Αγία Θωμαΐς η Λεσβία: από την κακοποίηση στην αγιοποίηση



Τον 10ο αιώνα, η Ορθόδοξη Εκκλησία ανακήρυξε αγία τη Θωμαΐδα τη Λεσβία. Την εποχή που βασίλευε στο Βυζάντιο η Μακεδονική Δυναστεία, εμφανίστηκε ένας νέος τύπος γυναικείας αγιότητας, εκείνης της κακοποιημένης γυναικός.

Ουσιαστικά, η αγιοποίηση των κακοποιημένων γυναικών υπήρξε απόρροια «συναλλαγής» μεταξύ της Πολιτείας και της Εκκλησίας, καθώς η κακοποίηση της γυναίκας από το σύζυγό της είχε εξαλειφθεί από την κείμενη νομοθεσία ως αιτία διαζυγίου. Έτσι, η Εκκλησία ανακήρυξε άγιες εκείνες τις συζύγους που υπέμειναν καρτερικά τη βαναυσότητα και τη βιαιότητα των συζύγων τους, μέχρι που άφησαν τελικά την τελευταία τους πνοή.

Η ζωή της Αγίας Θωμαΐδος της Λεσβίας

Η Αγία Θωμαΐς γεννήθηκε στη Λέσβο. Οι γονείς της, ο Μιχαήλ και η Καλή, ήταν άνθρωποι ευσεβέστατοι, έντιμοι, ευκατάστατοι και αποτελούσαν ζεύγος, που οι σύγχρονοι θα το χαρακτήριζαν «ζεύγος χρυσούν, ζεύγος τρισευδαίμον και μακάριον». Με επιθυμία των γονιών της και όχι δική της, στην ηλικία των 24 ετών παντρεύτηκε κάποιον Στέφανο, με τον οποίο εγκαταστάθηκαν στην Κωνσταντινούπολη. Στη συνέχεια, εγκαταστάθηκαν στην Κωνσταντινούπολη και οι γονείς της, αφήνοντας στη Λέσβο τη μεγάλη περιουσία τους και αντιμετωπίζοντας εκεί πολλές στερήσεις.

Η Θωμαΐς ήταν μια πολύ καλή γυναίκα, ενάρετη και υπόδειγμα συζύγου. Ο σύζυγός της πάντως φαίνεται πως δεν αναγνώριζε την πειθήνια υπακοή της ούτε εκτιμούσε τις αρετές της. Καθημερινά την κακοποιούσε με ξυλοδαρμούς, ραπίσματα, κλωτσιές και προκαλώντας πληγές σε όλο της το σώμα. Η Θωμαΐς από την πλευρά της ανεχόταν καρτερικά όλη αυτή την κακοποίηση, όπως ακριβώς έκαναν και άλλες γυναίκες στο Βυζάντιο, που «όφειλαν» να υπομένουν τη βάναυση συμπεριφορά των συζύγων τους. Έτσι και η Θωμαΐς ευχαρίστως έφερε τάς πληγάς ὡς μάρτυς χαίρουσα τῷ Χριστῷ.

Τελικά, η Θωμαΐς πέθανε σε ηλικία 38 ετών, καθώς ο οργανισμός της είχε εξαντληθεί από τους καθημερινούς ξυλοδαρμούς. Η Εκκλησία την ανακήρυξε αγία, γιατί διατήρησε τα ιερά δεσμά του γάμου παρά την κακοποίηση που δεχόταν από το σύζυγο.

Η θέση της Εκκλησίας στο Βυζάντιο για το διαζύγιο

Ενώ η Δυτική Εκκλησία απαγόρευε τη λύση ενός γάμου, η Ανατολική Εκκλησία το επέτρεπε μόνο για πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις, αλλά γενικώς εξαντλούσε τη δύναμή της στο να διατηρηθεί ένας γάμος.

Αρχικά, η μόνη περίπτωση που επιτρεπόταν το διαζύγιο ήταν μόνο η μοιχεία. Βέβαια, το φαινόμενο της βίαιης μεταχείρισης των γυναικών ήταν παλιό και ήδη ο Μέγας Βασίλειος είχε φροντίσει να τονίσει ότι η γυναίκα έπρεπε να υπομένει τα μαρτύρια και σε καμία περίπτωση να μη ζητά τη διάλυση του γάμου.

Η Εκκλησία, λοιπόν, στο θέμα της κακοποίησης είχε εκφράσει την άποψη της, ότι δηλαδή η γυναίκα όφειλε να υπομένει καρτερικά. Ο πολιτειακός νομοθέτης, όμως, κατανοώντας προφανώς τη δυσμενή θέση της Βυζαντινής και θέλοντας να τη βελτιώσει, ερχόταν να την απαλλάξει, εφόσον αυτή το επιθυμούσε, από ένα μαρτύριο, που δεν εξέλιπε ποτέ από την ανθρώπινη κοινωνία.



Οι νόμοι της Πολιτείας για την κακοποίηση των γυναικών

Στη νομοθεσία του Ιουστινιανού, η γυναίκα μπορούσε να ζητήσει τη μονομερή λύση του γάμου, διατηρώντας την προίκα της και απαιτώντας την προγαμιαία δωρεά υπέρ των παιδιών της, ακόμη και για λόγους ανάρμοστης συμπεριφοράς του συζύγου, που έθιγαν την προσωπικότητα της, ή για συμμετοχή του έστω και στο σχεδιασμό εγκλήματος καθοσιώσεως.

Αργότερα, οι Ίσαυροι Αυτοκράτορες εμφάνισαν πιο διευρυμένους λόγους διαζυγίου, αναφέροντας μία ακόμη αιτία: αν η γυναίκα μπορούσε να αποδείξει ότι ο άντρας της ενεχόταν σε μία σειρά από εγκλήματα (φόνο, μαγγανεία, αγυρτεία, πλαστογραφία, τυμβωρυχία, ιεροσυλία, ληστεία, παροχή ασύλου σε ληστές, κ.ά.) ή ότι την ξυλοκοπούσε, είχε το δικαίωμα να λύσει το γάμο της.

Στην περίοδο των Μακεδόνων Αυτοκρατόρων υπήρξαν παλινωδίες σε σχέση με τις αιτίες διαζυγίου. Τον 10ο αιώνα η Εκκλησία και η Πολιτεία συνέπλεαν, και συγκεκριμένα η Πολιτεία είχε ενσωματώσει τις απόψεις της Εκκλησίας στη νομοθεσία της. Η Εκκλησία από την πλευρά της προσπαθούσε να θέσει το θεσμό του γάμου υπό τον έλεγχο της, θεωρώντας πως ο ξυλοδαρμός της συζύγου δεν συνιστούσε αιτία διαζυγίου, γι’ αυτό έπρεπε να θεσπιστεί και σχετικός νόμος.

Αυτή την αδικία, λοιπόν, που συντελέστηκε νομοθετικά απέναντι στις κακοποιημένες γυναίκες εκείνη την εποχή, φρόντισε να την αποκαταστήσει η ίδια η Εκκλησία που την είχε επιβάλει επίσης. Έτσι, το πρότυπο της γυναικείας αγιότητας μέσα από το γάμο ήταν ήδη έτοιμο και είχε γίνει αποδεκτό.

Στο πρότυπο αυτό ενσωματώθηκε και η Θωμαΐς για την υπομονή στα συζυγικά μαρτύρια και τους ξυλοδαρμούς,  την οποία μάλιστα αγιοποίησε η Εκκλησία.

Η μνήμη της γιορτάζεται στις 3 Ιανουαρίου.

Πηγές:
ΚΑΤΕΡΊΝΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ: «ΠΑΛΙΝΩΔιΕΣ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ: Η κακοποίηση των εγγάμων γυναικών και ο Βίος της Θωμαΐδος της Λεσβίας»
pigizois.net
Φωτογραφία 



Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο