Η πυροβασία στο έθιμο των Αναστενάρηδων στη Βόρεια Ελλάδα



Την παραμονή και κυρίως ανήμερα της γιορτής των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης σε πολλές περιοχές της βορείου Ελλάδας τελείται με απόλυτη ευλάβεια το έθιμο των Αναστενάρηδων. Κατά το διήμερο 20-22 Μαΐου, σε χωριά στη Βόρεια Ελλάδα που οι κάτοικοί τους προέρχονται κυρίως από πρόσφυγες της Ανατολικής Ρωμυλίας, όπως στον Λαγκαδά Θεσσαλονίκης, στην Αγία Ελένη και στην Κερκίνη Σερρών, στη Μαυρολεύκη Δράμας και στη Μελίκη Ημαθίας κ.α., τελούν το έθιμο της πυροβασίας των Αναστενάρηδων. Οι πιστοί χορεύουν ολόγυρα από την εικόνα του Αγίου πατώντας επάνω σε αναμμένα κάρβουνα, τα οποία σβήνουν με γυμνά πόδια.

Οι ρίζες αυτού του εθίμου βρίσκονται πολύ βαθιά στην ελληνική αρχαιότητα. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα έθιμο που άντεξε στο πέρασμα των αιώνων και κάτω από τη χριστιανική θρησκεία μετασχηματίστηκε σε μια πολυσύνθετη βακχική χριστιανική θιασική οργάνωση (Κ. Θρακιώτης, 1991, σ.30).

Σχετικά με την πυροβασία στην αρχαιότητα αντλούμε πληροφορίες από τον Στράβωνα και τον νεοπλατωνικό Ιάμβλιχο. Υπάρχουν μαρτυρίες για την απάθεια των ιερέων της Αρτέμιδας στην Περασιά της Καππαδοκίας, οι οποίοι βάδιζαν με γυμνά πόδια επάνω σε κάρβουνα. Ακόμη, στην αρχαιότητα ανάλογες πυρολατρικές τελετές συναντούμε στη φρυγική λατρεία του Άττιδος και της Κυβέλης.

Τα Αναστενάρια στη νεώτερη εποχή

Τα Αναστενάρια προς τιμή του Αγίου Κωνσταντίνου άρχισαν να τελούνται από τον 4ο αιώνα μ.Χ. Η επιλογή να συνεχιστεί το έθιμο της πυροβασίας προς τιμή του Αγίου Κωνσταντίνου ήταν καθαρά πολιτική και όχι θρησκευτική. Η θετική στάση που επέδειξε ο Μέγας Κωνσταντίνος απέναντι στους εθνικούς και τους χριστιανούς επέτρεψε τη διατήρηση πολλών διονυσιακών στοιχείων στα Αναστενάρια, οπότε σχηματίστηκε τότε η πρώτη συγκρότηση της αναστενάρικης λατρείας που παραμένει ζωντανή έως σήμερα.

Το τελετουργικό της πυροβασίας

Το απόγευμα της εορτής των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης ετοιμάζεται ο χορός της πυροβασίας. Στο κέντρο ενός κυκλικού αλωνιού τοποθετούνται χοντρά ξύλα, όπου αργότερα καίγονται και μετατρέπονται σε μια μεγάλη θράκα. Όταν η φωτιά είναι έτοιμη, δίνεται από τον αρχιαναστενάρη η εντολή για το ξεκίνημα της πομπής. Η πομπή ξεκινάει από το κονάκι με επικεφαλής τους οργανοπαίχτες. Τα μουσικά όργανα που παίζουν μουσική είναι η τρίχορδη θρακιώτικη λύρα και το νταούλι, ενώ παλιότερα υπήρχε και γκάιντα. Το τραγούδι που συνοδεύει την πομπή είναι παρμένο από τον «ακριτικό» κύκλο, το λεγόμενο «Ο μικρο-Κωσταντής».

Ο Κωνσταντίνος ο μικρός, ο Μικροκωνσταντίνος
μικρόν τον είχε η μάνα του, μικρόν τον ’ραβωνιάζει,
μικρόν τον γήρτε μήνυμα να πάγει στο σεφέρι.
Νύχτα σελώνει τ’ άλογο, νύχτα το καλιβώνει,
βαν’ ασημένια πέταλα, μαλαματένιες λόθρες…

Οι αναστενάρηδες κρατώντας τις εικόνες και τους τσεβρέδες, όσο πλησιάζουν τη φωτιά τόσο επιταχύνουν το χορό τους. Έπειτα, με επικεφαλής τον αρχιαναστενάρη, υψώνουν τα εικονίσματα και μπαίνουν μέσα στη φωτιά, διασχίζοντας σταυρωτά το πυρωμένο αλώνι από τη μία έως την άλλη άκρη. Ύστερα από συνεχή πυροβασία μισής ώρας περίπου, σβήνουν τα κάρβουνα της θρακιάς με τα γυμνά τους πόδια και το ποδοπάτημα μετατρέπει τα κάρβουνα σε στάχτη. Τα πέλματα των ποδιών τους παραμένουν τελείως άθικτα.

Σύμφωνα με την παράδοση, η πυροβασία στα Αναστενάρια «δεσμεύει» την αρρώστια και την κακοδαιμονία. Η πυροβασία συνεχίζεται και την επόμενη ημέρα. Το τέλος της εορτής επισφραγίζεται μ’ ένα συμπόσιο στο κονάκι του αρχιαναστενάρη.

Πηγές:
«Έθιμα της θρακικής παράδοσης, που οι ρίζες τους παραπέμπουν στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό»

pare-dose.net

kedra.gr


Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο