Η ιδιότητα του ευνούχου εφαλτήριο για κοινωνική άνοδο στο Βυζάντιο



Οι ευνούχοι στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία κατείχαν υψηλές θέσεις και αξιώματα. Πολλοί ευνούχοι ζούσαν στην αυτοκρατορική Αυλή κατέχοντας τις θέσεις του παρακοιμώμενου, του πρωτοβεστιάριου ή του θησαυροφύλακα. Ακόμη, λόγω της αδυναμίας τους να δημιουργήσουν δική τους οικογένεια, ήταν έμπιστοι του αυτοκρατορικού ζεύγους και συχνά παιδαγωγοί των διαδόχων.

Η ιδιότητα του ευνούχου στο Βυζάντιο δεν αποτελούσε μειωτικό στοιχείο για την προσωπικότητα και την κοινωνική υπόληψη ενός ανθρώπου. Οι ευνούχοι είχαν τη δυνατότητα να αναρριχηθούν ακόμη και στα υψηλότερα ιεραρχικά και στρατιωτικά αξιώματα και να γίνουν στρατηγοί ή πατριάρχες.

Ο ευνουχισμός των διαδόχων του θρόνου

Γενικά, ο ευνουχισμός ως πράξη αρχικά είχε τιμωρητικό χαρακτήρα, αφού αποτελούσε τιμωρία για σκλάβους και αιχμαλώτους πολέμου. Συχνά πάλι εφαρμοζόταν στα μέλη αυτοκρατορικών οικογενειών, για να καθίστανται κάποιοι διάδοχοι και κληρονόμοι του Αυτοκράτορα ανίκανοι πια να διεκδικήσουν το θρόνο, καθώς ο Αυτοκράτορας έπρεπε να είναι αρτιμελής.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου. Ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος ήταν γιος και διάδοχος του Αυτοκράτορα Λέοντος ΣΤ΄ του Σοφού. Προκειμένου, λοιπόν, να καταστεί ανίκανος να διαδεχτεί στο θρόνο τον πατέρα του, ο θείος του Αλέξανδρος αποπειράθηκε να τον ευνουχίσει.

Η απαγόρευση του ευνουχισμού στη βυζαντινή επικράτεια

Στο Βυζάντιο, από την εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου ο ευνουχισμός απαγορευόταν και μάλιστα επιβαλλόταν ως τιμωρία ακόμη και η θανατική ποινή. Αργότερα, με νόμο του Ιουστινιανού, ο ευνουχισμός ως διαδικασία απαγορευόταν στις περιοχές της βυζαντινής επικράτειας και σύμφωνα με την 142η Νεαρά του Λέοντος ΣΤ΄ του Σοφού, όποιος ευνούχιζε κάποιον τιμωρούταν με εξορία και η περιουσία του δημευόταν.

Έτσι, λοιπόν, ο ευνουχισμός κάποιου άντρα γινόταν πέρα από τα εδάφη της βυζαντινής επικράτειας και κυρίως στην περιοχή του βασιλείου της Αμπχαζίας, όπου αποτελούσε και μια από τις κύριες πηγές τροφοδοσίας ευνούχων στη βυζαντινή επικράτεια.



Η εξασφάλιση κρατικής και ιερατικής καριέρας

Με το πέρασμα των χρόνων, στη βυζαντινή κοινωνία υπήρχε διάχυτη η αντίληψη πως για να εξασφαλίσει κάποιος μια θέση στην ανώτερη κρατική εξουσία έπρεπε να είναι ευνούχος. Ο πρώτος ευνούχος που άνοιξε το δρόμο ώστε οι ευνούχοι να λαμβάνουν ανώτατα εκκλησιαστικά και κρατικά αξιώματα ήταν ο Βρύσων, ο οποίος υπηρετούσε την αυτοκράτειρα Ευδοξία. Παρά, λοιπόν, τις απαγορεύσεις, ο ευνουχισμός ως προετοιμασία για μια ιερατική σταδιοδρομία έγινε αποδεκτός ήδη από τον 9ο αιώνα.

Έτσι, συχνά οι γονείς ευνούχιζαν οι ίδιοι τους γιους τους προκειμένου ναι γίνουν εκείνοι πιο εύκολα κυβερνήτες, στρατηγοί ή ακόμη και πατριάρχες, καθώς οι ευνούχοι θεωρούνταν υψηλά στην ιεραρχία μέλη της κοινωνίας. Ακόμη, οι ίδιοι οι γονείς ευνούχιζαν τα παιδιά τους που προορίζονταν για τη θρησκευτική ζωή, ώστε να γίνουν δεκτά από τα μοναστήρια ή από ειδικά σχολεία για να εκπαιδευτούν και να υπηρετήσουν αργότερα ως μουσικοί.

Ευνούχοι ήταν πολλοί πατριάρχες του Βυζαντίου, όπως ο Γερμανός (640–740 μ.Χ.), ο Μεθόδιος Α΄ (843–847 μ.Χ.), ο Ιγνάτιος (847–858 μ.Χ.), ο Θεοφύλακτος (933–956 μ.Χ.) και ο Πολύευκτος (956–970 μ.Χ.).

Ευνούχοι όμως υπήρξαν και στρατιωτικοί ηγέτες, όπως ο στρατηγός Ναρσής (480–573 μ.Χ.), ο οποίος νίκησε τους Γότθους επί βασιλείας Ιουστινιανού, ο στρατηγός Σταυράκιος, ο ναύαρχος Ιωάννης Βρίγκας κ.ά.

Πολλοί από τους ευνούχους του Βυζαντίου απέκτησαν μεγάλη περιουσία και υπήρξαν προστάτες των τεχνών και ακόμη διέπρεψαν στον τομέα της ψαλμωδίας.

Πηγές:
ΕΠΑΜΕΙΝΩΝΔΑΣ ΚΟΥΤΣΙΑΡΗΣ «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΡΧΕΚΤΟΜΗΣ»
Ο ευνουχισμός στο Βυζάντιο
Φωτογραφία 

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο