Η ελληνικότητα της Μακεδονίας από την αρχαιότητα ως τη νεώτερη εποχή



Αν κάποιος σήμερα έχει απορία για τη γεωγραφική έκταση της Μακεδονίας, μελετώντας αρχαίες πηγές μπορεί να λάβει τις απαντήσεις του. Ο Ηρόδοτος, ο πατέρας της ιστορίας, στο πέμπτο βιβλίο του -Τερψιχόρη- προσδιορίζει γεωγραφικά τη Μακεδονία στην περιοχή που ορίζεται από τους ποταμούς Λουδία και Αλιάκμονα, περιοχή που ίσως επρόκειτο για την αρχική κοιτίδα των Μακεδόνων. Ως Μακεδονία εννοείται το σύνολο του βασιλείου που εξουσίαζε ο Μακεδόνας μονάρχης από την εποχή του Αμύντα και έπειτα. Επίσης, ο Ηρόδοτος προσδιορίζει τους Μακεδόνες ως ελληνικό φύλο, αποδεικνύοντας την  ελληνικότητα της Μακεδονίας από την αρχαιότητα.

Στη συνέχεια, στο έργο του Θουκυδίδη αποτυπώνεται και η βαθμιαία επέκταση του Μακεδονικού βασιλείου, η οποία ξεκίνησε από τον Αλέξανδρο Α΄. Το Μακεδονικό βασίλειο προσάρτησε την Πιερία, τη Χαλκιδική και τις περιοχές του Στρυμόνα. Στα χρόνια της μοναρχίας του Αλέξανδρου Α΄, οι Μακεδόνες αρχίζουν να μετέχουν στους αρχαίους Ολυμπιακούς Αγώνες, που ήταν πανελλήνιος θεσμός και φυσικά μετείχαν μόνο Έλληνες.

Και αργότερα, στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου υπάρχουν άπειρες μαρτυρίες για την ελληνικότητα των Μακεδόνων. Από τον Πλούταρχο αντλείται η πληροφορία πως όταν ο Αλέξανδρος κάθισε στο θρόνο του Δαρείου, ο Κορίνθιος Δημάρατος ξέσπασε σε κλάματα, γιατί σκεφτόταν πως οι τόσοι Έλληνες που πέθαναν στη μάχη δεν πρόλαβαν να καμαρώσουν τον Αλέξανδρο στο θρόνο του Πέρση Βασιλιά.

Την ελληνικότητα των Μακεδόνων τη μαρτυρούν ακόμη οι κατοπινοί συγγραφείς, Αρριανός, Πολύβιος και Τίτος Λίβυος. Συγκεκριμένα, ο Αρριανός (1.16.11) αναφέρει ότι μετά τη μάχη του Γρανικού ο Αλέξανδρος αφιέρωσε ως ευχαριστήριο στην Αθηνά Παλλάδα 300 περσικές πανοπλίες με την εύγλωττη επιγραφή «Αλέξανδρος Φιλίππου και οι Έλληνες πλην Λακεδαιμονίων, από των βαρβάρων των την Ασίαν κατοικούντων».

Ο Πολύβιος (ΧΧVIII. 8.9), παραθέτει ότι στην πρεσβεία που έστειλε ο βασιλεύς της Μακεδονίας Περσέας στο βασιλιά της Ιλλυρίας για να συνάψει μαζί του συμμαχία εναντίον των Ρωμαίων, συμμετείχε και ένας πρέσβης ιλλυρικής καταγωγής «διά το την διάλεκτον ειδέναι την Ιλλυρίδα», πράγμα που σημαίνει ότι οι Μακεδόνες δεν γνώριζαν την ιλλυρική γλώσσα, αφού στις συνομιλίες τους με τους Ιλλυρίους είχαν ανάγκη διερμηνέα. Επίσης, το γεγονός πως οι Μακεδόνες μιλούσαν την ελληνική γλώσσα αναφέρεται και στο έργο του Τίτου Λίβιου (31,39), όπου παραθέτει πως θεωρούσε τους Μακεδόνες ομόγλωσσους με τους Αιτωλούς και Ακαρνάνες. Συνεπώς, στις αρχαίες πηγές δεν φαίνεται να ανιχνεύεται καμία εθνολογική διάκριση ανάμεσα σε Μακεδόνες και Έλληνες.

Τι σημαίνει «Μακεδονία»;

Η πρώτη γραπτή αναφορά στον όρο «Μακεδονία» απαντάται στην Οδύσσεια του Ομήρου (η, στ.106) με τη μορφή του επιθέτου μακεδνός. Η λέξη μακεδνός συνδέεται με τη λέξη μάκος, που είναι δωρικός τύπος και αντιστοιχεί στη λέξη μήκος (α>η). Επομένως, ο μακεδνός ή μακεδανός ήταν ο μακρύς, ο ψηλός και κατ’ επέκταση αυτός που ζούσε ψηλά, ο ορεσίβιος.

Υποστηρίζεται η άποψη πως αρχικά οι Μακεδόνες ζούσαν στην οροσειρά της Πίνδου, πριν κατέλθουν στα πεδινά και εξαπλωθούν στο γεωγραφικό χώρο που έμελλε να πάρει το όνομά τους. Είναι γνωστή εξάλλου και η μαρτυρία του Ηροδότου «το δε Δωρικόν, πολυπλάνητον κάρτα… οίκεε εν Πίνδω Μακεδνόν καλεόμενον».



Η Μακεδονία από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία μέχρι την οθωμανική κατάκτηση

Στη μακρόχρονη ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ο «γεωγραφικός» όρος της Μακεδονίας δέχτηκε αλλεπάλληλες διοικητικές μεταρρυθμίσεις. Μετά το διαχωρισμό της αυτοκρατορίας σε θέματα τον 7ο αιώνα μ.Χ., το «Θέμα της Μακεδονίας» δεν είχε πια καμία σχέση με την ιστορική αρχαία Μακεδονία. Η χρήση του όρου «Μακεδονία» ήταν καθαρά συμβολική και όχι εθνική, καθώς εκείνη την περίοδο το «Θέμα της Μακεδονίας» περιλάμβανε και Σλάβους κατοίκους.

Μια σημαντική μαρτυρία για το γένος των Μακεδόνων στο μεσαίωνα συναντούμε από τον Αρχιεπίσκοπο Αχρίδας Δημήτριο Χωματηνό, με αφορμή μια κτηματική διαφορά που είχε κάποιος κάτοικος της περιοχής, ο Ιωάννης Ιερακάρης, με τα πεθερικά του. Ο Ιωάννης Ιερακάρης ήταν Μακεδόνας που είχε νυμφευθεί γυναίκα σλαβικής καταγωγής. Αυτός μήνυσε τον πεθερό του Ράδο για κάποιο αμπέλι. Με βάση την εξέταση των ονομάτων που εμπλέκονταν στη δίκη, από τα πρακτικά της δίκης πιστοποιείται πως στην περιοχή της Αχρίδας γινόταν διάκριση ανάμεσα σε Μακεδόνες-Έλληνες κατοίκους και σε Σλάβους. Γενικά, στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ως «Μακεδόνες» προσδιορίζονταν μόνο οι βυζαντινοί πολίτες της περιοχής της Μακεδονίας που μιλούσαν την ελληνική γλώσσα.

Στη διάρκεια της τουρκοκρατίας μέχρι τον 19ο αιώνα, δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστούν με ακρίβεια τα γεωγραφικά όρια της Μακεδονίας. Ενώ η Μακεδονία αποτελούσε μια από τις λεγόμενες «κεντρικές επαρχίες» του οθωμανικού κράτους, ωστόσο δεν συγκροτήθηκε ποτέ αυτόνομη και ενιαία επαρχία της Μακεδονίας. Επίσης, κατά την οθωμανική περίοδο, σύμφωνα με τις εκθέσεις των Ενετών προξένων της Κωνσταντινούπολης στις αρχές του 16ου αιώνα, όλες οι ευρωπαϊκές κτήσεις του Σουλτάνου προσδιοριζόταν ως «Ελλάς».

Τέλος, μέχρι τον 19ο αιώνα στην περιοχή της Μακεδονίας κατοικούσαν διάφορες εθνοπολιτιστικές ομάδες, όπως Έλληνες, Σλάβοι, Ρομά, Εβραίοι, Γιουρούκοι, Αλβανοί. Η μοναδική διάκριση που γινόταν στις πηγές εκείνης της περιόδου ήταν μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων, με εξαίρεση τους Εβραίους. Πουθενά δεν αναφερόταν κάποια ξεχωριστή εθνότητα «Μακεδόνων».

Πηγές:
ΕΡΥΘΡΟΜΟΡΦΗ ΑΤΤΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΤΟΝ 5ο ΑΙΩΝΑ Π.Χ.»

Ιστορική γεωγραφία και εθνικές διεκδικήσεις των Ελλήνων τον 19ο αιώνα

Φωτογραφία

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο