Ο Ελληνισμός του Μοναστηρίου ή αλλιώς Βιτώλια



Ιστορία της περιοχής.

Η πόλη του Μοναστηρίου αποτελεί την κεντρική πόλη της ευρύτερης περιοχής της Πελαγονίας και είναι χτισμένη κοντά στην αρχαία Ηράκλεια. Σύμφωνα με τον Όμηρο, οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής της Πελαγονίας πήραν το όνομά τους από τον Πελαγόνα, τον γιο του Αξιού ποταμού. Σήμερα, αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας.

Η ονομασία Μοναστήρι προήλθε από την μεγάλη παρουσία καλόγερων στην περιοχή, οι οποίοι είχαν χτίσει εκεί πολλά μικρά μοναστήρια. Ωστόσο, οι αλλόγλωσσοι γειτονικοί λαοί αποκαλούσαν την περιοχή Βιτώλια.

Το Μοναστήρι στην περίοδο της Τουρκοκρατίας

Το Μοναστήρι κατά την Τουρκοκρατία ήταν η πρωτεύουσα του ομώνυμου βιλαετίου Μοναστηρίου. Αρχικά, η πόλη ήταν πολύ μικρή, όμως αργότερα εξελίχθηκε σε μεγάλο αστικό και διοικητικό κέντρο. Οι Οθωμανοί κατέστησαν το Μοναστήρι έδρα διοικήσεων ολόκληρης της Δυτικής Μακεδονίας και ενός μέρους της Αλβανίας.

Ο αριθμός των κατοίκων του Μοναστηρίου τον 19ο αιώνα ήταν γύρω στις 50.000 χιλιάδες και ανήκαν σε διάφορες εθνότητες. Σύμφωνα με παλαιότερες στατιστικές, το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού ήταν Έλληνες και οι περισσότεροι από τους Έλληνες αυτούς ήταν βλαχόφωνοι. Οι Έλληνες βλαχόφωνοι κατέφυγαν στο Μοναστήρι κυρίως ως πρόσφυγες από την Μοσχόπολη.

Ο βλαχόφωνος ελληνικός πληθυσμός διαμόρφωσε μαζί με τον ελληνόφωνο πληθυσμό πολλά επίπεδα του πολιτισμού του Μοναστηρίου και των περιχώρων, όπως το εκπαιδευτικό, εμπορικό και οικονομικό επίπεδο. Ειδικότερα, οι βλαχόφωνοι είχαν παρουσιάσει σημαντική οικονομική και πνευματική ανάπτυξη, καλλιεργώντας τις τέχνες, τις επιστήμες και το εμπόριο. Διατηρούσαν μάλιστα εμπορικούς οίκους στην Κεντρική Ευρώπη αλλά και στα άλλα κέντρα δράσης του ελληνισμού στη Μεσόγειο.



Η πληθυσμιακή σύσταση και οι απογραφές

Στα μέσα του 19ου αιώνα, ο πληθυσμός της πόλης του Μοναστηρίου υπολογίζεται με επιφύλαξη στους 46.000 κατοίκους. Από αυτούς, οι 25.000 ήταν μουσουλμάνοι, οι 17.000 χριστιανοί, 3.000 Εβραίοι, 1.000 τσιγγάνοι και εκατοντάδες Ευρωπαίοι.

Σύμφωνα με στατιστικές της εθνολογικής σύνθεσης του πληθυσμού της Πελαγονίας, σε κάθε απογραφή σχεδόν υπερίσχυε ο ελληνικός πληθυσμός αισθητά. Ειδικότερα, το 1905 ο αριθμός των Ελλήνων ολόκληρης της περιοχής ανερχόταν στους 279.964 χιλιάδες, ενώ το 1910 στις 637.704 χιλιάδες.

Το 1908 δημοσιεύτηκε μία απογραφή του πληθυσμού για την επαρχία Μοναστηρίου, στην οποία καταγράφονται 70.000 ορθόδοξοι Έλληνες, 126.000 Σχισματικοί (Βουλγαρίζοντες), 2.990 Βλάχοι (Ρουμανίζοντες), 15.000 Σλάβοι, 80.000 Μουσουλμάνοι και 4.200 Εβραίοι.

Στις αρχές του 20ου αιώνα στην κρίσιμη εποχή του Μακεδονικού Αγώνα γινόταν συνεχώς απογραφές πληθυσμού εκ μέρους των τουρκικών αρχών. Οι απογραφές αυτές εμφάνιζαν μια τεχνική αύξηση του μουσουλμανικού στοιχείου εις βάρος του ελληνικού πληθυσμού στην περιοχή του Μοναστηρίου. Σε μια αγγλική πρεσβευτική έκθεση του 1909, σημειώνεται πως οι Βούλγαροι και οι Τούρκοι είχαν ως σκοπό να μειώσουν την ελληνική επιρροή και παρουσία στη Μακεδονία. Ενώ, λοιπόν, μέχρι το 1910 το ελληνικό στοιχείο κυριαρχούσε ασφαλώς στο Μοναστήρι, το επίσημο τουρκικό κράτος προσπαθούσε με τεχνικά μέσα να μειώσει την παρουσία του στην περιοχή, παραποιώντας τα πραγματικά στατιστικά στοιχεία.

Χαρακτηριστικό επίσης είναι πως στην απογραφή του 1908 παρουσιάζονταν οι Βλάχοι ως ξεχωριστή εθνότητα και όχι ως Έλληνες. Οι βλαχόφωνοι, όμως, παρέμειναν στο σύνολό τους φανατικοί Έλληνες, παρά την ύπαρξη και δράση της ισχυρής ρουμανικής προπαγάνδας, που ήθελε να τους παρουσιάζει ως «Ρουμανίζοντες».

Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους

Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, η περιοχή του Μοναστηρίου πέρασε στη Σερβία. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος εμφανίστηκε τότε στο Προξενείο Μοναστηρίου και ανακοίνωσε στους Έλληνες της πόλης: «Έλληνες του Μοναστηρίου από σήμερα είστε Σέρβοι πολίτες». Εκείνη την περίοδο ο πληθυσμός της πόλης ανερχόταν γύρω στους 50.000 χιλιάδες κατοίκους. Από αυτούς το 80% ήταν Έλληνες, οι οποίοι συμμετείχαν στον Μακεδονικό αγώνα για την απελευθέρωση της Μακεδονίας και τη μετέπειτα ένωσή της με την Ελλάδα.

Στη σύγχρονη εποχή

Σήμερα, υπάρχει ακόμη ελληνική μειονότητα στην περιοχή της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Στην απογραφή του 1994, στο Μοναστήρι ήταν δηλωμένοι 349 Έλληνες και 8.300 Βλάχοι, που δυστυχώς συνεχίστηκε να χαρακτηρίζονται ως ξεχωριστή εθνική ομάδα. Στην απογραφή του 2002, καταγράφηκαν 422 άτομα ελληνικής καταγωγής.

Οι Έλληνες της περιοχής προέρχονται κατά βάση από βλαχόφωνους Έλληνες, Σαρακατσάνους και πρόσφυγες του ελληνικού Εμφυλίου. Βέβαια, εξαιτίας του τεταμένου κλίματος των σχέσεων Ελλάδας-Fyrom, μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού δίστασε να αποκαλύψει την πραγματική του ταυτότητα.

.

Πηγές:

ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ

«Η Πολιτισμική ταυτότητα των Βλάχων κατοίκων του Μοναστηρίου μέσα από τις συνεντεύξεις τους»

Φωτογραφία

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο