Έως και 10 βαθμούς θερμότερα τα κέντρα των πόλεων λόγω «θερμονησίδας»

Η συσσώρευση των ανθρώπων στις πόλεις και η δημιουργία τεράστιων αστικών κέντρων έχει αλλάξει ριζικά το φυσικό ανάγλυφο. Καθώς οι πόλεις διευρύνουν τα όριά τους εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος, μεγάλες εκτάσεις πράσινου αντικαθίστανται από τεχνητά υλικά όπως τσιμέντο και άσφαλτο σε μια προσπάθεια αστικοποίησης. Οι μεταβολές αυτές στο φυσικό ανάγλυφο έχουν ως αποτέλεσμα τη σημαντική αλλαγή των μετεωρολογικών και κλιματικών συνθηκών του αστικού περιβάλλοντος. Η θερμοκρασία, η βροχόπτωση, η εξατμισοδιαπνοή, ο άνεμος και η υγρασία, συχνά φέρουν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ της πόλης και του εγγύς ημι-αστικοποιημένου (προάστια) και μη αστικοποιημένου περιβάλλοντος (εξοχή). Λόγω αυτών, οι αστικές περιοχές χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερες κλιματολογικες συνθήκες.

Αστική θερμική νησίδα ή αστική θερμονησίδα (Urban Heat Island – UHI) ονομάζεται το φαινόμενο κατά το οποίο η θερμοκρασία στο κέντρο μιας πόλης είναι μεγαλύτερη από αυτή των προαστίων και αγροτικών περιοχών που την περιβάλλουν. Το φαινόμενο οφείλεται στην αλλαγή του μικροκλίματος που προκαλεί η αποθήκευση ενέργειας στις αστικές επιφάνειες.

Κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι αστικές περιοχές αποθηκεύουν μεγάλα ποσά θερμότητας (μέσω της προσπίπτουσας ηλιακής ακτινοβολίας) λόγω της πολύπλοκης γεωμετρίας των αστικών υποδομών, η οποία προσφέρει πλήθος επιφανειών στις οποίες η θερμότητα μπορεί να αποθηκευτεί. Επιπρόσθετα, το σύνολο σχεδόν των παραδοσιακών υλικών (συμβατικά υλικά) που απαντώνται σε αστικές περιοχές, όπως το τσιμέντο και η άσφαλτος, χαρακτηρίζονται από μεγάλους συντελεστές απορρόφησης και χαμηλή ανακλαστικότητα (χαμηλό albedo) της ηλιακής ακτινοβολίας. Ακόμη, η ανθρωπογενής όχληση που προέρχεται από τις μεταφορές, τη βιομηχανία και τον κλιματισμό κτιρίων συμβάλλει ιδιαίτερα αρνητικά στη διαφυγή της ηλιακής ενέργειας και κυκλοφορίας του αέρα. Επιπλέον, η επανεκπομπή προς το έδαφος της μεγάλου μήκους κύματος ακτινοβολίας από τους ρύπους της ατμόσφαιρας αλλά και η μειωμένη εξάτμιση λόγω έλλειψης πρασίνου στα αστικά κέντρα συμβάλλουν καθοριστικά στο πρόβλημα. Έτσι, μόλις ο ήλιος δύσει, οι αστικές επιφάνειες αρχίζουν σταδιακά να αποβάλλουν τη θερμότητα που αποθήκευσαν κατά τη διάρκεια της ημέρας με αποτέλεσμα να εμποδίζουν την αποτελεσματική φυσική ψύξη της ατμόσφαιρας. Όπως προαναφέρθηκε, αυτό οφείλεται στην πολυπλοκότητα της αστικής γεωμετρίας, που οδηγεί σε απορρόφηση και επανεκπομπή προς την επιφάνεια σημαντικού ποσοστού της αποβαλλόμενης θερμότητας. Το φαινόμενο αυτό, διατηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες, όπου πλέον η ανατολή του ήλιου οδηγεί στην σταδιακή υποχώρηση του.

 

Το φαινόμενο της Αστικής Θερμικής Νησίδας

Πρόκειται για ένα σημαντικό πρόβλημα που χαρακτηρίζει και τις ελληνικές πόλεις, ενώ ενισχύεται και από την απουσία πράσινου στα κέντρα των πόλεων. Πιο συγκεκριμένα, τα φυτά κατά τη διάρκεια της ημέρας φωτοσυνθέτουν δεσμεύοντας (απορροφώντας) ηλιακή ακτινοβολία και αντλώντας νερό από τη γη, το οποίο στη συνέχεια αποδίδουν από τα φύλλα στην ατμόσφαιρα με τη μορφή υγρασίας κατά τη διάρκεια της νύχτας, με τη διαδικασία της αναπνοής. Έτσι, ψύχουν την ατμόσφαιρα μέσω της υγρασίας που αποδίδουν και συμβάλλουν θετικά στη μείωση του φαινομένου της θερμικής νησίδας.

Ποια όμως είναι τα πραγματικά προβλήματα που δημιουργεί το φαινόμενο της αστικής θερμονησίδας; Παρόλο που πρόκειται για ένα όχι και τόσο γνωστό περιβαλλοντικό πρόβλημα, κατέχει ιδιαίτερη περιβαλλοντική σημασία με σημαντικές κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Ορισμένα από τα προβλήματα που προκαλεί είναι τα εξής:
Υγεία
Όπως είναι γνωστό, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες σε ορισμένες περιπτώσεις τα κύματα καύσωνα μπορεί να είναι και θανατηφόρα. Ιδιαίτερα οι ευπαθείς ομάδες όπως μωρά, παιδιά, ηλικιωμένοι και άρρωστοι κινδυνεύουν άμεσα από τις υψηλές θερμοκρασίες που μπορεί να αναπτυχθούν στα αστικά κέντρα. Μάλιστα έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ αναφέρει πως περίπου 1000 άνθρωποι ετησίως χάνουν τη ζωή τους λόγω των υψηλών θερμοκρασιών. Στην ήδη βεβαρυμένη, αστική ατμόσφαιρα αν προστεθεί και το φαινόμενο της θερμικής αστικής νησίδας τότε ο κίνδυνος αυξάνεται κατακόρυφα. Αυτό συμβαίνει διότι εμποδίζεται η θερμική ανακούφιση των κατοίκων των αστικών περιοχών, οι οποίοι εκτίθενται σε θερμές συνθήκες καθ’ όλη τη διάρκεια του 24ώρου.
Ποιότητα αέρα
Οι υψηλές θερμοκρασίες που παρατηρούνται λόγω του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας, συντελούν σημαντικό ρόλο και στην ρύπανση της ατμόσφαιρας. Σε αρκετές περιπτώσεις, η αυξημένη θερμοκρασία λειτουργεί καταλυτικά στην επιτάχυνση φυσικοχημικών διεργασιών που οδηγούν σε αέρια ρύπανση.
Ακόμη, η εντατική χρήση κλιματιστικών ως μέσο αντιμετώπισης της ζέστης, εκτός από την αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα αλλά και τη σπατάλη ενέργειας που προκαλεί, συμβάλλει και στη ρύπανση της ατμόσφαιρας. Αυτό προκύπτει από την χρήση ψυκτικών μέσων μη φιλικών προς το περιβάλλον, κλιματιστικών χαμηλής ενεργειακής κατηγορίας αλλά και κατανάλωσης λιγνίτη ή άλλων μη ανανεώσιμων πόρων για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Αιθαλομίχλη

Το γνωστό φαινόμενο της αιθαλομίχλης, όπου τα τελευταία χρόνια (μνημονιακά) γίνεται εντονότερο και στη χώρα μας, ενισχύεται σε μεγάλο βαθμό κατά τη διάρκεια μιας χειμερινής νύχτας, καθώς ο αέρας κινούμενος από τα ψυχρότερα προάστια μιας πόλης προς το θερμότερο κέντρο της, συσσωρεύει τους ρύπους από τις γειτονικές περιοχές προς αυτό.

Ενέργεια & Οικονομία
Έρευνα που πραγματοοιήθηκε στην Αθήνα, υποδεικνύει πως η αστική θερμική νησίδα ευθύνεται για το διπλασιασμό της ζήτησης ενέργειας για ψύξη των κτιρίων και τριπλασιασμό της μέγιστης ηλεκτρικής κατανάλωσης κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Σε αντίστοιχη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην πόλη Χιούστον στις ΗΠΑ αναφέρει πως τα μέτρα αντιμετώπισης της αστικής θερμικής νησίδας θα μπορούσαν να επιφέρουν οικονομικά οφέλη της τάξεως των 82 εκ. δολαρίων.
Καιρός
Το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας είναι υπεύθυνο για τη μεταβολή του καιρού στις αστικές και περιαστικές περιοχές λόγω της έντονης διαφοράς θερμοκρασίας μεταξύ των αστικών και ημι-αστικών περιοχών (σε μικρές πόλεις η τιμή της διαφοράς θερμοκρασίας είναι 2-3° C, ενώ στις μεγάλες – Αθήνα – μπορεί να φτάσει τους 10-12° C). Έτσι διευκολύνεται η δημιουργία ομίχλης, έχουμε αύξηση της συχνότητας πτώσης κεραυνών, ανάπτυξη καταιγίδων καθώς και αύξηση της συχνότητας βροχόπτωσης.

Σε πρόσφατη έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το πανεπιστήμιο του Γέηλ έγινε μια προσπάθεια ποσοτικοποιήσης των παραγόντων που ευθύνονται για το φαινόμενο της αστικής θερμονησίδας. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε 65 πόλεις της Βορείου Αμερικής και κατέληξε ότι ο κύριος παράγοντας εμφάνισης του φαινομένου είναι η υψηλή απελευθέρωση θερμότητας στην κατώτατη ατμόσφαιρα, η ανταλλαγή θερμότητας με το περιβάλλον μέσω μεταφοράς και όχι τόσο η έλλειψη πρασίνου και ο περιορισμός της εξάτμισης από τη χλωρίδα. Επιπλέον, επιβεβαίωσε πως κατά τη διάρκεια της νύχτας, βασικός υπαίτιος του φαινομένου είναι η αποθήκευση θερμότητας σε αστικές υποδομές. Ακόμη, αναφέρεται πως υπάρχει μια σχέση “συνέργειας” μεταξύ των κλιματικών συνθηκών και του φαινομένου, καθώς στα υγρά κλίματα παρατηρήθηκε διόγκωση αυτού. Όπως αναφέρει ο Xuhui Lee, καθηγητή Μετεωρολογίας στο Γέηλ “η σχέση αυτή σημαίνει ότι το φαινόμενο της αστικής θερμονησίδας θα οξύνει τις επιπτώσεις στη δημόσια υγεία από τα κύματα καύσωνα στα υγρά κλίματα, εκεί δηλαδή όπου οι υψηλές θερμοκρασίες είναι ούτως ή άλλως ανυπόφορες λόγω της υψηλής υγρασίας”.
Ακόμη, η συγκεκριμένη έρευνα μας εξηγεί και το λόγο εμφάνισης του συγκεκριμένου φαινομένου στο αστικοποιημένο περιβάλλον. Όταν υπάρχει βλάστηση, η επιφάνεια είναι πιο “ανώμαλη” με αποτέλεσμα να προκαλούνται περιδινήσεις που αφαιρούν θερμότητα από την επιφάνεια προς την ατμόσφαιρα. Αντίθετα, στο “λείο” αστικό περιβάλλον όπου επικρατεί το τσιμέντο, το γυαλί και τα συμβατικά δομικά υλικά, η ανταλλαγή θερμότητας είναι μικρότερη και η θερμότητα παγιδεύεται στην επιφάνεια.
Η λύση “κρύβεται” στην παράδοση. Όλοι γνωρίζουμε το “ασβέστωμα” των τοίχων στα χωριά από τις γιαγιάδες μας τόσο στη νησιωτική αλλά και στην ηπειρωτική Ελλάδα. Γιατί λοιπόν να μην χρησιμοποιήσουμε την σοφία των παλιών σε ένα σύγχρονο αστικό περιβάλλον; Μια έξυπνη, οικονομική αλλά και ρεαλιστική λύση είναι η προσπάθεια αλλαγή του χρώματος των επιφανειών. Γενικά, τα ανοιχτά χρώματα διαθέτουν μεγαλύτερους συντελεστές ανακλαστικότητας έναντι των σκούρων. Η αλλαγή του χρώματος σε χώρους στάθμευσης, οροφές, δρόμους, πεζοδρόμια αλλά και τοίχους κτιρίων θα οδηγούσε σε μια σημαντική αλλαγή και περιορισμό του φαινομένου της αστικής θερμονησίδας.
Τέλος, κρίνεται απαραίτητη η εκπαίδευση τόσο του κοινού όσο και των φορέων σε θέματα ορθών πρακτικών αστικού σχεδιασμού. Μόνο μέσω μιας αειφορικής, “πράσινης” και με γνώμονα τον άνθρωπο και το περιβάλλον παιδείας μπορούμε να ελπίζουμε σε ένα καλύτερο αύριο και έναν κόσμο άξιο να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.
Επιμέλεια: Νίκα Νεφέλη  | geonews.gr






Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο