Η απαγόρευση των σλαβόφωνων τραγουδιών στους μακεδονικούς χορούς

Οι λάτρεις της παραδοσιακής μουσικής έχουν ιδιαίτερη αδυναμία στους χορούς της κεντρικής και δυτικής Μακεδονίας, καθώς ο εκρηκτικός ρυθμός τους δημιουργεί ευθυμία και ξεσηκώνει τους χορευτές. Έχετε όμως ποτέ αναρωτηθεί γιατί αγαπημένοι μακεδονικοί χοροί όπως η Σόφκα, η Στάνκενα, ο Ράικος, ο Ζάραμος κλπ. δεν συνοδεύονται από τραγούδι;

Τα παραδοσιακά τραγούδια στους χορούς της Μακεδονίας που έφεραν σλαβόφωνους στίχους υπέστησαν λογοκρισία αμέσως μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, με τους οποίους οι σλαβόφωνοι πληθυσμοί εντάχθηκαν στο Ελληνικό Κράτος, και κυρίως την εποχή της δικτατορίας του Μεταξά. Από το 1912 έως το 1936, το ελληνικό κράτος προσπάθησε με κάθε τρόπο να επιτύχει την πολιτισμική αφομοίωση των συγκεκριμένων πληθυσμών, αρνούμενο ταυτόχρονα την ανάγκη για δημιουργία δικών τους σχολείων και αναγνώριση της πολιτισμικής τους ιδιαιτερότητας. Η απαγόρευση της γλώσσας είχε ως αποτέλεσμα την απαγόρευση και των τραγουδιών τους. Συνεπώς, τα συγκροτήματα με τα χάλκινα έπαιζαν πάντα χωρίς τη συνοδεία τραγουδιού.

Ακόμη, πολύ σημαντική αιτία για την απαγόρευση σλαβόφωνων στίχων στα παραδοσιακά τραγούδια της Μακεδονίας ήταν πως οι Σλαβόφωνοι μετά τον εμφύλιο δημιουργούσαν τραγούδια με έντονο ανθελληνικό περιεχόμενο. Αυτά τα τραγούδια ήταν νέες συνθέσεις ή ακόμα παλιότερες μελωδίες με προσαρμογή νέων στίχων ή απλώς ανταλλαγή ορισμένων από τους ήδη υπάρχοντες, και δημιουργήθηκαν στις γειτονικές βαλκανικές χώρες, όπου μετανάστευσε μεγάλο μέρος του ντόπιου πληθυσμού.

Τι γλώσσα μιλούσαν οι Σλαβόφωνοι της Μακεδονίας;

Το σλαβικό ιδίωμα της Μακεδονίας εμφανίστηκε τον 18ο αιώνα και δημιουργήθηκε για καθαρά χρηστικούς και πρακτικούς λόγους. Σύμφωνα με τον Δημήτρη Ευαγγελίδη, δεν υπήρξε ποτέ γραπτή απόδοση αυτού του ιδιώματος, επομένως στερείται πεζογραφίας και ποίησης. Τα χρόνια της Οθωμανικής κατάκτησης, η Μακεδονία ήταν ένα πολύχρωμο φυλετικό, γλωσσικό και θρησκευτικό μωσαϊκό, με Τούρκους, Έλληνες, Ρομά, Βουλγάρους, Σέρβους, Βόσνιους, Αλβανούς, Αρμένιους και Εβραίους κατοίκους. Επομένως, για να μπορέσουν να συνεννοηθούν μεταξύ τους όλοι αυτοί οι αλλόφωνοι λαοί για τις ανάγκες της καθημερινής συμβίωσης, έπρεπε να δημιουργηθεί ένα είδος Λίγκουα Φράγκα. Βαθμιαία λοιπόν εμφανίσθηκε αυτό το σλαβικό ιδίωμα, που φαίνεται ότι εξυπηρετούσε άριστα τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε ή σωστότερα προέκυψε. Είχε ως βάση μια δυτική βουλγαρική διάλεκτο, όπως αποδείχθηκε από τις γλωσσολογικές έρευνες (βλ. Ι. Θ. Λαμψίδη: Γραμματική της Βουλγαρικής γλώσσας Ι.Μ.Χ.Α. – Θεσσαλονίκη 1981, σελ. 15-16) και στον κορμό αυτόν προστέθηκε ένα πλήθος από ελληνικές, τουρκικές, βλάχικες και αλβανικές λέξεις. Γενικώς, η πλειοψηφία των γλωσσολόγων συμφωνεί ότι παρουσιάζει περισσότερες, μορφολογικές κυρίως, ομοιότητες µε τη βουλγαρική και λιγότερες, φωνολογικές κυρίως, µε τη σερβική γλώσσα.

Σήμερα, στην επίσημη ελληνική ορολογία η τοπική σλαβική γλώσσα της Μακεδονίας έχει καθιερωθεί να λέγεται «σλαβικό γλωσσικό ιδίωμα», ενώ πολλοί από τον ντόπιο πληθυσμό που τη μιλάνε τη λένε «νάσενσκι μακεντόνσκι ιάζικ».

Παρακολουθείστε ένα video με τον μακεδονικό χορό ΣΟΦΚΑ χωρίς τραγούδι και το αντίστοιχο COΦKA με στίχους στο σλαβικό ιδίωμα.

ΣΟΦΚΑ χωρίς τραγούδι

COΦKA με στίχους στο σλαβικό ιδίωμα

ΠηγήΤΑ ΧΑΛΚΙΝΑ ΠΝΕΥΣΤΑ ΣΤΙΣ ΛΑΪΚΕΣ ΟΡΧΗΣΤΡΕΣ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΟΠΙΚΟ ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ