Η εμφάνιση των χάλκινων πνευστών στη Μακεδονία

Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα τα παραδοσιακά μουσικά όργανα της Μακεδονίας που ακούγονταν στα γλέντια ήταν οι γκάιντες, οι ζουρνάδες, τα νταούλια και οι φλογέρες. Τα χάλκινα πνευστά που γνωρίζουμε σήμερα όλοι μας και προσδίδουν τον χαρακτηριστικό ήχο της παραδοσιακής μουσικής της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας καθιερώθηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα και άκμασαν στις αρχές του 20ου αιώνα, αντικαθιστώντας τα παλαιότερα μουσικά όργανα. Οι πρώτες ελληνικές μπάντες με χάλκινα πνευστά αφομοίωσαν τότε το ήδη υπάρχον παραδοσιακό μουσικό ρεπερτόριο, προσδίδοντάς του τοπικό μουσικό ιδίωμα.

Πώς όμως καθιερώθηκαν τα χάλκινα πνευστά στην παραδοσιακή μουσική της Μακεδονίας;
Υπάρχουν γενικά διάφορες απόψεις για το πώς χρησιμοποιήθηκαν τα χάλκινα πνευστά στο δημοτικό τραγούδι. Σύμφωνα με την Ελευθερία Γκαρτζονίκα, τα χάλκινα πνευστά προέκυψαν από τις τουρκικές στρατιωτικές μπάντες. Οι μουσικοί Ρομά της περιοχής της Κοζάνης ήρθαν σε επαφή με τα χάλκινα στον τουρκικό στρατό όπου υπηρετούσαν ως μουσικοί και οι Κοζανίτες κοσμοπολίτες τα δέχτηκαν με ευχαρίστηση για τη μελωδικότητα και την έντασή τους, καθώς εξυπηρετούσαν τα γλέντια σε ανοιχτούς χώρους.

Την ίδια περίπου άποψη διατύπωσε και ο Στέλιος Κοψαχείλης στο περιοδικό «Αριστοτέλης» της Φλώρινας αναφέροντας πως τα χάλκινα πνευστά δεν ανήκαν στα παραδοσιακά όργανα, αλλά ήταν κατάλοιπα από τις παλιές στρατιωτικές φιλαρμονικές των μεγάλων αστικών κέντρων επί τουρκοκρατίας.

Επίσης, από τον Δημήτρη Ρεντζή πληροφορούμαστε πως στις αρχές του 20ου αιώνα, υπήρχαν δυο τουρκικές στρατιωτικές μπάντες στην περιοχή της Μακεδονίας. Η μία ήταν στην Νεάπολη Κοζάνης και η άλλη στο Αμύνταιο Φλωρίνης. Από την μπάντα της Νεάπολης, αναφέρει ότι εκλάπησαν όργανα από τους κατοίκους και μεταφέρθηκαν προς την Βλάστη όπου υπήρχε μεγάλη μουσική παράδοση, με αποτέλεσμα τα χάλκινα πνευστά να αρχίσουν να ενσωματώνονται στις μπάντες με τα έγχορδα (βιολί, λαούτο) και με τον καιρό να κερδίζουν έδαφος λόγω έντασης, μέχρις ότου καθιερώθηκαν οριστικά.

Σύμφωνα βέβαια με πληροφορίες παλιότερων, η μετάβαση από τη μια μορφή ορχήστρας στην άλλη δεν έγινε σε μικρό χρονικό διάστημα. Υπήρξε σίγουρα μια μεταβατική περίοδος στη διάρκεια της οποίας τα δύο είδη ορχήστρας συνυπήρχαν μουσικά.

Πηγή: Γιάννης Καρακαλπακίδης