Τι πίστευαν οι επιστήμονες και τι ο απλός κόσμος για τους κεραυνούς στο Βυζάντιο του 11ου αιώνα

Ο Μιχαήλ Ατταλειάτης (1022-1080) ήταν βυζαντινός αξιωματούχος και ιστορικός, που έζησε στην Κωνσταντινούπολη και τις γύρω επαρχίες της αυτοκρατορίας το δεύτερο μισό του 11ου αιώνα. Υπήρξε πλούσιος με αρκετά κτήματα και μας άφησε εξαιρετικά έργα. Σε ένα από αυτά , στην Ιστορία του που αναφέρεται στην περίοδο από 1034-1079, αναφέρει και στοιχεία για το τι πίστευαν οι επιστήμονες της εποχής σε αντίθεση με τους μη ειδικούς ανθρώπους.

Να σημειωθεί πως την συγκεκριμένη περίοδο υπήρχε μεγάλη αναστάτωση στα πολιτικοοικονομικά δεδομένα της Αυτοκρατορίας, αφού οι εχθροί παραμόνευαν από παντού, αλλά και ατονία στην εξέλιξη των επιστημών. Βέβαια, δεν είχαν όλα τα στρώματα την ίδια πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση, παρόλο που λειτουργούσαν και δημόσια διδακτίρια. Επιπλέον η άγνοια και η δεισιδαιμονίες των μη ειδικών, λόγω της δυσκολίας κατανόησης κάποιων φαινομένων, οδηγούσε σε εντελώς λάθος περιγραφές.

Παρακάτω, παρουσιάζεται η αναφορά του Ατταλειάτη, στην περιγραφή του Κεραυνού από τους επιστήμονες της εποχής και από τους λαϊκούς. Το κείμενο υπάρχει σε νεοελληνική απόδοση από τις εκδόσεις Κανάκη, αλλά και στη πρωτότυπη μορφή του από την σειρά Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae.

«Οι μαθηματικοί ισχυρίζονται , στηριζόμενοι στη Φυσική, ότι είναι ένας πύρινος ποταμός που γεννιέται από τη σύγκρουση και τη διάρρηξη των νεφών. Είναι πολύ λεπτός και καθώς πέφτει με υπερβολική ορμή επάνω στα σώματα που του αντιστέκονται , προκαλεί βίαιη και απότομη ρήξη. Υποστηρίζουν μάλιστα, ότι ο κεραυνός είναι τόσο λεπτός από τη φύση του ,που δεν μπορεί να καταστρέψει κάποιο αραιό σώμα ή οποιοδήποτε σώμα έχει πόρους ή μικρές τρύπες , όπως για παράδειγμα όσα από τα υφάσματα είναι πέπλα ή κάτι παρόμοιο.

Αν τύχει λοιπόν να πέσει κεραυνός σε ύφασμα λινό ή από βαμβάκι ή από άλλο υλικό, το οποίο έχει επάνω του κολλημένο χρυσάφι, λιώνει το χρυσάφι και το μετατρέπει σε βωλό , όπως η φωτιά του χωνευτηρίου , ενώ αντιθέτως το ύφασμα το αφήνει άθικτο. Το ίδιο συμβαίνει και με τον άνθρωπο. Ο κεραυνός περνά διαμέσου των πόρων του σώματος , που δεν είναι ορατοί, και καταφλέγει μόνον τα εντόσθια , επειδή είναι κατασκευασμένα από παχύτερη ύλη και δεν έχουν πόρους, ενώ το εξωτερικό μέρος του σώματος πολλές φορές δεν το καίει και μένει άδειο χωρίς τα εντόσθια .

Οι άνθρωποι του λαού απεναντίας λένε ότι αιτία των κεραυνών είναι ένα τεράστιο ερπετό σαν δράκος, το οποίο το αρπάζει κάποια αόρατη δύναμη και αυτό, καθώς κινείται γρήγορα, σχίζει με τα νύχια και τα δόντια του ό,τι τύχει να πιαστεί από πάνω του, προσπαθώντας να προβάλει αντίσταση στην ορμή εκείνων που το σύρουν.»

ataleiatis-keraynoi-1

ataleiatis-keraynoi

Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae 4: Mιχαήλ Ατταλειάτης , ed. Bekker (Bonn, 1853)

Πληροφορίες από το βιβλίο «Ιστορία» Μιχαήλ Ατταλειάτης, 310,311,εκδόσεις Κανάκη και από τον ιστότοπο byzantinosastir.blogspot.gr

geonews.gr