αλή.

Γράφει χαρακτηριστικά: «Η περιέργειά μου είχε ερεθιστεί στο έπακρο: θα έβλεπα επιτέλους έναν τόσο διάσημο άνδρα, ένα νέο Θησέα, έναν παλιό πολεμιστή, ένα σατράπη που πέρασε μια ζωή μέσα στα όπλα, το σύγχρονο Πύρρο της Ηπείρου…» (Voyage de la Grèce, I, IX, σ.115).

Δεν ήταν μόνο ο Πουκεβίλ που ένιωθε αυτό το έντονο συναίσθημα, μια περιέργεια και δέος περιμένοντας να συναντήσει τον Αλή Πασά. Ο Άγγλος περιηγητής Hughes επίσης ομολογούσε ότι «έτρεμε η καρδιά του καθώς ζύγωνε στην αίθουσα των ακροάσεων, σκεπτόμενος πως θα βρισκόταν κοντά στον άνθρωπο που ασκούσε τρομερή εξουσία πάνω στη μοίρα των υπηκόων του και του οποίου τα ίχνη ήταν βαμμένα με αίμα». (Τ. Smart Hughes, Travels in Sicily, Greece and Albania, Λονδίνο, 1820, τ. Α’, σσ. 442-448).

Όταν τελικά εμφανίστηκε ο Αλή, αμέσως απομυθοποιήθηκε η ιδεώδης μορφή του και διαψεύστηκαν οι προσδοκίες του Γάλλου διπλωμάτη. Γράφει, λοιπόν, τις εντυπώσεις του από την εικόνα που αντίκρυσε.

Αυτή η συνάντηση υπήρξε αρκετή για να γκρεμίσει μέσα μου ένα μέρος των ψευδαισθήσεων που με διακατείχαν. Ο Αλή Πασάς δεν ήταν ούτε ο Θησέας, ούτε ο Πύρρος, ούτε ένας βετεράνος του πολέμου γεμάτος πληγές. Σχημάτισα νέες ιδέες γύρω από το πρόσωπό του και οίκτιρα την τύχη μου που με καταδίκαζε να μείνω κοντά σε έναν τέτοιο άνθρωπο, χωρίς να προβλέπω, αλίμονο, το μέγεθος των θλίψεων που έμελλε να μου προξενήσει (Voyage de la Grèce, I, IX, σ.116).

Πλησίαζε στα εξήντα του. Το ύψος του δεν ξεπερνούσε σε καμιά περίπτωση τα πέντε πόδια και τρία δάκτυλα και ήταν παραμορφωμένος εξαιτίας της υπερβολικά μεγάλης κοιλιάς του. Τα χαρακτηριστικά του, γεμάτα ρυτίδες, δεν είχαν ωστόσο σβήσει εντελώς. Οι συσπάσεις του προσώπου του, η λάμψη των μικρών γαλανών ματιών, τού έδιναν μια φοβερή όψη πονηράδας ανάμικτης με αγριάδα.

Ανάμεσα στα ξεσπάσματα ενός πνιχτού γέλιου κατάφερε να μας διηγηθεί πράγματα με κάποια χάρη. Δέχθηκε με απληστία τα δώρα που του πρόσφερε ο κ. Μπεσιέρ και, όλος χαμόγελα, άρχισε να παραπονείται για τα συνηθισμένα πράγματα. Μας αποκάλεσε παιδιά του, αδέλφια του, καλούς του φίλους, και, κάνοντας σαν να πρόσεχε για πρώτη φορά την παρουσία μου, καταδέχτηκε να μου υποσχεθεί την προστασία του στην άσκηση των προξενικών καθηκόντων που είχα αναλάβει (Voyage de la Grèce, I, IX, σ.121).

Καθώς ο Αλή Πασάς είχε βλέψεις να επεκτείνει την ηγεμονία του προς τα Ιόνια Νησιά και τις γαλλικές κτήσεις στα ηπειρωτικά παράλια, ως αναμενόμενο επεδίωκε καλές σχέσεις με τους Γάλλους. Έτσι, για τον πρώτο ενάμιση χρόνο της παραμονής του Πουκεβίλ στα Γιάννενα, ο Αλή έδειξε υποδειγματική συμπεριφορά στις διπλωματικές σχέσεις και περιέβαλε με φιλία τον Γάλλο διπλωμάτη, προσκαλώντας τον συχνά σε εκδρομές στην επικράτειά του και προσφέροντάς του τη δυνατότητα να κινείται και να περιηγείται ελεύθερα στην Ήπειρο και την Αλβανία.

Όταν, όμως, ο Ναπολέων συνεννοήθηκε με τους Ρώσους, υπέγραψαν από κοινού τη συνθήκη του Τιλσίτ (8 Ιουλίου 1807) και ετοιμάζονταν να στραφούν εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, άλλαξε η στάση του Αλή απέναντι στους Γάλλους, κυρίως γιατί ο Ναπολέων αποφάσισε να κρατήσει τα Ιόνια Νησιά. Έτσι, διαταράχθηκαν και οι σχέσεις του Αλή Πασά με τον Γάλλο πρόξενο, καθώς πια ακυρώνονταν τα σχέδια του Αλή να επεκτείνει την επικράτειά του.

Από εκείνη τη στιγμή, λοιπόν, και για τα επόμενα επτά χρόνια που έμεινε ο Πουκεβίλ στα Ιωάννινα, η παραμονή του στην πόλη ήταν αρκετά ταραχώδης, ακόμη και επικίνδυνη για τον Γάλλο διπλωμάτη. Ουσιαστικά, η ρήξη στις σχέσεις τους οδήγησαν τον Γάλλο διπλωμάτη να βρίσκεται σε καθεστώς συνεχώς παρακολούθησης και περιορισμού, βρέθηκε δηλαδή σε κατάσταση ομηρίας.

Η προξενική αναφορά του προς το γενικό διοικητή των Ιονίων Νήσων στρατηγό Donzelot με ημερομηνία 9 Ιουλίου 1808:

Στρατηγέ,

Τα επισυναπτόμενα ρηματικά υπομνήματα, επτά συνολικά τον αριθμό, θα σας γνωστοποιήσουν τα αισθήματα, τη συμπεριφορά και τα στοιχεία εκείνα που προσδιορίζουν τον Πασά των Ιωαννίνων. Ματαίως έθεσα υπόψη του την πραγματικότητα. Ματαίως, εδώ και ένα χρόνο, του μίλησα τη γλώσσα της λογικής και του υπέδειξα τα πραγματικά του συμφέροντα. Ένα κίνητρο πιο ισχυρό τον παρασύρει σε μια αναπόφευκτη από δω και στο εξής δυστυχία. Από τις ίδιες αυταπάτες κυριεύθηκαν τόσοι ηγεμόνες, των οποίων το μοιραίο τέλος είχε φτάσει. Επιτρέψτε μου να σας σκιαγραφήσω τα γεγονότα.

Μετά την ειρήνη του Τιλσίτ, ο Αλής, που απέδειξε την ανικανότητά του καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, φαντάστηκε ότι θα μπορούσε να τραβήξει την προσοχή των επιδιαιτητών του κόσμου. Αγνοώ με βάση ποια ιδιότητα. Ας είναι. Νόμιζε ότι είναι κάτι και από δω ξεκινούν όλα του τα λάθη. Με την κατάληψη των Επτανήσων από τους Γάλλους ήγειρε αξιώσεις στην Πάργα και απαίτησε την παράδοση των Σουλιωτών (…) χωρίς να σκεφθεί ότι τέτοιες αξιώσεις δεν μπορούν να εκφρασθούν παρά μόνο από Ηγεμόνα προς Ηγεμόνα. Η εντελώς φυσική απόρριψη των απαιτήσεών του, τον εξέτρεψαν προς τη μνησικακία. Τον παρακολουθήσαμε να περνά από τις απειλές στις παρακλήσεις. Να λαμβάνει εχθρικές θέσεις εναντίον μας και να ξαναπέφτει σε μια κατάσταση επιφανειακής ηρεμίας. Όμως, ποτέ δεν είχε τη συμπεριφορά ενός νομιμόφρονα γείτονα. (…). Η παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων είναι κανόνας της συμπεριφοράς του Αλή.

Σε παλιότερο άρθρο έχουμε αναφερθεί για το πώς ο Αλή Πασάς αποκρυπτογραφούσε και διάβαζε την αλληλογραφία του Πουκεβίλ. Αναφέρεται, ακόμη, πως ο Πουκεβίλ είχε λάβει πληροφορίες ότι σχεδίαζαν τουλάχιστον τρεις φορές να τον δολοφονήσουν:

Εξαπατήθηκα από τις μηχανορραφίες του [Αλή] όταν ο Αρχιγραμματέας του με προειδοποίησε για το σχέδιό του και μου σύστησε να φυλάγομαι από τους φαρμακευτές. Νόμισα ότι ήθελαν έτσι να με πτοήσουν, αλλά όταν το 1807 ο Ρώσος Πρόξενος M.Flory, που είχα την ευτυχία να τον αρπάξω από τις φυλακές του Αλή Πασά και να τον σώσω, είπε στον αδελφό μου: «Μείνε στην Κέρκυρα, ανάμεσα μας, γράψε στον Πρόξενο να αφήσει τη θέση του και να τα εγκαταλείψει όλα. Δεν θα γλιτώσει ποτέ από τα χέρια του Αλή, αν δεν είναι απόλυτα δικός του και πάντα με το μέρος του»… Να το βάλω λοιπόν στα πόδια και να εγκαταλείψω τη θέση μου; Ήταν δυνατόν ένα τέτοιο πράγμα; («Ήπειρος», σσ. 77-78).

Αν και στο βιβλίο του ο Πουκεβίλ δεν αναφέρεται εκτενώς στην άσχημη συμπεριφορά του ηγεμόνα της Ηπείρου προς εκείνον, οι υπηρεσιακές του αναφορές βρίθουν από τέτοιες αναφορές, καθώς η εχθρική στάση του Αλή Πασά προς το πρόσωπό του σήμαινε ταυτόχρονα την εχθρική στάση του Πασά προς τη Γαλλία.

 (Πηγή: Αλέξανδρος Ν. Καλέσης, ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΤΟΥ F.C.H.L POUQUEVILLE, ΒΟΛΟΣ 2006.)

Φωτογραφία

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο